Ποιος, τι κάνει, τι
Υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο: ο σκελετός κάθε πρότασης.
25 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις πρώτα το ρήμα μιας πρότασης, με την ερώτηση «τι γίνεται;».
- Να βρίσκεις το υποκείμενο με το «ποιος;» και το αντικείμενο με το «ποιον; τι;».
- Να αναγνωρίζεις ότι το υποκείμενο είναι σε ονομαστική και το αντικείμενο σε αιτιατική, όποια σειρά κι αν έχουν οι λέξεις.
- Να βρίσκεις το κρυμμένο υποκείμενο από την κατάληξη του ρήματος.
Τρεις ερωτήσεις για κάθε πρόταση
Η Άννα ταΐζει τον σκύλο. Κάνε τρεις ερωτήσεις, πάντα με αυτή τη σειρά.
1. Τι γίνεται; Κάποιος ταΐζει. Αυτό είναι το ρήμα. Το ψάχνεις πρώτο, γιατί όλα τα άλλα κρέμονται από αυτό.
- 2. Ποιος ταΐζει; Η Άννα: το υποκείμενο, αυτός που κάνει.
- 3. Ποιον ταΐζει; Τον σκύλο: το αντικείμενο, εκεί που πέφτει η πράξη.
Είναι οι ίδιες ερωτήσεις με την ενότητα Οι πτώσεις.
Δεν έχει κάθε πρόταση αντικείμενο. «Το μωρό κοιμάται»: ποιος κοιμάται; Το μωρό. Το «ποιον κοιμάται;» δεν λέει τίποτα.
Ο Άκης δοκιμάζει
Πρόσεξε την πτώση: το υποκείμενο θέλει ονομαστική, το αντικείμενο αιτιατική.
Η σειρά αλλάζει, η πτώση μένει
Στα ελληνικά μπορείς να αλλάξεις τη σειρά των λέξεων:
- Η Άννα τάισε τον σκύλο.
- Τον σκύλο τον τάισε η Άννα.
Στη δεύτερη ο σκύλος είναι πρώτος, αλλά δεν τάισε κανέναν. Ποιος τάισε; Η Άννα, σε ονομαστική: υποκείμενο. Ποιον; Τον σκύλο, σε αιτιατική: αντικείμενο.
Το δεύτερο «τον», μπροστά από το ρήμα, δεν είναι άρθρο. Είναι ο αδύνατος τύπος της αντωνυμίας «αυτός», και ξαναλέει τον σκύλο.
Το κρυμμένο υποκείμενο
«Τρέχουμε στην παραλία.» Ποιος τρέχει; Δεν είναι γραμμένο, αλλά το -ουμε πάει με το εμείς. Το ρήμα δείχνει ήδη το υποκείμενο.
| Ρήμα | Κρυμμένο υποκείμενο |
|---|---|
| Διαβάζω. | εγώ |
| Διαβάζεις. | εσύ |
| Διαβάζουμε. | εμείς |
| Διαβάζετε. | εσείς |
Όταν το ρήμα πάει με το αυτός ή το αυτοί, το υποκείμενο συνήθως το βρίσκεις στην προηγούμενη πρόταση: «Ο παππούς ξύπνησε νωρίς. Φτιάχνει καφέ.» Ποιος φτιάχνει; Αυτός, ο παππούς.
Τι δουλειά κάνει η λέξη μέσα στα εισαγωγικά;
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Βρες το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο: «Η γιαγιά ανάβει τον φούρνο.»
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Τι γίνεται; Κάποιος ανάβει. Το ρήμα είναι ανάβει.
Ποιος ανάβει; Η γιαγιά. Είναι το υποκείμενο, σε ονομαστική.
Τι ανάβει η γιαγιά; Τον φούρνο. Είναι το αντικείμενο, σε αιτιατική.
Παράδειγμα 2
Στην πρόταση «Το τρένο το σταμάτησε ο σταθμάρχης», ποιος σταμάτησε και τι;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το ρήμα είναι σταμάτησε.
Ποιος σταμάτησε; Το «ο σταθμάρχης» έχει άρθρο «ο». Είναι ονομαστική. Ο σταθμάρχης είναι το υποκείμενο.
Τι σταμάτησε ο σταθμάρχης; Το τρένο. Είναι το αντικείμενο, σε αιτιατική, παρόλο που είναι πρώτο στην πρόταση.
Στα ουδέτερα η ονομαστική και η αιτιατική είναι ίδιες. Εδώ βοήθησε το άλλο ουσιαστικό, που δείχνει καθαρά την πτώση του.
Παράδειγμα 3
Ποιο είναι το υποκείμενο και ποιο το αντικείμενο στην πρόταση «Διαβάζετε ένα παραμύθι»;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το ρήμα είναι διαβάζετε.
Ποιος διαβάζει; Δεν είναι γραμμένο. Η κατάληξη -ετε πάει με το εσείς. Το υποκείμενο είναι κρυμμένο: εσείς.
Τι διαβάζετε; Ένα παραμύθι. Αυτό είναι το αντικείμενο.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 10
Ασκήσεις
Βρες το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο: «Ο παππούς κόβει το καρπούζι.»
Σκαλί 1 από 4 · Για ζέσταμα
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις πρώτα το ρήμα μιας πρότασης, με την ερώτηση «τι γίνεται;».
- Να βρίσκεις το υποκείμενο με το «ποιος;» και το αντικείμενο με το «ποιον; τι;».
- Να αναγνωρίζεις ότι το υποκείμενο είναι σε ονομαστική και το αντικείμενο σε αιτιατική, όποια σειρά κι αν έχουν οι λέξεις.
- Να βρίσκεις το κρυμμένο υποκείμενο από την κατάληξη του ρήματος.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.