Έγραφα ή έγραψα;
Εξακολουθητικός και στιγμιαίος: κάτι που κρατούσε ή κάτι που έγινε μία φορά.
25 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις το εξακολουθητικό από το στιγμιαίο: κάτι που κρατάει ή επαναλαμβάνεται, και κάτι που γίνεται μία φορά.
- Να βρίσκεις τα δύο θέματα του ρήματος, όπως γράφ- και γράψ-.
- Να σχηματίζεις ζευγάρια όπως έγραφα – έγραψα, θα γράφω – θα γράψω, να γράφω – να γράψω.
- Να διαλέγεις τον τύπο που ταιριάζει με το «κάθε μέρα», το «ενώ» ή το «μία φορά».
Έγραφα ή έγραψα;
Διάβασε αυτές τις δύο προτάσεις:
- Χθες το απόγευμα έγραφα την εργασία μου.
- Χθες το απόγευμα έγραψα ένα γράμμα στη γιαγιά.
Και οι δύο λένε κάτι που έγινε στο παρελθόν. Το «έγραφα» είναι παρατατικός και το «έγραψα» αόριστος.
Η διαφορά τους δεν είναι το πότε. Είναι το πώς.
Το «έγραφα» δείχνει μια πράξη που κράτησε ώρα. Το «έγραψα» δείχνει μια πράξη που έγινε μία φορά και τελείωσε.
Αυτό το είδες ήδη στους χρόνους του ρήματος. Εδώ θα δεις ότι το ίδιο ζευγάρι υπάρχει παντού: στο παρελθόν, στο μέλλον και μετά το «να».
Αυτός ο τρόπος που βλέπουμε την πράξη λέγεται ποιόν ενεργείας.
Τα δύο θέματα του ρήματος
Κοίτα ξανά: γράφ-ω, έγραφ-α, αλλά έγραψ-α.
Κάθε ρήμα έχει δύο θέματα. Το ένα φτιάχνει το εξακολουθητικό και το άλλο το στιγμιαίο.
| Ρήμα | Εξακολουθητικό θέμα | Στιγμιαίο θέμα |
|---|---|---|
| γράφω | γράφ- (έγραφα) | γράψ- (έγραψα) |
| διαβάζω | διαβάζ- (διάβαζα) | διαβάσ- (διάβασα) |
| παίζω | παίζ- (έπαιζα) | παίξ- (έπαιξα) |
| τρέχω | τρέχ- (έτρεχα) | τρέξ- (έτρεξα) |
| λύνω | λύν- (έλυνα) | λύσ- (έλυσα) |
| πλένω | πλέν- (έπλενα) | πλύν- (έπλυνα) |
Το στιγμιαίο θέμα το βρίσκεις από τον αόριστο. Πες «χθες εγώ…» και άκου τι βγαίνει: χθες έπαιξα, άρα παίξ-.
Μερικά ρήματα αλλάζουν ολόκληρο θέμα. Αυτά τα μαθαίνεις απέξω:
- βλέπω – είδα – θα δω
- τρώω – έφαγα – θα φάω
Οι τύποι σε δύο στήλες
| Πότε | Εξακολουθητικό | Στιγμιαίο |
|---|---|---|
| Παρελθόν | έγραφα (παρατατικός) | έγραψα (αόριστος) |
| Μέλλον | θα γράφω (εξακολουθητικός μέλλοντας) | θα γράψω (στιγμιαίος μέλλοντας) |
| Μετά το «να» | να γράφω | να γράψω |
| Τώρα | γράφω (ενεστώτας) | — |
Ο ενεστώτας έχει μόνο εξακολουθητική μορφή. Ό,τι γίνεται τώρα είναι ακόμα σε εξέλιξη.
Ο μέλλοντας έχει δύο μορφές, όπως το παρελθόν:
- «Από αύριο θα γράφω ημερολόγιο κάθε βράδυ.» Κάτι που θα γίνεται συχνά.
- «Αύριο θα γράψω ένα γράμμα στη γιαγιά.» Κάτι που θα γίνει μία φορά.
Το ίδιο και μετά το «να»:
- «Μου αρέσει να διαβάζω παραμύθια.» Γενικά, πολλές φορές.
- «Θέλω να διαβάσω το καινούριο σου βιβλίο.» Μία φορά, ολόκληρο.
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Συμπλήρωσε με τον σωστό τύπο του «διαβάζω»: «Όλο το απόγευμα ___ το βιβλίο. Στις οκτώ το ___ ολόκληρο.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ποιο ταιριάζει;
Μερικές λέξεις της πρότασης σε βοηθούν να διαλέξεις:
| Ταιριάζουν με το εξακολουθητικό | Ταιριάζουν με το στιγμιαίο |
|---|---|
| κάθε μέρα, συχνά, πάντα | μία φορά, ξαφνικά, αμέσως |
| όλο το απόγευμα, για ώρες | τελικά, μόλις |
| ενώ… |
Το «ενώ» δείχνει κάτι που κρατούσε, και μέσα του γίνεται κάτι άλλο μία φορά:
«Ενώ έγραφα, χτύπησε το τηλέφωνο.»
Το γράψιμο κρατούσε ώρα. Το τηλέφωνο χτύπησε μία φορά, στη μέση του.
Παράδειγμα 2
Συμπλήρωσε με τον σωστό μέλλοντα του «παίζω»: «Από τον Σεπτέμβριο θα ___ πιάνο κάθε μέρα. Αύριο στη γιορτή θα ___ ένα τραγούδι.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Βρες το ποιόν
Ο Άκης δοκιμάζει
Ρώτα τον εαυτό σου: κρατάει ή γίνεται μία φορά; Κοίτα και το θέμα: γράφ- ή γράψ-;
Φτιάξε την πρόταση
Διάβασε τι πρέπει να πει η πρόταση. Ένας από τους δύο τύπους του ρήματος περισσεύει.
Ασκήσεις
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις το εξακολουθητικό από το στιγμιαίο: κάτι που κρατάει ή επαναλαμβάνεται, και κάτι που γίνεται μία φορά.
- Να βρίσκεις τα δύο θέματα του ρήματος, όπως γράφ- και γράψ-.
- Να σχηματίζεις ζευγάρια όπως έγραφα – έγραψα, θα γράφω – θα γράψω, να γράφω – να γράψω.
- Να διαλέγεις τον τύπο που ταιριάζει με το «κάθε μέρα», το «ενώ» ή το «μία φορά».
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.