Προθέσεις και σύνδεσμοι
Με, σε, για, και, αλλά, γιατί: τα μικρά λόγια που δένουν.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις τις προθέσεις (με, σε, για, από, ως, χωρίς, κατά, μετά, αντί, προς) και να βάζεις μετά από αυτές αιτιατική.
- Να γράφεις σωστά το «σε» μαζί με το άρθρο: στον, στη, στην, στο, στους, στις, στα.
- Να χρησιμοποιείς τους συνδέσμους (και, ούτε, ή, αλλά, όμως, γιατί, επειδή, ότι, αν, όταν) για να ενώνεις λέξεις και προτάσεις.
- Να ενώνεις με το «και» μόνο όμοια πράγματα: ουσιαστικό με ουσιαστικό, ρήμα με ρήμα.
Τα μικρά λόγια που δένουν
Διάβασε την πρόταση:
Η Άννα πήγε στο πάρκο με τον αδερφό της, αλλά δεν έπαιξαν γιατί έβρεχε.
Βγάλε τις τέσσερις λέξεις με τα μαύρα γράμματα: «Η Άννα πήγε πάρκο τον αδερφό της δεν έπαιξαν έβρεχε». Οι μεγάλες λέξεις είναι όλες εκεί. Η πρόταση όμως διαλύθηκε.
Οι μικρές λέξεις κάνουν δύο διαφορετικές δουλειές:
- Το σε και το με μπαίνουν μπροστά από ένα ουσιαστικό και λένε πώς δένεται με την πράξη. Λέγονται προθέσεις.
- Το αλλά και το γιατί ενώνουν δύο προτάσεις. Λέγονται σύνδεσμοι.
Και οι δύο είναι άκλιτες, όπως τα επιρρήματα: δεν αλλάζουν ποτέ μορφή.
Οι προθέσεις
Οι πιο συχνές προθέσεις είναι δέκα:
| Πρόθεση | Παράδειγμα |
|---|---|
| με | Πήγα βόλτα με τον παππού. |
| σε | Διαβάζω σε ένα ήσυχο δωμάτιο. |
| για | Έφτιαξα μια κάρτα για τη γιαγιά. |
| από | Ο θείος ήρθε από την Κρήτη. |
| ως | Περπατήσαμε ως τη θάλασσα. |
| χωρίς | Βγήκε χωρίς το μπουφάν του. |
| κατά | Θα φτάσουμε κατά τις οκτώ. |
| μετά | Θα παίξουμε μετά το μάθημα. |
| αντί | Ήπια χυμό αντί για γάλα. |
| προς | Το πλοίο πηγαίνει προς το λιμάνι. |
Πρόσεξε τι έρχεται μετά από κάθε πρόθεση: τον παππού, τη γιαγιά, την Κρήτη, το μάθημα. Όλα είναι σε αιτιατική.
Το αντί παίρνει συνήθως μαζί του και το για: αντί για γάλα, αντί για το λεωφορείο.
Το «σε» και το άρθρο γίνονται μία λέξη
Δεν λέμε «σε τον κήπο». Το σε και το άρθρο κολλάνε και γίνονται μία λέξη:
| Αρσενικό | Θηλυκό | Ουδέτερο | |
|---|---|---|---|
| Ενικός | σε + τον → στον κήπο | σε + τη → στη θάλασσα | σε + το → στο σχολείο |
| Πληθυντικός | σε + τους → στους φίλους | σε + τις → στις φίλες | σε + τα → στα βουνά |
Το θηλυκό ακολουθεί τον κανόνα του -ν που ξέρεις από το άρθρο. Γράφεις στην πριν από φωνήεν ή κ, π, τ, ξ, ψ, μπ, ντ, γκ, τσ, τζ: στην Αθήνα, στην πόλη, στην κουζίνα. Αλλιώς γράφεις στη: στη θάλασσα, στη γειτονιά.
Τα «στον», «στη», «στο» γράφονται μαζί, χωρίς κενό και χωρίς απόστροφο.
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Συμπλήρωσε με το «σε» και το άρθρο: «Ο Νίκος άφησε την τσάντα ___ κήπο, το μπουφάν ___ καρέκλα και τα βιβλία ___ τραπέζι.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Βρίσκουμε το γένος κάθε ουσιαστικού: ο κήπος, η καρέκλα, το τραπέζι.
