Οι Περσικοί πόλεμοι

Η μεγάλη αυτοκρατορία

Ανατολικά από την Ελλάδα, πέρα από το Αιγαίο, απλωνόταν η Περσική αυτοκρατορία. Ήταν το μεγαλύτερο κράτος που είχε δει ως τότε ο κόσμος: από την Ινδία ως την Αίγυπτο και τα παράλια της Μικράς Ασίας.

Την κυβερνούσε ένας βασιλιάς, που οι Έλληνες τον έλεγαν «Μέγα Βασιλέα». Η αυτοκρατορία ήταν καλά οργανωμένη: είχε μεγάλους δρόμους, ταχυδρόμους με άλογα και διοικητές, τους σατράπες, σε κάθε περιοχή. Άφηνε τους λαούς να λατρεύουν τους θεούς τους, αλλά ζητούσε υποταγή και φόρους.

Στα παράλια της Μικράς Ασίας υπήρχαν πολλές ελληνικές πόλεις, στην Ιωνία. Κι αυτές βρέθηκαν κάτω από τους Πέρσες.

Πώς ξεκίνησε ο πόλεμος

Το 499 π.Χ. οι ελληνικές πόλεις της Ιωνίας, με πρώτη τη Μίλητο, επαναστάτησαν. Ζήτησαν βοήθεια και η Αθήνα και η Ερέτρια τους έστειλαν πλοία. Μαζί έκαψαν τις Σάρδεις, μια μεγάλη πόλη των Περσών.

Η επανάσταση τελικά νικήθηκε. Ο Πέρσης βασιλιάς Δαρείος όμως αποφάσισε να τιμωρήσει την Αθήνα και την Ερέτρια — και να φέρει και την υπόλοιπη Ελλάδα κάτω από την εξουσία του.

Η πρώτη του εκστρατεία, το 492 π.Χ., σταμάτησε πριν καν φτάσει: μια μεγάλη θύελλα στο Άγιο Όρος (τον Άθω) βούλιαξε πολλά από τα πλοία του.

Μαραθώνας, 490 π.Χ.

Δύο χρόνια αργότερα ο περσικός στόλος διέσχισε το Αιγαίο, κατέστρεψε την Ερέτρια και αποβίβασε τον στρατό στον κόλπο του Μαραθώνα, στην Αττική.

Οι Αθηναίοι έστειλαν έναν δρομέα, τον Φειδιππίδη, να ζητήσει βοήθεια από τη Σπάρτη. Οι Σπαρτιάτες είχαν μια θρησκευτική γιορτή και απάντησαν ότι θα ξεκινήσουν μόλις γεμίσει το φεγγάρι. Έτσι οι Αθηναίοι πολέμησαν σχεδόν μόνοι τους, μαζί με περίπου χίλιους Πλαταιείς.

Ο στρατηγός Μιλτιάδης είχε ένα σχέδιο: έκανε το κέντρο της παράταξης αδύνατο και τις δύο άκρες δυνατές. Οι Έλληνες οπλίτες έτρεξαν προς τους Πέρσες, οι άκρες τους νίκησαν και έκλεισαν τον εχθρό σαν τανάλια. Οι Πέρσες έφυγαν με τα πλοία τους.

Οι 192 Αθηναίοι που σκοτώθηκαν θάφτηκαν στο πεδίο της μάχης, κάτω από έναν μεγάλο χωμάτινο λόφο, τον Τύμβο του Μαραθώνα, που υπάρχει ως σήμερα.

Θερμοπύλες, 480 π.Χ.

Ο Δαρείος πέθανε και τη θέση του πήρε ο γιος του, ο Ξέρξης. Εκείνος ετοίμασε έναν τεράστιο στρατό και στόλο. Έφτιαξε γέφυρα από πλοία στον Ελλήσποντο και άνοιξε διώρυγα στον Άθω, για να μη χάσει ξανά τα πλοία του.

Πολλές ελληνικές πόλεις, με αρχηγό τη Σπάρτη, ενώθηκαν σε συμμαχία. Ο βασιλιάς της Σπάρτης Λεωνίδας, με 300 Σπαρτιάτες και μερικές χιλιάδες άλλους Έλληνες, πήγε στις Θερμοπύλες: ένα πολύ στενό πέρασμα ανάμεσα στο βουνό και τη θάλασσα. Εκεί ο μεγάλος στρατός δεν μπορούσε να περάσει όλος μαζί.

Για δύο μέρες οι Έλληνες κράτησαν το πέρασμα. Τότε ένας ντόπιος, ο Εφιάλτης, έδειξε στους Πέρσες ένα μονοπάτι στο βουνό, και βρέθηκαν πίσω από τους Έλληνες. Ο Λεωνίδας έστειλε τους περισσότερους να φύγουν και έμεινε με τους Σπαρτιάτες, 700 Θεσπιείς και λίγους ακόμα. Πολέμησαν ως το τέλος.

Λέγεται ότι όταν ο Ξέρξης ζήτησε από τον Λεωνίδα να παραδώσει τα όπλα, εκείνος απάντησε λακωνικά: «Μολών λαβέ» — έλα να τα πάρεις.

Σαλαμίνα, 480 π.Χ.

Λίγα χρόνια πριν, ο Αθηναίος Θεμιστοκλής είχε πείσει τους συμπολίτες του να ξοδέψουν το ασήμι του Λαυρίου για να φτιάξουν 200 τριήρεις: γρήγορα πολεμικά πλοία με τρεις σειρές κουπιά και ένα μπρούντζινο έμβολο στην πλώρη.

Όταν ρώτησαν το μαντείο των Δελφών, πήραν την απάντηση ότι θα τους σώσουν τα «ξύλινα τείχη». Ο Θεμιστοκλής είπε ότι τα ξύλινα τείχη είναι τα πλοία. Οι Αθηναίοι άφησαν την πόλη τους και πήγαν στη Σαλαμίνα και σε άλλα μέρη. Οι Πέρσες μπήκαν στην άδεια Αθήνα και έκαψαν την Ακρόπολη.

Ο Θεμιστοκλής όμως παρέσυρε τον περσικό στόλο μέσα στα στενά της Σαλαμίνας. Τα πολλά περσικά πλοία στριμώχτηκαν και χτυπούσαν το ένα το άλλο. Οι ελληνικές τριήρεις τα έσπαγαν με τα έμβολά τους. Ο Ξέρξης έβλεπε από το όρος Αιγάλεω τον στόλο του να νικιέται.

Την επόμενη χρονιά, το 479 π.Χ., οι Έλληνες νίκησαν και τον περσικό στρατό της ξηράς στις Πλαταιές, με αρχηγό τον Σπαρτιάτη Παυσανία. Οι Πέρσες δεν ξαναήρθαν στην Ελλάδα.

Ας το σκεφτούμε μαζί