Χλωρίδα, πανίδα και βλάστηση της Ελλάδας
Ποια φυτά και ποια ζώα ζουν στην Ελλάδα, πώς αλλάζει η βλάστηση με το υψόμετρο, και ποια οικοσυστήματα αξίζει να γνωρίζεις.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Γεωγραφία Ε΄ Δημοτικού, 3 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις τη χλωρίδα, την πανίδα και τη βλάστηση μιας περιοχής.
- Να εξηγείς γιατί η Ελλάδα έχει τόσο πολλά είδη φυτών και ζώων, και τι σημαίνει ενδημικό.
- Να περιγράφεις πώς αλλάζει η βλάστηση καθώς ανεβαίνεις ένα βουνό.
- Να ονομάζεις χαρακτηριστικά οικοσυστήματα και απειλούμενα είδη της Ελλάδας και πώς προστατεύονται.
Τρεις λέξεις που μοιάζουν
| Λέξη | Τι σημαίνει |
|---|---|
| Χλωρίδα | όλα τα είδη φυτών που ζουν σε μια περιοχή |
| Πανίδα | όλα τα είδη ζώων που ζουν σε μια περιοχή |
| Βλάστηση | πώς σκεπάζουν τα φυτά το έδαφος: πυκνό δάσος, θάμνοι, χορτάρι ή σχεδόν γυμνός βράχος |
Η χλωρίδα μετράει πόσα διαφορετικά φυτά υπάρχουν. Η βλάστηση λέει πόσο και πώς σκεπάζουν τον τόπο. Μια βραχώδης πλαγιά στην Κρήτη μπορεί να έχει αραιή βλάστηση, και ταυτόχρονα πλούσια χλωρίδα με σπάνια λουλούδια ανάμεσα στις πέτρες.
Γιατί η Ελλάδα έχει τόσα είδη
Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί πάνω από είδη φυτών, πολύ περισσότερα από χώρες της Ευρώπης πολύ μεγαλύτερες σε έκταση. Τέσσερα πράγματα το εξηγούν:
- Το ανάγλυφο. Από την ακτή ως τις κορυφές πάνω από μέτρα, μέσα σε λίγα χιλιόμετρα αλλάζουν η θερμοκρασία και η βροχή. Κάθε υψόμετρο έχει τα δικά του φυτά.
- Το κλίμα. Ζεστό και ξερό στα νότια νησιά, πιο υγρό και κρύο στα βουνά του βορρά.
- Οι ακτές και τα νησιά. Χιλιάδες νησιά σημαίνει χιλιάδες απομονωμένους τόπους, όπου τα φυτά εξελίχθηκαν το καθένα με τον δικό του τρόπο.
- Η θέση. Η Ελλάδα είναι σταυροδρόμι τριών ηπείρων, Ευρώπης, Ασίας και Αφρικής, και φυτά και ζώα έφτασαν και από τις τρεις.
Γι' αυτό πολλά ελληνικά φυτά είναι ενδημικά. Περίπου ένα στα πέντε φυτά της Ελλάδας δεν φυτρώνει σε καμία άλλη χώρα. Το δίκταμο, το αρωματικό βότανο των γκρεμών της Κρήτης, είναι ένα από αυτά.
Και η πανίδα είναι πλούσια. Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί πάνω από είδη πουλιών, πολλά από τα οποία περνούν μόνο το φθινόπωρο και την άνοιξη, στο ταξίδι τους ανάμεσα στην Ευρώπη και την Αφρική.
| Ζώο | Πού ζει |
|---|---|
| καφέ αρκούδα, το μεγαλύτερο θηλαστικό της Ευρώπης | Πίνδος, Ροδόπη |
| λύκος | βουνά της ηπειρωτικής χώρας |
| αγρίμι (κρι-κρι), ενδημικό | Λευκά Όρη της Κρήτης |
| μεσογειακή φώκια | Βόρειες Σποράδες, Ιόνιο, νησιά του Αιγαίου |
| θαλάσσια χελώνα καρέτα-καρέτα | γεννά στις αμμουδιές της Ζακύνθου και της Πελοποννήσου |
| αργυροπελεκάνος | λίμνες Πρέσπες και Κερκίνη |
| γυπαετός | βουνά της Κρήτης |

Ανεβαίνοντας ένα βουνό
Αν περπατήσεις από την ακτή ως την κορυφή ενός ψηλού βουνού, περνάς από ζώνες βλάστησης, τη μία πάνω από την άλλη. Όσο ανεβαίνεις, κάνει πιο κρύο, φυσάει περισσότερο και το χιόνι μένει περισσότερους μήνες. Κάθε ζώνη έχει τα φυτά που αντέχουν εκεί.
