Μετάβαση στο περιεχόμενο

Οι Περσικοί πόλεμοι

Μαραθώνας, Θερμοπύλες, Σαλαμίνα: οι μικρές πόλεις απέναντι στη μεγάλη αυτοκρατορία.

25 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία Δ΄ Δημοτικού, §16, 17, 18, 19

Θα μάθεις να

  1. Να εξηγείς γιατί η Περσική αυτοκρατορία εκστράτευσε εναντίον της Ελλάδας.
  2. Να περιγράφεις τη μάχη του Μαραθώνα, των Θερμοπυλών και της Σαλαμίνας.
  3. Να τοποθετείς τα γεγονότα των Περσικών πολέμων με τη σωστή σειρά στον χρόνο.
  4. Να εξηγείς πώς ο τόπος της μάχης βοήθησε τους λιγότερους Έλληνες.

Η μεγάλη αυτοκρατορία

Ανατολικά από την Ελλάδα, πέρα από το Αιγαίο, απλωνόταν η Περσική αυτοκρατορία. Ήταν το μεγαλύτερο κράτος που είχε δει ως τότε ο κόσμος: από την Ινδία ως την Αίγυπτο και τα παράλια της Μικράς Ασίας.

Την κυβερνούσε ένας βασιλιάς, που οι Έλληνες τον έλεγαν «Μέγα Βασιλέα». Η αυτοκρατορία ήταν καλά οργανωμένη: είχε μεγάλους δρόμους, ταχυδρόμους με άλογα και διοικητές, τους σατράπες, σε κάθε περιοχή. Άφηνε τους λαούς να λατρεύουν τους θεούς τους, αλλά ζητούσε υποταγή και φόρους.

Ανάγλυφο σε πέτρα: γενειοφόροι στρατιώτες σε σειρά, με μακριά ρούχα, ψηλά καπέλα ή στρογγυλούς σκούφους, κρατούν όρθια δόρατα· δύο έχουν ασπίδες.
Πέρσες και Μήδοι στρατιώτες, ανάγλυφο από την Περσέπολη, μία από τις πρωτεύουσες του Μεγάλου Βασιλέα. Δες πόσο ίδιοι είναι, ο ένας πίσω από τον άλλον: έτσι ήθελε ο βασιλιάς να φαίνεται ο στρατός του.Φωτογραφία: Arad · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Στα παράλια της Μικράς Ασίας υπήρχαν πολλές ελληνικές πόλεις, στην Ιωνία. Κι αυτές βρέθηκαν κάτω από τους Πέρσες.

Πώς ξεκίνησε ο πόλεμος

Το 499 π.Χ. οι ελληνικές πόλεις της Ιωνίας, με πρώτη τη Μίλητο, επαναστάτησαν. Ζήτησαν βοήθεια και η Αθήνα και η Ερέτρια τους έστειλαν πλοία. Μαζί έκαψαν τις Σάρδεις, μια μεγάλη πόλη των Περσών.

Η επανάσταση τελικά νικήθηκε. Ο Πέρσης βασιλιάς Δαρείος όμως αποφάσισε να τιμωρήσει την Αθήνα και την Ερέτρια — και να φέρει και την υπόλοιπη Ελλάδα κάτω από την εξουσία του.

Η πρώτη του εκστρατεία, το 492 π.Χ., σταμάτησε πριν καν φτάσει: μια μεγάλη θύελλα στο Άγιο Όρος (τον Άθω) βούλιαξε πολλά από τα πλοία του.

Μαραθώνας, 490 π.Χ.

Δύο χρόνια αργότερα ο περσικός στόλος διέσχισε το Αιγαίο, κατέστρεψε την Ερέτρια και αποβίβασε τον στρατό στον κόλπο του Μαραθώνα, στην Αττική.

