Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο Μέγας Κωνσταντίνος και η Κωνσταντινούπολη

Μια νέα πρωτεύουσα στον Βόσπορο, και η αρχή του Βυζαντίου.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία Ε΄ Δημοτικού, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις τα προβλήματα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας τον 3ο αιώνα μ.Χ.
  2. Να αναφέρεις ποιος ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη και πότε έγιναν τα εγκαίνιά της.
  3. Να εξηγείς γιατί η θέση της νέας πρωτεύουσας ήταν πλεονεκτική για το εμπόριο και την άμυνα.
  4. Να συνδέεις την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης με την αρχή της βυζαντινής ιστορίας.

Μια αυτοκρατορία σε κρίση

Τον 3ο αιώνα μ.Χ. η Ρωμαϊκή αυτοκρατορία απλωνόταν από τη Βρετανία ως τη Συρία και από τον Δούναβη ως την Αίγυπτο. Ήταν τεράστια — και γι' αυτό δύσκολη στη διοίκηση.

Τρία προβλήματα τη βάραιναν:

  • Επιδρομές στα σύνορα. Στον βορρά, πέρα από τον Ρήνο και τον Δούναβη, πίεζαν γερμανικά φύλα, όπως οι Γότθοι. Στην ανατολή, οι Πέρσες.
  • Εμφύλιοι πόλεμοι. Στρατηγοί ανακήρυσσαν τον εαυτό τους αυτοκράτορα και πολεμούσαν μεταξύ τους. Μέσα σε λίγες δεκαετίες άλλαξαν δεκάδες αυτοκράτορες.
  • Οικονομική δυσκολία. Το εμπόριο έπεσε, οι φόροι αυξήθηκαν και τα νομίσματα έχαναν την αξία τους.

Ο αυτοκράτορας Διοκλητιανός (284–305) προσπάθησε να βάλει τάξη: μοίρασε τη διοίκηση σε τέσσερις άρχοντες, δύο στην Ανατολή και δύο στη Δύση. Μετά από αυτόν όμως οι άρχοντες ξαναπολέμησαν για την εξουσία.

Ο Μέγας Κωνσταντίνος

Από αυτούς τους αγώνες βγήκε νικητής ο Κωνσταντίνος. Ανακηρύχθηκε αυτοκράτορας το 306, νίκησε τους αντιπάλους του στη Δύση το 312 και το 324 έμεινε μόνος αυτοκράτορας όλης της αυτοκρατορίας.

Οι μεταγενέστεροι τον ονόμασαν Μέγα για δύο μεγάλες αποφάσεις του:

  1. Έδωσε ελευθερία στους χριστιανούς (θα το δεις στην επόμενη ενότητα).
  2. Έχτισε μια νέα πρωτεύουσα στην Ανατολή.

Από την κρίση στη νέα πρωτεύουσα

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Ο Διοκλητιανός αυτοκράτορας · 284Γίνεται αυτοκράτορας και μοιράζει τη διοίκηση σε τέσσερις άρχοντες.

Γιατί εκεί;

Ο Κωνσταντίνος δεν έχτισε την πόλη από το μηδέν. Διάλεξε το Βυζάντιο, μια παλιά ελληνική αποικία των Μεγαρέων, στην ευρωπαϊκή όχθη του Βοσπόρου.

Κοίτα τον χάρτη: ο Βόσπορος είναι ένα στενό πέρασμα θάλασσας που ενώνει τον Εύξεινο Πόντο (τη Μαύρη Θάλασσα) με την Προποντίδα και, από εκεί, με το Αιγαίο. Στη μία όχθη η Ευρώπη, στην άλλη η Ασία.

