Εννοιολογικοί χάρτες
Έννοιες σε κουτάκια, σχέσεις σε βελάκια: οργανώνω αυτά που ξέρω.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις σε έναν εννοιολογικό χάρτη τις έννοιες, τα βέλη και τις λέξεις σύνδεσης.
- Να διαβάζεις κάθε βέλος του χάρτη σαν μια μικρή πρόταση.
- Να διαλέγεις τη σωστή λέξη σύνδεσης ανάμεσα σε δύο έννοιες.
- Να φτιάχνεις έναν μικρό χάρτη, στο χαρτί ή στον υπολογιστή, από το γενικό προς το ειδικό.
Ό,τι ξέρεις, σε μία σελίδα
Διάβασες ένα κεφάλαιο για τα ζώα και θέλεις να θυμάσαι τα σημαντικά. Μπορείς να τα ξαναγράψεις όλα. Μπορείς όμως και να τα ζωγραφίσεις: λίγες λέξεις σε κουτάκια και βελάκια που τις ενώνουν.
Αυτό λέγεται εννοιολογικός χάρτης. Δεν δείχνει δρόμους και πόλεις όπως ένας γεωγραφικός χάρτης. Δείχνει ιδέες και πώς σχετίζονται μεταξύ τους. Τον επινόησε στη δεκαετία του η ομάδα του Αμερικανού καθηγητή Τζόζεφ Νόβακ, στο Πανεπιστήμιο Κορνέλ, για να βλέπουν τα παιδιά τι έχουν καταλάβει.
Τρία κομμάτια
Κάθε εννοιολογικός χάρτης φτιάχνεται από τρία πράγματα:
- Έννοιες, μέσα σε κουτάκια ή κύκλους: μία ή δύο λέξεις, π.χ. «ζώα», «θηλαστικά», «γάλα».
- Βέλη, που ενώνουν δύο έννοιες και δείχνουν από πού ξεκινάει η σχέση.
- Λέξεις σύνδεσης, γραμμένες πάνω στο βέλος: λένε τι σχέση έχουν οι δύο έννοιες, π.χ. «είναι», «τρώει», «γίνεται», «έχει».
Το πιο ωραίο: κάθε βέλος διαβάζεται σαν πρόταση.
| Έννοια | Λέξη σύνδεσης | Έννοια | Η πρόταση |
|---|---|---|---|
| Θηλαστικά | ταΐζουν τα μικρά τους με | γάλα | Τα θηλαστικά ταΐζουν τα μικρά τους με γάλα. |
| Σκύλος | είναι | θηλαστικό | Ο σκύλος είναι θηλαστικό. |
| Αγελάδα | τρώει | χόρτο | Η αγελάδα τρώει χόρτο. |
Η λέξη πάνω στο βέλος
Ένα βέλος χωρίς λέξη δεν λέει τίποτα. «Νερό → πάγος»: τι σχέση έχουν; Ο πάγος φτιάχνει νερό; Το νερό τρώει πάγο; Μόλις γράψεις «γίνεται, όταν παγώσει», όλα ξεκαθαρίζουν.
Ο Άκης δοκιμάζει
Διάβασε δυνατά την πρόταση με κάθε λέξη που δοκιμάζεις. Αν ακούγεται αστεία, ψάξε άλλη.
Πώς φτιάχνω έναν χάρτη
- Γράφω πάνω πάνω την κεντρική έννοια, την πιο γενική: «Ζώα».
- Από κάτω βάζω πιο ειδικές έννοιες: «θηλαστικά», «πουλιά», «ψάρια».
- Τις ενώνω με βέλη και γράφω πάνω σε κάθε βέλος τη λέξη σύνδεσης.
- Κατεβαίνω κι άλλο: παραδείγματα, όπως «σκύλος», «αετός», «σαρδέλα».
- Διαβάζω δυνατά κάθε βέλος. Αν μια πρόταση δεν στέκει, τη διορθώνω.
Μπορείς να τον φτιάξεις με μολύβι σε χαρτί. Μπορείς και στον υπολογιστή, με ένα πρόγραμμα για εννοιολογικούς χάρτες, όπως το δωρεάν CmapTools. Στον υπολογιστή μετακινείς τα κουτάκια όσο θέλεις, χωρίς σβηστήρι, και τα βέλη τα ακολουθούν.
Ας το κάνουμε μαζί
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Φτιάξε έναν μικρό χάρτη για το νερό, με τις έννοιες: νερό, πάγος, υδρατμός, βροχή.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Η Μαρία έφτιαξε τον χάρτη «Φυτά → ήλιος» και «Φυτά → είναι → ρίζα». Τι πρέπει να διορθώσει;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις σε έναν εννοιολογικό χάρτη τις έννοιες, τα βέλη και τις λέξεις σύνδεσης.
- Να διαβάζεις κάθε βέλος του χάρτη σαν μια μικρή πρόταση.
- Να διαλέγεις τη σωστή λέξη σύνδεσης ανάμεσα σε δύο έννοιες.
- Να φτιάχνεις έναν μικρό χάρτη, στο χαρτί ή στον υπολογιστή, από το γενικό προς το ειδικό.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.