Τι είναι δημοκρατία

Η εξουσία στον λαό

Η λέξη δημοκρατία είναι ελληνική και έχει δύο κομμάτια:

• δήμος, δηλαδή ο λαός·
• κράτος, δηλαδή η δύναμη, η εξουσία.

Δημοκρατία λοιπόν σημαίνει ότι η εξουσία ανήκει στον λαό. Δεν ανήκει σε έναν βασιλιά, σε μια οικογένεια ή σε λίγους πλούσιους. Αποφασίζουν οι ίδιοι οι πολίτες, ή άνθρωποι που διάλεξαν οι πολίτες.

Το ελληνικό Σύνταγμα το λέει στο άρθρο 1: «Θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία».

Άμεση και αντιπροσωπευτική δημοκρατία

Η δημοκρατία γεννήθηκε στην αρχαία Αθήνα, γύρω στο 508 π.Χ., με τις μεταρρυθμίσεις του Κλεισθένη. Οι πολίτες μαζεύονταν στην Εκκλησία του Δήμου, στον λόφο της Πνύκας. Εκεί άκουγαν, μιλούσαν και ψήφιζαν οι ίδιοι για τους νόμους, για τον πόλεμο και την ειρήνη. Αυτό λέγεται άμεση δημοκρατία: κάθε πολίτης αποφασίζει μόνος του, χωρίς ενδιάμεσο.

Θυμάσαι όμως από το μάθημα για τον Περικλή ότι πολίτες ήταν μόνο οι ενήλικοι άντρες με Αθηναίους γονείς. Οι γυναίκες, οι μέτοικοι και οι δούλοι έμεναν έξω.

Σήμερα σε μια χώρα ζουν εκατομμύρια άνθρωποι. Δεν χωράνε σε έναν λόφο, και κανείς δεν προλαβαίνει να ψηφίζει κάθε μέρα για κάθε νόμο. Γι' αυτό οι πολίτες εκλέγουν αντιπροσώπους, τους βουλευτές, που αποφασίζουν για λογαριασμό τους για ορισμένα χρόνια. Αυτή είναι η αντιπροσωπευτική δημοκρατία. Και ψηφίζουν πλέον όλοι οι πολίτες από μια ηλικία και πάνω, άντρες και γυναίκες.

Κάποιες φορές οι πολίτες αποφασίζουν και σήμερα απευθείας, με δημοψήφισμα: απαντούν όλοι με «ναι» ή «όχι» σε ένα σημαντικό ερώτημα.

Οι κανόνες της δημοκρατίας

Δεν φτάνει να γίνονται εκλογές. Μια δημοκρατία έχει και άλλους κανόνες:

• Ισότητα. «Οι Έλληνες είναι ίσοι ενώπιον του νόμου» (Σύνταγμα, άρθρο 4). Η ψήφος του καθενός μετράει το ίδιο.
• Ελευθερία λόγου. Ο καθένας μπορεί να λέει τη γνώμη του, ακόμα κι αν δεν αρέσει στην κυβέρνηση (άρθρο 14).
• Διάλογος. Πριν από την ψηφοφορία ακούγονται όλες οι απόψεις.
• Η πλειοψηφία αποφασίζει. Όταν δεν συμφωνούν όλοι, κερδίζει ό,τι ψηφίσουν οι περισσότεροι.
• Η μειοψηφία σέβεται την απόφαση, αλλά κρατά τα δικαιώματά της. Μπορεί να συνεχίσει να λέει τη γνώμη της και να προσπαθεί να πείσει τους άλλους για την επόμενη φορά.

Πλειοψηφία: σχετική ή απόλυτη;

Η λέξη «πλειοψηφία» έχει δύο σημασίες:

• Απόλυτη πλειοψηφία: πάνω από τους μισούς ψήφους. Σε 25 ψήφους χρειάζονται τουλάχιστον 13.
• Σχετική πλειοψηφία: απλώς περισσότερους ψήφους από κάθε άλλη επιλογή, ακόμα κι αν δεν φτάνουν τους μισούς.

Η διαφορά φαίνεται όταν οι επιλογές είναι πολλές. Δες μια φανταστική ψηφοφορία μιας τάξης 25 παιδιών για τον προορισμό της εκδρομής.

Φανταστική ψηφοφορία: πού θα πάμε εκδρομή; (25 ψήφοι)

Πρώτα διάβασε το αποτέλεσμα: έχει κάποια επιλογή απόλυτη πλειοψηφία; Μετά άλλαξε τις ψήφους, πάντα με σύνολο 25, ώστε το Μουσείο να φτάσει τις 13.

05101520259853

Μουσείο−+Δάσος−+Θάλασσα−+Ζωολογικός κήπος−+

Πρώτη επιλογή

Μουσείο

Τελευταία επιλογή

Ζωολογικός κήπος

Σύνολο ψήφων

25

Διαφορά πρώτης και τελευταίας

6

Ας το σκεφτούμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση