Απλή και σύνθετη πρόταση
Μία πράξη ή δύο, δεμένες με «και», «αλλά», «γιατί».
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να μετράς τις προτάσεις μιας περιόδου μετρώντας τα ρήματά της.
- Να ξεχωρίζεις την απλή πρόταση, με ένα ρήμα, από τη σύνθετη περίοδο, με δύο ή περισσότερα.
- Να δένεις δύο προτάσεις σε μία περίοδο με «και», «αλλά», «γιατί», «όταν», «ότι».
- Να βάζεις κόμμα πριν από το «αλλά» και το «όμως», και όχι πριν από το «και».
Μία πράξη ή δύο;
Διάβασε αυτές τις δύο περιόδους:
- Η Άννα διαβάζει.
- Η Άννα διαβάζει και ο Γιάννης ζωγραφίζει.
Η πρώτη λέει μία πράξη. Έχει ένα ρήμα, το «διαβάζει».
Η δεύτερη λέει δύο πράξεις. Έχει δύο ρήματα, το «διαβάζει» και το «ζωγραφίζει». Το «και» τα δένει μαζί.
Ό,τι γράφεται από το κεφαλαίο γράμμα ως την τελεία λέγεται περίοδος. Στη θέση της τελείας μπορεί να έχει ερωτηματικό (;) ή θαυμαστικό (!).
Μέσα σε μια περίοδο μπορεί να υπάρχουν μία ή περισσότερες προτάσεις. Κάθε πρόταση έχει ένα ρήμα.
Μια απλή πρόταση μπορεί να είναι και μεγάλη. Η περίοδος «Το πρωί στο σχολείο η Ελένη διάβασε ένα βιβλίο για τα δελφίνια» έχει πολλές λέξεις, αλλά ένα μόνο ρήμα: το «διάβασε». Είναι μία πρόταση.
| Περίοδος | Ρήματα | Προτάσεις |
|---|---|---|
| Βρέχει. | βρέχει | 1 |
| Ο Νίκος έφαγε και κοιμήθηκε. | έφαγε, κοιμήθηκε | 2 |
| Θέλω να παίξω. | θέλω, παίξω | 2 |
| Μπήκε, χαιρέτησε και κάθισε. | μπήκε, χαιρέτησε, κάθισε | 3 |
Στο «Ο Νίκος έφαγε και κοιμήθηκε» ο Νίκος κάνει και τις δύο πράξεις. Είναι όμως δύο ρήματα, άρα δύο προτάσεις.
Οι λέξεις που δένουν τις προτάσεις
Στο μάθημα για τους συνδέσμους είδες τα μικρά λόγια που δένουν. Εδώ τα βλέπεις να κάνουν τη δουλειά τους: παίρνουν δύο προτάσεις και τις κάνουν μία περίοδο.
| Λέξη | Τι λέει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| και | προσθέτει μια πράξη | Η μαμά μαγείρεψε και ο μπαμπάς έστρωσε το τραπέζι. |
| αλλά, όμως | κάτι αντίθετο, απρόσμενο | Ήταν κουρασμένη, αλλά συνέχισε. |
| γιατί, επειδή | την αιτία | Φόρεσα το μπουφάν μου, γιατί έκανε κρύο. |
| όταν | πότε έγινε | Χάρηκα όταν είδα τη βαθμολογία. |
| ότι | τι λέει ή τι σκέφτεται κάποιος | Ο παππούς είπε ότι θα βρέξει. |
Αυτές οι λέξεις δεν είναι ρήματα. Δεν τις μετράς όταν μετράς τις προτάσεις.
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Πόσες προτάσεις έχει η περίοδος «Όταν χτύπησε το κουδούνι, τα παιδιά βγήκαν στην αυλή και έπαιξαν μπάλα»;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πού μπαίνει το κόμμα
Όταν δένεις δύο προτάσεις, αναρωτιέσαι αν θέλει κόμμα. Δύο κανόνες σε βοηθούν.
Πριν από το αλλά και το όμως βάζεις κόμμα:
- Ήθελα να έρθω**, αλλά** δεν μπορούσα.
- Βρέχει**, όμως** θα βγούμε.
Πριν από το και δεν βάζεις κόμμα:
- Βρέχει και κάνει κρύο.
- Η Μαρία τραγουδάει και ο Νίκος παίζει κιθάρα.
Όταν γράφεις τρεις πράξεις στη σειρά, χωρίζεις τις πρώτες με κόμμα και πριν από την τελευταία βάζεις «και», πάλι χωρίς κόμμα: «Μπήκε, χαιρέτησε και κάθισε.»
Παράδειγμα 2
Κάνε μία περίοδο από τις δύο: «Ο Γιάννης προπονήθηκε πολύ. Έχασε τον αγώνα.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Μέτρησε και δέσε
Ο Άκης δοκιμάζει
Βρες τα ρήματα και μέτρησέ τα. Πρόσεξε το «θα» και το «έχει»: δεν είναι ξεχωριστά ρήματα.
Τώρα δέσε εσύ τις προτάσεις. Κάποια κομμάτια υπάρχουν δύο φορές, με κόμμα και χωρίς. Διάλεξε το σωστό.
Ασκήσεις
Τα κατάφερες;
- Να μετράς τις προτάσεις μιας περιόδου μετρώντας τα ρήματά της.
- Να ξεχωρίζεις την απλή πρόταση, με ένα ρήμα, από τη σύνθετη περίοδο, με δύο ή περισσότερα.
- Να δένεις δύο προτάσεις σε μία περίοδο με «και», «αλλά», «γιατί», «όταν», «ότι».
- Να βάζεις κόμμα πριν από το «αλλά» και το «όμως», και όχι πριν από το «και».
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.