Ο Μέγας Κωνσταντίνος και η Κωνσταντινούπολη
Μια νέα πρωτεύουσα στον Βόσπορο, και η αρχή του Βυζαντίου.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία Ε΄ Δημοτικού, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τα προβλήματα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας τον 3ο αιώνα μ.Χ.
- Να αναφέρεις ποιος ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη και πότε έγιναν τα εγκαίνιά της.
- Να εξηγείς γιατί η θέση της νέας πρωτεύουσας ήταν πλεονεκτική για το εμπόριο και την άμυνα.
- Να συνδέεις την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης με την αρχή της βυζαντινής ιστορίας.
Μια αυτοκρατορία σε κρίση
Τον 3ο αιώνα μ.Χ. η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία απλωνόταν από τη Βρετανία ως τη Συρία και από τον Δούναβη ως την Αίγυπτο. Ήταν τεράστια — και γι' αυτό δύσκολη στη διοίκηση.
Τρία προβλήματα τη βάραιναν:
- Επιδρομές στα σύνορα. Στον βορρά, πέρα από τον Ρήνο και τον Δούναβη, πίεζαν γερμανικά φύλα, όπως οι Γότθοι. Στην ανατολή, οι Πέρσες.
- Εμφύλιοι πόλεμοι. Στρατηγοί ανακήρυσσαν τον εαυτό τους αυτοκράτορα και πολεμούσαν μεταξύ τους. Μέσα σε λίγες δεκαετίες άλλαξαν δεκάδες αυτοκράτορες.
- Οικονομική δυσκολία. Το εμπόριο έπεσε, οι φόροι αυξήθηκαν και τα νομίσματα έχαναν την αξία τους.
Ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός (284–305) προσπάθησε να βάλει τάξη: μοίρασε τη διοίκηση σε τέσσερις άρχοντες, δύο στην Ανατολή και δύο στη Δύση. Μετά από αυτόν όμως οι άρχοντες ξαναπολέμησαν για την εξουσία.
Ο Μέγας Κωνσταντίνος
Από αυτούς τους αγώνες βγήκε νικητής ο Κωνσταντίνος. Ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας το 306, νίκησε τους αντιπάλους του στη Δύση το 312 και το 324 έμεινε μόνος αυτοκράτορας όλης της αυτοκρατορίας.
Οι μεταγενέστεροι τον ονόμασαν Μέγα για δύο μεγάλες αποφάσεις του:
- Έδωσε ελευθερία στους χριστιανούς (θα το δεις στην επόμενη ενότητα).
- Έχτισε μια νέα πρωτεύουσα στην Ανατολή.
Γιατί εκεί;
Ο Κωνσταντίνος δεν έχτισε την πόλη από το μηδέν. Διάλεξε το Βυζάντιο, μια παλιά ελληνική αποικία των Μεγαρέων, στην ευρωπαϊκή όχθη του Βοσπόρου.
Κοίτα τον χάρτη: ο Βόσπορος είναι ένα στενό πέρασμα θάλασσας που ενώνει τον Εύξεινο Πόντο (τη Μαύρη Θάλασσα) με την Προποντίδα και, από εκεί, με το Αιγαίο. Στη μία όχθη η Ευρώπη, στην άλλη η Ασία.

Μια νέα Ρώμη
Η πόλη χτίστηκε γρήγορα. Ο Κωνσταντίνος μεγάλωσε τα τείχη, έφτιαξε φόρουμ (αγορά), ανάκτορα, λουτρά, μεγάλωσε τον Ιππόδρομο και έφερε αγάλματα από πολλές πόλεις του κράτους για να τη στολίσει.

Στις 11 Μαΐου 330 μ.Χ. έγιναν τα εγκαίνια. Η πόλη ονομάστηκε Νέα Ρώμη, αλλά όλοι την έλεγαν Κωνσταντινούπολη, την πόλη του Κωνσταντίνου.
Η αρχή του Βυζαντίου
Με τα χρόνια, το ανατολικό μισό της αυτοκρατορίας, με κέντρο την Κωνσταντινούπολη, πήρε δικό του χαρακτήρα:
| Ρωμαϊκό στοιχείο | Ελληνικό στοιχείο | Χριστιανικό στοιχείο |
|---|---|---|
| κράτος, νόμοι, στρατός | γλώσσα και παιδεία | πίστη και εκκλησία |
Πάνω σε αυτά τα τρία στηρίχτηκε η Βυζαντινή αυτοκρατορία, που κράτησε ως το 1453, όταν η Κωνσταντινούπολη κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Γιατί ο Κωνσταντίνος δεν έμεινε στη Ρώμη;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η Ρώμη ήταν μακριά από τα σύνορα που κινδύνευαν περισσότερο: τον Δούναβη και την Περσία.
Το κέντρο της ζωής είχε μετακινηθεί ανατολικά: εκεί ήταν οι περισσότερες πόλεις, το εμπόριο και ο πλούτος.
Μια καινούργια πόλη ήταν επίσης μια νέα αρχή, μακριά από τις παλιές οικογένειες και τις συνήθειες της Ρώμης.
Γι' αυτό προτίμησε να χτίσει νέα πρωτεύουσα στην Ανατολή, πάνω στον Βόσπορο.
Παράδειγμα 2
Πόσα χρόνια ήταν η Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Εγκαίνια της πόλης: 330 μ.Χ.
Άλωση από τους Οθωμανούς: 1453 μ.Χ.
Αφαιρούμε: 1453 − 330 = 1123.
Πάνω από χίλια εκατό χρόνια, με ένα μόνο διάλειμμα (1204–1261), όταν την κατέλαβαν οι Σταυροφόροι. Λίγες πρωτεύουσες στην ιστορία κράτησαν τόσο πολύ.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Ποιος αυτοκράτορας ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τα προβλήματα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας τον 3ο αιώνα μ.Χ.
- Να αναφέρεις ποιος ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη και πότε έγιναν τα εγκαίνιά της.
- Να εξηγείς γιατί η θέση της νέας πρωτεύουσας ήταν πλεονεκτική για το εμπόριο και την άμυνα.
- Να συνδέεις την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης με την αρχή της βυζαντινής ιστορίας.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.