Χάρτης της Ευρώπης με τη Μαύρη Θάλασσα, το Αιγαίο, την Ελλάδα και την Τουρκία· ο Βόσπορος είναι το στενό ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και το Αιγαίο.Μαύρη ΘάλασσαΑιγαίοΕλλάδαΤουρκία
Δορυφορική εικόνα μιας μεγάλης πόλης χωρισμένης από μια μακριά γαλάζια λωρίδα θάλασσας, με έναν στενό κόλπο που μπαίνει στη στεριά από αριστερά.
Η Κωνσταντινούπολη σήμερα, από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Η γαλάζια λωρίδα που ανεβαίνει προς τα πάνω είναι ο Βόσπορος: αριστερά η Ευρώπη, δεξιά η Ασία. Κάτω είναι η Προποντίδα. Η μύτη της στεριάς ανάμεσα στον στενό κόλπο, τον Κεράτιο, και στη θάλασσα είναι εκεί όπου χτίστηκε η πόλη του Κωνσταντίνου.Φωτογραφία: NASA · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Τι κέρδιζε η πόλη από τη θέση της;

Διάλεξε ένα χαρακτηριστικό της θέσης και μετά το πλεονέκτημα. Θα δεις αν ταιριάζουν.

Η θέση

Βρήκες 0 από 4

Το πλεονέκτημα

Το πλεονέκτημα

Μια νέα Ρώμη

Η πόλη χτίστηκε γρήγορα. Ο Κωνσταντίνος μεγάλωσε τα τείχη, έφτιαξε φόρουμ (αγορά), ανάκτορα, λουτρά, μεγάλωσε τον Ιππόδρομο και έφερε αγάλματα από πολλές πόλεις του κράτους για να τη στολίσει.

Μια χάλκινη στριφτή κολόνα σαν πλεγμένα φίδια, μέσα σε ένα χαμηλό πέτρινο κοίλωμα. Πίσω της, σε μια πλατεία, ένας ψηλός πέτρινος οβελίσκος.
Η Όφεως Στήλη, στη θέση του παλιού Ιπποδρόμου. Είναι τρία χάλκινα φίδια πλεγμένα μεταξύ τους. Οι Έλληνες την είχαν αφιερώσει στους Δελφούς μετά τη νίκη τους κατά των Περσών, και ο Κωνσταντίνος τη μετέφερε στη νέα του πρωτεύουσα. Τα κεφάλια των φιδιών έχουν χαθεί.Φωτογραφία: Gryffindor · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Στις 11 Μαΐου 330 μ.Χ. έγιναν τα εγκαίνια. Η πόλη ονομάστηκε Νέα Ρώμη, αλλά όλοι την έλεγαν Κωνσταντινούπολη, την πόλη του Κωνσταντίνου.

Η αρχή του Βυζαντίου

Με τα χρόνια, το ανατολικό μισό της αυτοκρατορίας, με κέντρο την Κωνσταντινούπολη, πήρε δικό του χαρακτήρα:

Ρωμαϊκό στοιχείοΕλληνικό στοιχείοΧριστιανικό στοιχείο
κράτος, νόμοι, στρατόςγλώσσα και παιδείαπίστη και εκκλησία

Πάνω σε αυτά τα τρία στηρίχτηκε η Βυζαντινή αυτοκρατορία, που κράτησε ως το 1453, όταν η Κωνσταντινούπολη κατακτήθηκε από τους Οθωμανούς.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί ο Κωνσταντίνος δεν έμεινε στη Ρώμη;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Πόσα χρόνια ήταν η Κωνσταντινούπολη πρωτεύουσα της Βυζαντινής αυτοκρατορίας;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Πότε έγιναν τα εγκαίνια της Κωνσταντινούπολης;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποιος αυτοκράτορας ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις τα προβλήματα της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας τον 3ο αιώνα μ.Χ.
  • Να αναφέρεις ποιος ίδρυσε την Κωνσταντινούπολη και πότε έγιναν τα εγκαίνιά της.
  • Να εξηγείς γιατί η θέση της νέας πρωτεύουσας ήταν πλεονεκτική για το εμπόριο και την άμυνα.
  • Να συνδέεις την ίδρυση της Κωνσταντινούπολης με την αρχή της βυζαντινής ιστορίας.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;