Λήγουσα, παραλήγουσα, προπαραλήγουσα
Μετράς τις συλλαβές από το τέλος — και ο τόνος δεν πάει πιο πίσω από την τρίτη.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να χωρίζεις μια λέξη σε συλλαβές και να τις μετράς από το τέλος.
- Να ονομάζεις τη λήγουσα, την παραλήγουσα και την προπαραλήγουσα.
- Να λες σε ποια συλλαβή τονίζεται μια λέξη.
- Να ξέρεις ότι ο τόνος δεν πάει ποτέ πιο πίσω από την προπαραλήγουσα.
Μετράμε από το τέλος
Ξέρεις ήδη πού γράφεται ο τόνος: πάνω στο φωνήεν της συλλαβής που ακούγεται πιο δυνατά.
Σήμερα μαθαίνεις να λες ποια συλλαβή είναι αυτή. Για να το πεις, χρειάζεσαι τρία ονόματα.
Πρώτα χωρίζεις τη λέξη σε συλλαβές:
| Λέξη | Συλλαβές | Πόσες; |
|---|---|---|
| καφές | κα-φές | 2 |
| μολύβι | μο-λύ-βι | 3 |
| καραμέλα | κα-ρα-μέ-λα | 4 |
| αυτοκίνητο | αυ-το-κί-νη-το | 5 |
Μετά μετράς τις συλλαβές από το τέλος, από δεξιά προς τα αριστερά.
Τα τρία ονόματα
Τα ονόματα έχουν νόημα. Το ρήμα λήγω σημαίνει «τελειώνω». Η λήγουσα είναι η συλλαβή με την οποία τελειώνει η λέξη.
Το παρα- σημαίνει «δίπλα». Η παραλήγουσα κάθεται δίπλα στη λήγουσα.
Το προ- σημαίνει «μπροστά». Η προπαραλήγουσα κάθεται μπροστά από την παραλήγουσα.
Τώρα μπορείς να πεις: η λέξη «ουρανός» τονίζεται στη λήγουσα. Η λέξη «καραμέλα» τονίζεται στην παραλήγουσα. Η λέξη «παράθυρο» τονίζεται στην προπαραλήγουσα.
Ο Άκης δοκιμάζει
Πες τη λέξη δυνατά και πάτα τη συλλαβή που ακούγεται πιο δυνατά. Μετά κοίτα πώς λέγεται αυτή η συλλαβή.
Ο τόνος δεν πάει πιο πίσω
Κοίτα τις μεγάλες λέξεις. Η «αυτοκίνητο» έχει πέντε συλλαβές. Ο τόνος της όμως είναι στην προπαραλήγουσα: αυ-το-κί-νη-το.
Το ίδιο γίνεται σε κάθε ελληνική λέξη, όσο μεγάλη κι αν είναι.
Οι λέξεις με μία συλλαβή, όπως «και» ή «με», έχουν μόνο λήγουσα. Γι' αυτό, όπως ξέρεις, δεν παίρνουν τόνο, εκτός από το «ή», το «πού;» και το «πώς;».
Εδώ οι λέξεις έχουν τον τόνο τους. Μέτρησε τις συλλαβές από το τέλος και βάλε κάθε λέξη στη θέση της.
Ο τόνος που μετακινείται
Κάποιες λέξεις αλλάζουν θέση στον τόνο τους όταν αλλάζουν μορφή. Κοίτα:
| Μία μορφή | Άλλη μορφή |
|---|---|
| το μά-θη-μα | τα μα-θή-μα-τα |
| το ό-νο-μα | τα ο-νό-μα-τα |
| ο άν-θρω-πος | του αν-θρώ-που |
Στα «μαθήματα» η λέξη μεγάλωσε κατά μία συλλαβή. Αν ο τόνος έμενε στο «μα», θα έπεφτε στην τέταρτη συλλαβή από το τέλος. Αυτό δεν γίνεται ποτέ.
Έτσι ο τόνος προχωράει μία θέση και πέφτει στην προπαραλήγουσα.
Στο «ανθρώπου» ο τόνος μετακινείται, παρόλο που οι συλλαβές έμειναν τρεις. Γιατί γίνεται αυτό θα το μάθεις σε μεγαλύτερη τάξη. Για τώρα, άκου τη λέξη και πρόσεξε πού πάει ο τόνος.
Ας το σκεφτούμε μαζί
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Σε ποια συλλαβή τονίζεται η λέξη «ελέφαντας»;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Ο Γιάννης έγραψε «πάραθυρο». Πώς ξέρουμε, χωρίς λεξικό, ότι ο τόνος είναι σε λάθος θέση;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Η λέξη «όνομα» τονίζεται στην προπαραλήγουσα. Πού πέφτει ο τόνος στη λέξη «ονόματα»;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Τα κατάφερες;
- Να χωρίζεις μια λέξη σε συλλαβές και να τις μετράς από το τέλος.
- Να ονομάζεις τη λήγουσα, την παραλήγουσα και την προπαραλήγουσα.
- Να λες σε ποια συλλαβή τονίζεται μια λέξη.
- Να ξέρεις ότι ο τόνος δεν πάει ποτέ πιο πίσω από την προπαραλήγουσα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Ανοίγει σε δική του σελίδα — εκεί ζει η επανάληψη.