Οι Ολυμπιακοί αγώνες

Ένα ιερό για όλους τους Έλληνες

Είδες στο προηγούμενο μάθημα ότι οι Έλληνες ζούσαν σε εκατοντάδες ανεξάρτητες πόλεις, από τη Μασσαλία ως τον Εύξεινο Πόντο. Κάθε πόλη είχε τους νόμους της και συχνά μάλωνε με τη γειτονική. Υπήρχαν όμως μέρη όπου όλοι ένιωθαν Έλληνες. Το πιο φημισμένο ήταν η Ολυμπία.

Η Ολυμπία βρίσκεται στην Ηλεία, στη δυτική Πελοπόννησο, δίπλα στον ποταμό Αλφειό. Δεν ήταν πόλη αλλά ιερό του Δία, με ναούς, βωμούς και αθλητικούς χώρους. Εκεί, προς τιμήν του Δία, γίνονταν οι Ολυμπιακοί αγώνες.

Πώς άρχισαν

Οι αρχαίοι έλεγαν διάφορους μύθους για την αρχή των αγώνων. Σε έναν, τους ίδρυσε ο Ηρακλής. Σε άλλον, ο ήρωας Πέλοπας, που νίκησε σε αρματοδρομία τον βασιλιά της περιοχής. Από τον Πέλοπα πήρε το όνομά της η Πελοπόννησος.

Αυτά είναι μύθοι. Η ιστορία των αγώνων, όπως την κατέγραψαν οι ίδιοι οι Έλληνες, ξεκινά το 776 π.Χ. Τότε γράφτηκε ο πρώτος νικητής: ο Κόροιβος από την Ήλιδα, που κέρδισε τον δρόμο του σταδίου.

Από τότε οι αγώνες γίνονταν κάθε τέσσερα χρόνια, το καλοκαίρι. Το διάστημα των τεσσάρων χρόνων λεγόταν Ολυμπιάδα, και οι Έλληνες το χρησιμοποιούσαν για να μετρούν τον χρόνο: «έγινε στον δεύτερο χρόνο της 50ής Ολυμπιάδας».

Η ιερή εκεχειρία

Πριν από τους αγώνες, αγγελιαφόροι από την Ηλεία, οι σπονδοφόροι, ταξίδευαν σε όλες τις ελληνικές πόλεις και ανήγγελλαν την εκεχειρία.

Εκεχειρία σημαίνει ότι «κρατάς τα χέρια σου μακριά από τα όπλα». Όσο κρατούσε, κανείς δεν επιτρεπόταν να πειράξει τους αθλητές και τους επισκέπτες που ταξίδευαν προς την Ολυμπία ή γύριζαν από εκεί, και κανένας στρατός δεν έμπαινε στην Ηλεία. Έτσι χιλιάδες άνθρωποι μπορούσαν να περάσουν με ασφάλεια ακόμα και από πόλεις που πολεμούσαν μεταξύ τους.

Τα αγωνίσματα

Στην αρχή υπήρχε ένα μόνο αγώνισμα: ο δρόμος του σταδίου, περίπου 192 μέτρα. Σιγά σιγά προστέθηκαν κι άλλα, και από τον 5ο αιώνα π.Χ. οι αγώνες κρατούσαν πέντε μέρες.

Οι αθλητές ορκίζονταν μπροστά στο άγαλμα του Δία ότι θα αγωνιστούν τίμια. Κριτές ήταν οι Ελλανοδίκες. Όποιος έκλεβε πλήρωνε πρόστιμο, και με τα χρήματα έφτιαχναν χάλκινα αγάλματα του Δία, τους Ζάνες, με το όνομα του κλέφτη γραμμένο από κάτω — για να το βλέπουν όλοι.

Ποιοι αγωνίζονταν

Στους αγώνες έπαιρναν μέρος μόνο ελεύθεροι Έλληνες άνδρες. Οι παντρεμένες γυναίκες δεν επιτρεπόταν ούτε να τους παρακολουθήσουν.

Οι γυναίκες είχαν όμως τους δικούς τους αγώνες στην Ολυμπία, τα Ηραία, προς τιμήν της θεάς Ήρας: αγώνες δρόμου για κορίτσια. Και μια Σπαρτιάτισσα, η Κυνίσκα, έγινε ολυμπιονίκης στην αρματοδρομία, γιατί η νίκη ανήκε στον ιδιοκτήτη των αλόγων, όχι στον ηνίοχο.

Ένα στεφάνι από αγριελιά

Το έπαθλο του νικητή ήταν ένα στεφάνι από κλαδί αγριελιάς, ο κότινος. Τα κλαδιά τα έκοβε ένα παιδί με χρυσό μαχαίρι από την ιερή αγριελιά, κοντά στον ναό του Δία.

Δεν είχε αξία σε χρήμα. Η τιμή όμως ήταν τεράστια. Ο ολυμπιονίκης γύριζε στην πόλη του σαν ήρωας: του έστηναν άγαλμα, ποιητές έγραφαν τραγούδια για αυτόν, και κάποιες πόλεις τον τάιζαν δωρεάν για όλη του τη ζωή.

Το τέλος και η αναβίωση

Οι αγώνες γίνονταν για πάνω από χίλια χρόνια. Γύρω στο 393 μ.Χ. ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Θεοδόσιος απαγόρευσε τις γιορτές των παλιών θεών, και οι Ολυμπιακοί αγώνες σταμάτησαν. Αργότερα σεισμοί και πλημμύρες του Αλφειού σκέπασαν το ιερό με χώμα.

Αιώνες μετά, ο Γάλλος Πιερ ντε Κουμπερτέν ζήτησε να ξαναγίνουν οι αγώνες. Οι πρώτοι σύγχρονοι Ολυμπιακοί αγώνες έγιναν στην Αθήνα το 1896, στο Παναθηναϊκό Στάδιο. Τον μαραθώνιο τον κέρδισε ο Έλληνας Σπύρος Λούης.

Ας το σκεφτούμε μαζί