Ο κήπος είναι αρσενικό: σε + τον → στον κήπο.
Η καρέκλα είναι θηλυκό και αρχίζει από κ. Το -ν μένει: σε + την → στην καρέκλα.
Το τραπέζι είναι ουδέτερο: σε + το → στο τραπέζι.
«Ο Νίκος άφησε την τσάντα στον κήπο, το μπουφάν στην καρέκλα και τα βιβλία στο τραπέζι.»
Οι σύνδεσμοι
Οι σύνδεσμοι ενώνουν λέξεις («ψωμί και τυρί») ή προτάσεις («Έβρεχε, αλλά βγήκαμε»). Κάθε σύνδεσμος λέει και πώς δένονται τα δύο κομμάτια:
| Σύνδεσμος | Τι λέει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
| και | προσθέτει | Πήρα ψωμί και τυρί. |
| ούτε | προσθέτει, με άρνηση | Δεν ήρθε ούτε ο Νίκος ούτε η Άννα. |
| ή | διαλέγει ένα από τα δύο | Θέλεις μήλο ή αχλάδι; |
| αλλά, όμως | λέει κάτι αντίθετο | Έβρεχε, αλλά βγήκαμε. Ήθελα να έρθω. Αρρώστησα όμως. |
| γιατί, επειδή | λέει την αιτία | Έμεινα μέσα γιατί έβρεχε. Επειδή έβρεχε, πήραμε ομπρέλα. |
| ότι | λέει τι είπε ή τι σκέφτεται κάποιος | Ο δάσκαλος είπε ότι αύριο έχουμε εκδρομή. |
| αν | βάζει όρο | Αν βρέξει, θα μείνουμε μέσα. |
| όταν | λέει πότε | Όταν χτύπησε το κουδούνι, βγήκαμε στην αυλή. |
Όταν το αλλά ενώνει δύο προτάσεις, βάζουμε κόμμα πριν από αυτό.
Το γιατί κάνει και άλλη δουλειά. Στο «Γιατί άργησες;» ρωτάει. Σύνδεσμος είναι μόνο όταν ενώνει δύο προτάσεις.
Το ότι γράφεται χωρίς κόμμα. Το ό,τι, με κόμμα, είναι άλλη λέξη και σημαίνει «οτιδήποτε»: «Διάλεξε ό,τι θέλεις.»
Παράδειγμα 2
Ένωσε τις δύο προτάσεις με τον σύνδεσμο που ταιριάζει: «Ο Γιάννης δεν πήγε στο πάρκο. Είχε πυρετό.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ρωτάμε: πώς σχετίζονται οι δύο προτάσεις; Η δεύτερη λέει γιατί δεν πήγε. Λέει την αιτία.
Για την αιτία έχουμε το γιατί και το επειδή. Το «και» θα έβαζε απλώς το ένα δίπλα στο άλλο. Το «αλλά» θα έλεγε κάτι αντίθετο, και εδώ δεν υπάρχει αντίθεση.
«Ο Γιάννης δεν πήγε στο πάρκο γιατί είχε πυρετό.»
Ή, με το επειδή μπροστά: «Επειδή είχε πυρετό, ο Γιάννης δεν πήγε στο πάρκο.»
Πρόθεση ή σύνδεσμος;
Ο Άκης δοκιμάζει
Ρώτα κάθε λέξη: μπαίνει μπροστά από ουσιαστικό, ή ενώνει δύο κομμάτια;
Φτιάξε την πρόταση λέξη λέξη. Μία λέξη στα κομμάτια περισσεύει.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 10
Ασκήσεις
Βρες τις δύο προθέσεις: «Η Ελένη ήρθε από το χωριό με το λεωφορείο.»
Σκαλί 1 από 4 · Για ζέσταμα
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις τις προθέσεις (με, σε, για, από, ως, χωρίς, κατά, μετά, αντί, προς) και να βάζεις μετά από αυτές αιτιατική.
- Να γράφεις σωστά το «σε» μαζί με το άρθρο: στον, στη, στην, στο, στους, στις, στα.
- Να χρησιμοποιείς τους συνδέσμους (και, ούτε, ή, αλλά, όμως, γιατί, επειδή, ότι, αν, όταν) για να ενώνεις λέξεις και προτάσεις.
- Να ενώνεις με το «και» μόνο όμοια πράγματα: ουσιαστικό με ουσιαστικό, ρήμα με ρήμα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.