Ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος, μέλλοντας
Τέσσερις χρόνοι για να πεις πότε και πόσο κράτησε.
25 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ονομάζεις τους χρόνους: ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος, μέλλοντας.
- Να ξεχωρίζεις κάτι που κρατούσε (έγραφα) από κάτι που έγινε μία φορά (έγραψα).
- Να ξεχωρίζεις τον εξακολουθητικό (θα γράφω) από τον στιγμιαίο μέλλοντα (θα γράψω).
- Να ξέρεις πότε το ρήμα παίρνει έ- μπροστά: έγραψα, αλλά γράψαμε.
Χθες, σήμερα, αύριο έχουν όνομα
Χθες έγραψα, σήμερα γράφω, αύριο θα γράψω. Αυτές οι μορφές του ρήματος λέγονται χρόνοι. Λένε πότε γίνεται κάτι, αλλά και πώς.
Κρατούσε ή έγινε μία φορά;
- Όλο το απόγευμα έγραφα την εργασία μου. Το γράψιμο κρατούσε, σαν ταινία που έπαιζε.
- Στις έξι έγραψα την τελευταία λέξη. Έγινε μία φορά και τελείωσε, σαν φωτογραφία.
Και οι δύο μιλάνε για το χθες, αλλά δεν λένε το ίδιο.
Οι χρόνοι σε μια γραμμή
Ο χρόνος κυλάει από αριστερά προς τα δεξιά.
| Πριν (παρελθόν) | Τώρα (παρόν) | Μετά (μέλλον) | |
|---|---|---|---|
| Κρατάει ή γίνεται ξανά και ξανά | έγραφα (παρατατικός) | γράφω (ενεστώτας) | θα γράφω (εξακολουθητικός μέλλοντας) |
| Γίνεται μία φορά | έγραψα (αόριστος) | θα γράψω (στιγμιαίος μέλλοντας) |
- Ο ενεστώτας λέει τι γίνεται τώρα: γράφω, λύνω.
- Ο παρατατικός λέει τι γινόταν πριν και κρατούσε: έγραφα, έλυνα.
- Ο αόριστος λέει τι έγινε πριν μία φορά: έγραψα, έλυσα.
- Ο μέλλοντας λέει τι θα γίνει και έχει πάντα μπροστά το θα. Ο εξακολουθητικός είναι για κάτι που θα κρατάει (θα γράφω, θα λύνω) και ο στιγμιαίος, που λέγεται και απλός, για κάτι που θα γίνει μία φορά (θα γράψω, θα λύσω).
Βοηθούν και κάποιες λέξεις της πρότασης: κάθε μέρα, συχνά, όλο το απόγευμα, πάντα λένε ότι κάτι κρατάει ή γίνεται ξανά και ξανά· ξαφνικά, μια φορά, στις έξι λένε ότι γίνεται μία φορά.
Ο Άκης δοκιμάζει
Κοίτα το ρήμα. Έχει «θα»; Γίνεται τώρα; Κρατούσε ή έγινε μία φορά;
Το έ- στην αρχή
Σε ρήματα σαν το «γράφω», στον παρατατικό και στον αόριστο ο τόνος θέλει να πέσει στην τρίτη συλλαβή από το τέλος. Το γρά-φα έχει δύο συλλαβές μόνο· βάζουμε μπροστά ένα έ- και ο τόνος πέφτει εκεί: έ-γρα-φα. Όταν η λέξη έχει ήδη τρεις συλλαβές, το έ- δεν χρειάζεται:
| Εγώ | Εμείς | Αυτοί |
|---|---|---|
| έγραφα | γράφαμε | έγραφαν |
| έγραψα | γράψαμε | έγραψαν |
| έλυσα | λύσαμε | έλυσαν |
| διάβασα | διαβάσαμε | διάβασαν |
Στο «διάβασα» ο τόνος είναι ήδη στην τρίτη συλλαβή από το τέλος: διά-βα-σα. Γι' αυτό δεν παίρνει έ-.
Κρατούσε ή έγινε μία φορά; Διάβασε όλη την πρόταση πριν διαλέξεις.
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Σε ποιον χρόνο είναι το ρήμα στην πρόταση «Κάθε βράδυ η μαμά μου διάβαζε ένα παραμύθι»;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Πότε; Δεν έχει «θα» και δεν γίνεται τώρα: πριν.
Πώς; Το «κάθε βράδυ» λέει ξανά και ξανά: κρατούσε.
Πριν, και κρατούσε: το «διάβαζε» είναι σε παρατατικό.
Παράδειγμα 2
Γράψε τον αόριστο του «παίζω» για το «εμείς».
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ξεκινάμε από το «εγώ»: ο αόριστος είναι «έπαιξα».
Για το «εμείς» η κατάληξη γίνεται -αμε: παί-ξα-με. Έχει ήδη τρεις συλλαβές, άρα το έ- δεν χρειάζεται.
Γράφουμε «παίξαμε».
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 10
Ασκήσεις
Σε ποιον χρόνο είναι κάθε ρήμα: «διάβαζα», «θα φάω», «γράφεις»;
Σκαλί 1 από 4 · Για ζέσταμα
Τα κατάφερες;
- Να ονομάζεις τους χρόνους: ενεστώτας, παρατατικός, αόριστος, μέλλοντας.
- Να ξεχωρίζεις κάτι που κρατούσε (έγραφα) από κάτι που έγινε μία φορά (έγραψα).
- Να ξεχωρίζεις τον εξακολουθητικό (θα γράφω) από τον στιγμιαίο μέλλοντα (θα γράψω).
- Να ξέρεις πότε το ρήμα παίρνει έ- μπροστά: έγραψα, αλλά γράψαμε.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.