Προθέσεις και σύνδεσμοι
Με, σε, για, και, αλλά, γιατί: τα μικρά λόγια που δένουν.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τις προθέσεις (με, σε, για, από, ως, χωρίς, κατά, μετά, αντί, προς) και να βάζεις μετά από αυτές αιτιατική.
- Να γράφεις σωστά το «σε» μαζί με το άρθρο: στον, στη, στην, στο, στους, στις, στα.
- Να χρησιμοποιείς τους συνδέσμους (και, ούτε, ή, αλλά, όμως, γιατί, επειδή, ότι, αν, όταν) για να ενώνεις λέξεις και προτάσεις.
- Να ενώνεις με το «και» μόνο όμοια πράγματα: ουσιαστικό με ουσιαστικό, ρήμα με ρήμα.
Τα μικρά λόγια που δένουν
Διάβασε την πρόταση:
Η Άννα πήγε στο πάρκο με τον αδερφό της, αλλά δεν έπαιξαν γιατί έβρεχε.
Βγάλε τις τέσσερις λέξεις με τα μαύρα γράμματα: «Η Άννα πήγε πάρκο τον αδερφό της δεν έπαιξαν έβρεχε». Οι μεγάλες λέξεις είναι όλες εκεί. Η πρόταση όμως διαλύθηκε.
Οι μικρές λέξεις κάνουν δύο διαφορετικές δουλειές:
- Το σε και το με μπαίνουν μπροστά από ένα ουσιαστικό και λένε πώς δένεται με την πράξη. Λέγονται προθέσεις.
- Το αλλά και το γιατί ενώνουν δύο προτάσεις. Λέγονται σύνδεσμοι.
Και οι δύο είναι άκλιτες, όπως τα επιρρήματα: δεν αλλάζουν ποτέ μορφή.
Οι προθέσεις
Οι πιο συχνές προθέσεις είναι δέκα:
| Πρόθεση | Παράδειγμα |
|---|---|
| με | Πήγα βόλτα με τον παππού. |
| σε | Διαβάζω σε ένα ήσυχο δωμάτιο. |
| για | Έφτιαξα μια κάρτα για τη γιαγιά. |
| από | Ο θείος ήρθε από την Κρήτη. |
| ως | Περπατήσαμε ως τη θάλασσα. |
| χωρίς | Βγήκε χωρίς το μπουφάν του. |
| κατά | Θα φτάσουμε κατά τις οκτώ. |
| μετά | Θα παίξουμε μετά το μάθημα. |
| αντί | Ήπια χυμό αντί για γάλα. |
| προς | Το πλοίο πηγαίνει προς το λιμάνι. |
Πρόσεξε τι έρχεται μετά από κάθε πρόθεση: τον παππού, τη γιαγιά, την Κρήτη, το μάθημα. Όλα είναι σε αιτιατική.
Το αντί παίρνει συνήθως μαζί του και το για: αντί για γάλα, αντί για το λεωφορείο.
Το «σε» και το άρθρο γίνονται μία λέξη
Δεν λέμε «σε τον κήπο». Το σε και το άρθρο κολλάνε και γίνονται μία λέξη:
| Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο | |
|---|---|---|---|
| Ενικός | σε + τον → στον κήπο | σε + τη → στη θάλασσα | σε + το → στο σχολείο |
| Πληθυντικός | σε + τους → στους φίλους | σε + τις → στις φίλες | σε + τα → στα βουνά |
Το θηλυκό ακολουθεί τον κανόνα του -ν που ξέρεις από το άρθρο. Γράφεις στην πριν από φωνήεν ή κ, π, τ, ξ, ψ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ: στην Αθήνα, στην πόλη, στην κουζίνα. Αλλιώς γράφεις στη: στη θάλασσα, στη γειτονιά.
Τα «στον», «στη», «στο» γράφονται μαζί, χωρίς κενό και χωρίς απόστροφο.
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Συμπλήρωσε με το «σε» και το άρθρο: «Ο Νίκος άφησε την τσάντα ___ κήπο, το μπουφάν ___ καρέκλα και τα βιβλία ___ τραπέζι.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Οι σύνδεσμοι
Οι σύνδεσμοι ενώνουν λέξεις («ψωμί και τυρί») ή προτάσεις («Έβρεχε, αλλά βγήκαμε»). Κάθε σύνδεσμος λέει και πώς δένονται τα δύο κομμάτια:
| Σύνδεσμος | Τι λέει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| και | προσθέτει | Πήρα ψωμί και τυρί. |
| ούτε | προσθέτει, με άρνηση | Δεν ήρθε ούτε ο Νίκος ούτε η Άννα. |
| ή | διαλέγει ένα από τα δύο | Θέλεις μήλο ή αχλάδι; |
| αλλά, όμως | λέει κάτι αντίθετο | Έβρεχε, αλλά βγήκαμε. Ήθελα να έρθω. Αρρώστησα όμως. |
| γιατί, επειδή | λέει την αιτία | Έμεινα μέσα γιατί έβρεχε. Επειδή έβρεχε, πήραμε ομπρέλα. |
| ότι | λέει τι είπε ή τι σκέφτεται κάποιος | Ο δάσκαλος είπε ότι αύριο έχουμε εκδρομή. |
| αν | βάζει όρο | Αν βρέξει, θα μείνουμε μέσα. |
| όταν | λέει πότε | Όταν χτύπησε το κουδούνι, βγήκαμε στην αυλή. |
Όταν το αλλά ενώνει δύο προτάσεις, βάζουμε κόμμα πριν από αυτό.
Το γιατί κάνει και άλλη δουλειά. Στο «Γιατί άργησες;» ρωτάει. Σύνδεσμος είναι μόνο όταν ενώνει δύο προτάσεις.
Το ότι γράφεται χωρίς κόμμα. Το ό,τι, με κόμμα, είναι άλλη λέξη και σημαίνει «οτιδήποτε»: «Διάλεξε ό,τι θέλεις.»
Παράδειγμα 2
Ένωσε τις δύο προτάσεις με τον σύνδεσμο που ταιριάζει: «Ο Γιάννης δεν πήγε στο πάρκο. Είχε πυρετό.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρόθεση ή σύνδεσμος;
Ο Άκης δοκιμάζει
Ρώτα κάθε λέξη: μπαίνει μπροστά από ουσιαστικό, ή ενώνει δύο κομμάτια;
Φτιάξε την πρόταση λέξη λέξη. Μία λέξη στα κομμάτια περισσεύει.
Ασκήσεις
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τις προθέσεις (με, σε, για, από, ως, χωρίς, κατά, μετά, αντί, προς) και να βάζεις μετά από αυτές αιτιατική.
- Να γράφεις σωστά το «σε» μαζί με το άρθρο: στον, στη, στην, στο, στους, στις, στα.
- Να χρησιμοποιείς τους συνδέσμους (και, ούτε, ή, αλλά, όμως, γιατί, επειδή, ότι, αν, όταν) για να ενώνεις λέξεις και προτάσεις.
- Να ενώνεις με το «και» μόνο όμοια πράγματα: ουσιαστικό με ουσιαστικό, ρήμα με ρήμα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Ανοίγει σε δική του σελίδα — εκεί ζει η επανάληψη.