Οι Αθηναίοι έστειλαν έναν δρομέα, τον Φειδιππίδη, να ζητήσει βοήθεια από τη Σπάρτη. Οι Σπαρτιάτες είχαν μια θρησκευτική γιορτή και απάντησαν ότι θα ξεκινήσουν μόλις γεμίσει το φεγγάρι. Έτσι οι Αθηναίοι πολέμησαν σχεδόν μόνοι τους, μαζί με περίπου χίλιους Πλαταιείς.

Ο στρατηγός Μιλτιάδης είχε ένα σχέδιο: έκανε το κέντρο της παράταξης αδύνατο και τις δύο άκρες δυνατές. Οι Έλληνες οπλίτες έτρεξαν προς τους Πέρσες, οι άκρες τους νίκησαν και έκλεισαν τον εχθρό σαν τανάλια. Οι Πέρσες έφυγαν με τα πλοία τους.

Οι 192 Αθηναίοι που σκοτώθηκαν θάφτηκαν στο πεδίο της μάχης, κάτω από έναν μεγάλο χωμάτινο λόφο, τον Τύμβο του Μαραθώνα, που υπάρχει ως σήμερα.

Ένας χαμηλός, στρογγυλός λόφος από χώμα, σκεπασμένος με χορτάρι και κίτρινα αγριολούλουδα, ανάμεσα σε ελιές, κάτω από συννεφιασμένο ουρανό.
Ο Τύμβος του Μαραθώνα. Δεν είναι φυσικός λόφος: τον σήκωσαν οι Αθηναίοι με χώμα, πάνω από τους νεκρούς της μάχης.Φωτογραφία: George Fournaris · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Θερμοπύλες, 480 π.Χ.

Ο Δαρείος πέθανε και τη θέση του πήρε ο γιος του, ο Ξέρξης. Εκείνος ετοίμασε έναν τεράστιο στρατό και στόλο. Έφτιαξε γέφυρα από πλοία στον Ελλήσποντο και άνοιξε διώρυγα στον Άθω, για να μη χάσει ξανά τα πλοία του.

Πολλές ελληνικές πόλεις, με αρχηγό τη Σπάρτη, ενώθηκαν σε συμμαχία. Ο βασιλιάς της Σπάρτης Λεωνίδας, με 300 Σπαρτιάτες και μερικές χιλιάδες άλλους Έλληνες, πήγε στις Θερμοπύλες: ένα πολύ στενό πέρασμα ανάμεσα στο βουνό και τη θάλασσα. Εκεί ο μεγάλος στρατός δεν μπορούσε να περάσει όλος μαζί.

Για δύο μέρες οι Έλληνες κράτησαν το πέρασμα. Τότε ένας ντόπιος, ο Εφιάλτης, έδειξε στους Πέρσες ένα μονοπάτι στο βουνό, και βρέθηκαν πίσω από τους Έλληνες. Ο Λεωνίδας έστειλε τους περισσότερους να φύγουν και έμεινε με τους Σπαρτιάτες, 700 Θεσπιείς και λίγους ακόμα. Την τρίτη μέρα πολέμησαν ως το τέλος.

Λέγεται ότι όταν ο Ξέρξης ζήτησε από τον Λεωνίδα να παραδώσει τα όπλα, εκείνος απάντησε λακωνικά: «Μολών λαβέ» — έλα να τα πάρεις.

Σαλαμίνα, 480 π.Χ.

Λίγα χρόνια πριν, ο Αθηναίος Θεμιστοκλής είχε πείσει τους συμπολίτες του να ξοδέψουν το ασήμι του Λαυρίου για να φτιάξουν 200 τριήρεις: γρήγορα πολεμικά πλοία με τρεις σειρές κουπιά και ένα μπρούντζινο έμβολο στην πλώρη.