| Ζώνη | Περίπου υψόμετρο | Τι βλέπεις |
|---|---|---|
| Μεσογειακή (μακία και φρύγανα) | ως μ. | πουρνάρια, σχίνα, θυμάρι, χαλέπια πεύκα, ελιές |
| Φυλλοβόλων πλατύφυλλων | – μ. | βελανιδιές, καστανιές· ρίχνουν τα φύλλα τους τον χειμώνα |
| Ορεινών δασών | ως μ. περίπου | έλατα και οξιές |
| Ψυχρόβιων κωνοφόρων | στα ψηλά βουνά του βορρά | δασική πεύκη, ερυθρελάτη |
| Αλπική | πάνω από τα δέντρα | χορτάρι, χαμηλοί θάμνοι, αγριολούλουδα |

Οικοσυστήματα
Ένα οικοσύστημα είναι ένας τόπος μαζί με όλα όσα ζουν σε αυτόν και όλα όσα τους χρειάζονται. Έχει δύο ειδών στοιχεία:
- βιοτικά, όσα έχουν ζωή: φυτά, ζώα, μανιτάρια, μικρόβια·
- αβιοτικά, όσα δεν έχουν ζωή: νερό, χώμα, αέρας, φως, θερμοκρασία.
Τα δύο είναι δεμένα. Οι πελεκάνοι της Κερκίνης χρειάζονται ψάρια, τα ψάρια χρειάζονται καθαρό νερό, και το νερό χρειάζεται τα δάση των γύρω βουνών, που κρατάνε το χώμα στη θέση του.
Στην Ελλάδα ξεχωρίζουν:
- Υγρότοποι: λίμνες, έλη και δέλτα ποταμών, όπως οι Πρέσπες, η Κερκίνη και το Δέλτα του Έβρου, γεμάτοι πουλιά.
- Δάση: όπως το δάσος της Δαδιάς στον Έβρο, καταφύγιο για αρπακτικά πουλιά, και τα δάση της Πίνδου με την αρκούδα.
- Θάλασσες και ακτές: τα λιβάδια της ποσειδωνίας στον βυθό, οι αμμουδιές της καρέτα-καρέτα, οι σπηλιές της φώκιας.
- Ορεινά και φαράγγια: όπως η Σαμαριά στην Κρήτη, με τα αγρίμια και τα ενδημικά φυτά της.
Γι' αυτό πολλές περιοχές της Ελλάδας είναι προστατευόμενες: εθνικά πάρκα, θαλάσσια πάρκα, όπως το Θαλάσσιο Πάρκο της Ζακύνθου, και περιοχές του ευρωπαϊκού δικτύου Natura 2000. Εκεί ισχύουν κανόνες για το χτίσιμο, το ψάρεμα, το κυνήγι και τη βόσκηση.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ένα νησί του Αιγαίου έχει περισσότερα ενδημικά φυτά από μια πεδιάδα της ίδιας έκτασης στη στεριά. Γιατί;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ένα νησί είναι απομονωμένο: η θάλασσα γύρω του εμποδίζει τους σπόρους να έρχονται και να φεύγουν εύκολα.
Μέσα σε χιλιάδες χρόνια, τα φυτά του νησιού άλλαξαν με τον δικό τους τρόπο, προσαρμοσμένα στο έδαφος και στον αέρα του, χωρίς να ανακατεύονται με τα φυτά της στεριάς.
Έτσι προέκυψαν είδη που υπάρχουν μόνο εκεί: ενδημικά.
Η πεδιάδα επικοινωνεί ελεύθερα με τον γύρω τόπο, οπότε τα φυτά της μοιάζουν με των γειτόνων της.
Παράδειγμα 2
Περπατάς σε δάσος με οξιές και έλατα. Σε τι υψόμετρο περίπου βρίσκεσαι, και πώς θα είναι εκεί ο χειμώνας;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Οξιά και έλατο είναι τα δέντρα των ορεινών δασών.
Η ζώνη αυτή απλώνεται, χοντρικά, από τα ως τα μέτρα.
Σε τέτοιο υψόμετρο ο χειμώνας είναι κρύος, με χιόνι για εβδομάδες. Η οξιά και το έλατο τα αντέχουν· η ελιά και το θυμάρι της ακτής όχι.
Τα δέντρα που βλέπεις είναι, κατά κάποιον τρόπο, ένα θερμόμετρο: σου λένε το κλίμα χωρίς να το μετρήσεις.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Πώς ονομάζεται το σύνολο των ειδών ζώων που ζουν σε μια περιοχή;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις τη χλωρίδα, την πανίδα και τη βλάστηση μιας περιοχής.
- Να εξηγείς γιατί η Ελλάδα έχει τόσο πολλά είδη φυτών και ζώων, και τι σημαίνει ενδημικό.
- Να περιγράφεις πώς αλλάζει η βλάστηση καθώς ανεβαίνεις ένα βουνό.
- Να ονομάζεις χαρακτηριστικά οικοσυστήματα και απειλούμενα είδη της Ελλάδας και πώς προστατεύονται.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.