Ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος, μέλλοντας

Χθες, σήμερα, αύριο έχουν όνομα

Στη Β΄ τάξη είδες ότι το ρήμα αλλάζει για να πει πότε γίνεται κάτι:

• Χθες έγραψα.
• Σήμερα γράφω.
• Αύριο θα γράψω.

Αυτές οι μορφές του ρήματος λέγονται χρόνοι. Τώρα θα μάθεις τα ονόματά τους.

Θα δεις και κάτι ακόμα. Ο χρόνος δεν λέει μόνο πότε. Λέει και πώς έγινε κάτι: κρατούσε πολύ ή έγινε μία φορά;

Κρατούσε ή έγινε μία φορά;

Διάβασε αυτές τις δύο προτάσεις:

• Όλο το απόγευμα έγραφα την εργασία μου.
• Στις έξι έγραψα την τελευταία λέξη.

Και οι δύο μιλάνε για το χθες. Δεν λένε όμως το ίδιο.

Το έγραφα λέει ότι το γράψιμο κρατούσε. Ήταν σαν ταινία που έπαιζε.

Το έγραψα λέει ότι έγινε μία φορά και τελείωσε. Ήταν σαν φωτογραφία.

Οι χρόνοι σε μια γραμμή

Στον πίνακα ο χρόνος κυλάει από αριστερά προς τα δεξιά, όπως μια γραμμή.

Ο ενεστώτας λέει τι γίνεται τώρα: γράφω, παίζω, τρέχω.

Ο παρατατικός λέει τι γινόταν πριν και κρατούσε: έγραφα, έπαιζα, έτρεχα.

Ο αόριστος λέει τι έγινε πριν μία φορά: έγραψα, έπαιξα, έτρεξα.

Ο μέλλοντας λέει τι θα γίνει. Έχει πάντα μπροστά το θα. Έχει και αυτός δύο μορφές:

• ο εξακολουθητικός, για κάτι που θα κρατάει: θα γράφω, θα παίζω
• ο στιγμιαίος, για κάτι που θα γίνει μία φορά: θα γράψω, θα παίξω

Ο στιγμιαίος μέλλοντας λέγεται και απλός μέλλοντας.

Κάποιες λέξεις στην πρόταση σε βοηθούν να διαλέξεις:

• κάθε μέρα, συχνά, όλο το απόγευμα, πάντα: κάτι κρατάει ή γίνεται ξανά και ξανά
• ξαφνικά, μια φορά, στις έξι: κάτι γίνεται μία φορά

Το έ- στην αρχή

Στη Β΄ άκουσες ένα έ στην αρχή του «έγραψα». Τώρα θα δεις πότε μπαίνει.

Σε ρήματα σαν το «γράφω», στον παρατατικό και στον αόριστο ο τόνος θέλει να πέσει στην τρίτη συλλαβή από το τέλος.

• γρά-φα: δύο συλλαβές μόνο. Δεν υπάρχει τρίτη για τον τόνο.
• Βάζουμε μπροστά ένα έ-, και ο τόνος πέφτει εκεί: έ-γρα-φα.

Όταν η λέξη έχει ήδη τρεις συλλαβές, το έ- δεν χρειάζεται:

Στο «διάβασα» ο τόνος είναι ήδη στην τρίτη συλλαβή από το τέλος: δι-ά-βα-σα. Γι' αυτό δεν παίρνει έ-.

Ας το σκεφτούμε μαζί