Ο αποικισμός

Μετά τους Μυκηναίους

Όταν έπεσαν τα μυκηναϊκά ανάκτορα, οι Έλληνες έζησαν μερικούς αιώνες πιο φτωχά, σε μικρά χωριά. Σιγά σιγά όμως τα χωριά μεγάλωσαν και ενώθηκαν σε πόλεις-κράτη: κάθε πόλη είχε τη δική της γη, τους δικούς της νόμους και τους δικούς της θεούς-προστάτες. Έτσι ήταν η Αθήνα, η Κόρινθος, η Χαλκίδα, η Μίλητος και εκατοντάδες άλλες.

Τον 8ο αιώνα π.Χ. οι Έλληνες έμαθαν να γράφουν ξανά, αυτή τη φορά με το αλφάβητο. Και την ίδια εποχή άρχισαν να ταξιδεύουν μακριά, για να χτίσουν καινούργιες πόλεις.

Αποικία και μητρόπολη

Μια ομάδα ανθρώπων αφήνει την πόλη της, ταξιδεύει με πλοία και χτίζει μια νέα πόλη σε άλλο τόπο. Η νέα πόλη λέγεται αποικία, και η πόλη από την οποία ξεκίνησαν λέγεται μητρόπολη (η «μητέρα-πόλη»).

Από περίπου το 750 ως το 550 π.Χ. οι Έλληνες ίδρυσαν τόσες αποικίες, που η εποχή αυτή λέγεται εποχή του (μεγάλου) αποικισμού. Ο φιλόσοφος Πλάτωνας έγραψε αργότερα ότι οι Έλληνες κάθονταν γύρω από τη θάλασσα «σαν βάτραχοι γύρω από μια λίμνη».

Γιατί έφευγαν;

Κανείς δεν αφήνει εύκολα το σπίτι του. Οι Έλληνες είχαν σοβαρούς λόγους:

• Λίγη γη. Η Ελλάδα έχει πολλά βουνά και λίγους κάμπους. Ο πληθυσμός μεγάλωνε και τα χωράφια δεν έφταναν για όλους.
• Εμπόριο. Ήθελαν σιτάρι, ξυλεία και μέταλλα, και μέρη για να πουλήσουν το λάδι, το κρασί και τα αγγεία τους.
• Διαμάχες. Όταν μια ομάδα μάλωνε με τους άρχοντες της πόλης ή δεν είχε ίσα δικαιώματα, μερικές φορές έφευγε για να ζήσει αλλού.
• Περιπέτεια. Κάποιοι απλώς ήθελαν να δουν τον κόσμο και να βρουν μια καλύτερη τύχη.

Πώς ιδρυόταν μια αποικία

Μια αποστολή δεν ξεκινούσε στην τύχη.

1. Η μητρόπολη διάλεγε έναν αρχηγό, τον οικιστή. Αυτός θα οδηγούσε τους αποίκους και θα μοίραζε τη γη.
2. Πριν φύγουν, ρωτούσαν συνήθως το μαντείο των Δελφών πού να πάνε και αν οι θεοί συμφωνούν.
3. Έπαιρναν μαζί τους φωτιά από την κοινή εστία της πόλης τους, για να ανάψουν την εστία της νέας πόλης. Έτσι η αποικία «κρατούσε» κάτι από τη μητρόπολη.
4. Έφταναν, έχτιζαν τείχη, σπίτια και ναούς, και μοίραζαν τα χωράφια.

Η αποικία ήταν ανεξάρτητη πόλη: είχε δικούς της άρχοντες και νόμους. Κρατούσε όμως τη γλώσσα, τη θρησκεία και τις γιορτές της μητρόπολης, και οι δύο πόλεις είχαν συνήθως στενούς δεσμούς.

Ελληνικές πόλεις παντού

Οι Έλληνες έφτασαν σε τρεις μεγάλες περιοχές:

Η Κάτω Ιταλία και η Σικελία γέμισαν τόσο πολύ ελληνικές πόλεις, που οι Ρωμαίοι τις ονόμασαν Μεγάλη Ελλάδα. Και η Χαλκιδική πήρε το όνομά της από τη Χαλκίδα, που έστειλε εκεί πολλούς αποίκους.

Στους νέους τόπους ζούσαν ήδη άλλοι λαοί. Με κάποιους οι Έλληνες έκαναν εμπόριο και φιλίες, με άλλους συγκρούστηκαν. Εκεί συνάντησαν και άλλους ναυτικούς που ίδρυαν αποικίες, όπως οι Φοίνικες, από τους οποίους είχαν μάθει το αλφάβητο.

Ας το σκεφτούμε μαζί