Περικλής, πολίτης Αθηναίος
Ποιος ήταν πολίτης στην αρχαία Αθήνα, και ποιος έμενε έξω.
25 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να λες ποιος ήταν ο Περικλής και πότε έζησε.
- Να εξηγείς ποιος ήταν πολίτης στην αρχαία Αθήνα και τι έκανε ως πολίτης.
- Να αναφέρεις ποιοι έμεναν έξω από την πολιτική ζωή: γυναίκες, μέτοικοι, δούλοι.
- Να συγκρίνεις την άμεση δημοκρατία της Αθήνας με τη σημερινή αντιπροσωπευτική.
Ο Περικλής και η Αθήνα του
Ο Περικλής γεννήθηκε στην Αθήνα γύρω στο 495 π.Χ. και πέθανε το 429 π.Χ., στον λοιμό που χτύπησε την πόλη. Ήταν ο πιο γνωστός πολιτικός της εποχής του. Οι Αθηναίοι τον εξέλεγαν στρατηγό ξανά και ξανά, και με δική του πρόταση χτίστηκε ο Παρθενώνας (447–432 π.Χ.).
Ο Περικλής όμως δεν ήταν βασιλιάς. Ήταν ένας πολίτης ανάμεσα σε χιλιάδες πολίτες. Για να γίνει κάτι, έπρεπε να πείσει τους άλλους να το ψηφίσουν.
Τι έκανε ένας Αθηναίος πολίτης
Η Αθήνα είχε δημοκρατία: οι πολίτες αποφάσιζαν οι ίδιοι για την πόλη τους.
- Στην Εκκλησία του Δήμου, τη μεγάλη συνέλευση στον λόφο της Πνύκας, κάθε πολίτης μπορούσε να μιλήσει και να ψηφίσει. Εκεί αποφάσιζαν για πόλεμο και ειρήνη, για νόμους και για δημόσια έργα.
- Στη Βουλή των Πεντακοσίων μέλη γίνονταν πολίτες άνω των τριάντα, με κλήρο, και ετοίμαζαν τα θέματα της Εκκλησίας.
- Στα δικαστήρια δικαστές ήταν πάλι απλοί πολίτες, που τους διάλεγε ο κλήρος.
- Οι δέκα στρατηγοί εκλέγονταν με ψηφοφορία κάθε χρόνο.
Αυτό λέγεται άμεση δημοκρατία: ο πολίτης ψηφίζει ο ίδιος κάθε απόφαση.
Ποιος ήταν πολίτης και ποιος έμενε έξω
Πολίτες ήταν μόνο οι ελεύθεροι άνδρες, από Αθηναίους γονείς. Στα 18 γράφονταν στον κατάλογο του δήμου τους, δηλαδή του χωριού ή της συνοικίας τους. Το 451 π.Χ. ψηφίστηκε, με πρόταση του ίδιου του Περικλή, ένας νόμος: πολίτης θα ήταν μόνο όποιος είχε και τους δύο γονείς Αθηναίους.
Πολλοί που ζούσαν στην Αθήνα δεν είχαν πολιτικά δικαιώματα:
| Ποιοι | Τι ίσχυε για αυτούς |
|---|---|
| Γυναίκες | Ούτε οι κόρες των πολιτών ψήφιζαν ή μιλούσαν στην Εκκλησία. |
| Μέτοικοι | Ελεύθεροι ξένοι που ζούσαν και δούλευαν στην Αθήνα. Πλήρωναν ειδικό φόρο και πολεμούσαν, αλλά δεν ψήφιζαν. |
| Δούλοι | Δεν ήταν ελεύθεροι. Δεν είχαν κανένα δικαίωμα. |
| Παιδιά | Τα αγόρια των πολιτών γίνονταν πολίτες όταν μεγάλωναν. |
Οι ιστορικοί υπολογίζουν ότι μόνο περίπου ένας στους πέντε κατοίκους της Αττικής, ίσως και λιγότεροι, είχε δικαίωμα να ψηφίζει. Ο υπολογισμός δεν είναι βέβαιος, γιατί απογραφές δεν σώζονται.
Η Αθήνα και εμείς
Σήμερα στην Ελλάδα έχουμε αντιπροσωπευτική δημοκρατία: οι πολίτες εκλέγουν 300 βουλευτές, και αυτοί ψηφίζουν τους νόμους. Μια χώρα με εκατομμύρια πολίτες δεν χωράει σε έναν λόφο.
Και ψηφίζουν όλοι οι πολίτες, άνδρες και γυναίκες, από τα 17. Αυτό άργησε πολύ: οι Ελληνίδες πήραν ίσα πολιτικά δικαιώματα το 1952 και ψήφισαν πρώτη φορά σε βουλευτικές εκλογές το 1956.
Ας το σκεφτούμε μαζί
Παράδειγμα 1
Ο Περικλής ήταν ο πιο ισχυρός Αθηναίος. Γιατί δεν μπορούσε να αποφασίσει μόνος του;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Τι άλλαξε για τα παιδιά των Αθηναίων με τον νόμο του 451 π.Χ.;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Πρώτα ερωτήσεις με επιλογές: διαλέγεις, πατάς «Έλεγξε» και μαθαίνεις αμέσως αν το βρήκες και γιατί. Στο τέλος, λίγες ασκήσεις χωρίς επιλογές — εκεί κρύβεται μόνο η απάντηση.
Τα κατάφερες;
- Να λες ποιος ήταν ο Περικλής και πότε έζησε.
- Να εξηγείς ποιος ήταν πολίτης στην αρχαία Αθήνα και τι έκανε ως πολίτης.
- Να αναφέρεις ποιοι έμεναν έξω από την πολιτική ζωή: γυναίκες, μέτοικοι, δούλοι.
- Να συγκρίνεις την άμεση δημοκρατία της Αθήνας με τη σημερινή αντιπροσωπευτική.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.