Ένα μακρύ, στενό ξύλινο πλοίο με δύο κατάρτια, δεμένο σε μαρίνα. Στο πλάι του φαίνονται σειρές από ανοίγματα για κουπιά, και η πλώρη του καμπυλώνει προς τα πάνω.
Η «Ολυμπιάς», ένα σύγχρονο αντίγραφο αθηναϊκής τριήρους. Δες πόσο μακρύ και στενό είναι το πλοίο: ήταν φτιαγμένο για ταχύτητα. Στο πλάι του φαίνονται τα ανοίγματα για τα κουπιά.Φωτογραφία: George E. Koronaios · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Όταν ρώτησαν το μαντείο των Δελφών, πήραν την απάντηση ότι θα τους σώσουν τα «ξύλινα τείχη». Ο Θεμιστοκλής είπε ότι τα ξύλινα τείχη είναι τα πλοία. Οι Αθηναίοι άφησαν την πόλη τους και πήγαν στη Σαλαμίνα και σε άλλα μέρη. Οι Πέρσες μπήκαν στην άδεια Αθήνα και έκαψαν την Ακρόπολη.

Ο Θεμιστοκλής όμως παρέσυρε τον περσικό στόλο μέσα στα στενά της Σαλαμίνας. Τα πολλά περσικά πλοία στριμώχτηκαν και χτυπούσαν το ένα το άλλο. Οι ελληνικές τριήρεις τα έσπαγαν με τα έμβολά τους. Ο Ξέρξης έβλεπε από το όρος Αιγάλεω τον στόλο του να νικιέται.

Την επόμενη χρονιά, το 479 π.Χ., οι Έλληνες νίκησαν και τον περσικό στρατό της ξηράς στις Πλαταιές, με αρχηγό τον Σπαρτιάτη Παυσανία. Οι Πέρσες δεν ξαναήρθαν στην Ελλάδα.

Οι Περσικοί πόλεμοι

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Ιωνική επανάσταση · 499 π.Χ.Οι ελληνικές πόλεις της Ιωνίας ξεσηκώνονται. Η Αθήνα και η Ερέτρια στέλνουν πλοία.

Σε ποια μάχη;

Διάλεξε ένα πρόσωπο ή ένα στοιχείο και μετά μια μάχη. Θα δεις αν ταιριάζουν.

Διάλεξε πρόσωπο ή στοιχείο

Βρήκες 0 από 6

Σε ποια μάχη;

Σε ποια μάχη;

Παραδείγματα

Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1

Οι Έλληνες έχασαν στις Θερμοπύλες. Γιατί θυμόμαστε αυτή τη μάχη σαν κάτι σπουδαίο;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Πόσα χρόνια πέρασαν από την Ιωνική επανάσταση (499 π.Χ.) ως τη μάχη των Πλαταιών (479 π.Χ.);

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

ΔιάλεξεΆσκηση 1 από 8
Γιατί ο Δαρείος έστειλε στρατό εναντίον της Αθήνας;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Στη γραμμή του χρόνου η χρονιά της μάχης του Μαραθώνα έχει μείνει κενή. Ποια χρονιά έγινε;

Γραμμή του χρόνου των Περσικών πολέμων από την Ιωνική επανάσταση ως τις Πλαταιές· η χρονιά του Μαραθώνα είναι κενή.500495490485480475π.Χ.499 π.Χ.Ιωνική επανάσταση492 π.Χ.Θύελλα στον ΆθωΜάχη του Μαραθώνα480 π.Χ.Θερμοπύλες καιΣαλαμίνα479 π.Χ.Μάχη των Πλαταιών
Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να εξηγείς γιατί η Περσική αυτοκρατορία εκστράτευσε εναντίον της Ελλάδας.
  • Να περιγράφεις τη μάχη του Μαραθώνα, των Θερμοπυλών και της Σαλαμίνας.
  • Να τοποθετείς τα γεγονότα των Περσικών πολέμων με τη σωστή σειρά στον χρόνο.
  • Να εξηγείς πώς ο τόπος της μάχης βοήθησε τους λιγότερους Έλληνες.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;