Ποιος, τι κάνει, τι
Υποκείμενο, ρήμα, αντικείμενο: ο σκελετός κάθε πρότασης.
25 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις πρώτα το ρήμα μιας πρότασης, με την ερώτηση «τι γίνεται;».
- Να βρίσκεις το υποκείμενο με το «ποιος;» και το αντικείμενο με το «ποιον; τι;».
- Να αναγνωρίζεις ότι το υποκείμενο είναι σε ονομαστική και το αντικείμενο σε αιτιατική, όποια σειρά κι αν έχουν οι λέξεις.
- Να βρίσκεις το κρυμμένο υποκείμενο από την κατάληξη του ρήματος.
Τρεις ερωτήσεις για κάθε πρόταση
Διάβασε την πρόταση:
Η Άννα ταΐζει τον σκύλο.
Για να καταλάβεις πώς είναι φτιαγμένη, κάνεις τρεις ερωτήσεις. Πάντα με την ίδια σειρά.
1. Τι γίνεται; Κάποιος ταΐζει. Η λέξη «ταΐζει» είναι το ρήμα. Το ψάχνεις πρώτο, γιατί όλα τα άλλα κρέμονται από αυτό.
2. Ποιος ταΐζει; Η Άννα. Αυτό είναι το υποκείμενο: ποιος κάνει αυτό που λέει το ρήμα.
3. Ποιον ταΐζει η Άννα; Τον σκύλο. Αυτό είναι το αντικείμενο: σε ποιον ή σε τι πέφτει η πράξη.
Τις πτώσεις τις ξέρεις από το μάθημα Οι πτώσεις. Εκεί το «ποιος;» έβρισκε την ονομαστική και το «ποιον; τι;» την αιτιατική. Είναι οι ίδιες ερωτήσεις.
Δεν έχει κάθε πρόταση αντικείμενο. Στο «Το μωρό κοιμάται» ρωτάς «ποιος κοιμάται;» και βρίσκεις το μωρό. Το «ποιον κοιμάται;» όμως δεν λέει τίποτα.
Ο Άκης δοκιμάζει
Φτιάξε την πρόταση με τα κομμάτια που σου δίνει. Πρόσεξε την πτώση: το υποκείμενο θέλει ονομαστική, το αντικείμενο αιτιατική.
Η σειρά αλλάζει, η πτώση μένει
Στα ελληνικά μπορείς να αλλάξεις τη σειρά των λέξεων:
- Η Άννα τάισε τον σκύλο.
- Τον σκύλο τον τάισε η Άννα.
Στη δεύτερη πρόταση ο σκύλος είναι πρώτος. Αυτός όμως δεν τάισε κανέναν.
Ποιος τάισε; Η Άννα. Είναι σε ονομαστική, άρα είναι το υποκείμενο.
Ποιον τάισε; Τον σκύλο. Είναι σε αιτιατική, άρα είναι το αντικείμενο.
Το δεύτερο «τον», μπροστά από το ρήμα, δεν είναι άρθρο. Είναι ο αδύνατος τύπος της αντωνυμίας «αυτός», και ξαναλέει τον σκύλο.
Το κρυμμένο υποκείμενο
Διάβασε: «Τρέχουμε στην παραλία.»
Ποιος τρέχει; Δεν είναι γραμμένο. Η κατάληξη όμως το λέει: το -ουμε πάει με το εμείς.
Το υποκείμενο είναι εμείς. Δεν το γράψαμε, γιατί το ρήμα το έδειχνε ήδη.
| Ρήμα | Κρυμμένο υποκείμενο |
|---|---|
| Διαβάζω. | εγώ |
| Διαβάζεις. | εσύ |
| Διαβάζουμε. | εμείς |
| Διαβάζετε. | εσείς |
Όταν το ρήμα πάει με το αυτός ή το αυτοί, το υποκείμενο συνήθως το βρίσκεις στην προηγούμενη πρόταση: «Ο παππούς ξύπνησε νωρίς. Φτιάχνει καφέ.» Ποιος φτιάχνει; Αυτός, ο παππούς.
Κάθε φορά ψάχνεις τη λέξη μέσα στα εισαγωγικά. Τι δουλειά κάνει στην πρόταση;
Ας το σκεφτούμε μαζί
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Βρες το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο: «Η γιαγιά ανάβει τον φούρνο.»
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Στην πρόταση «Το τρένο το σταμάτησε ο σταθμάρχης», ποιος σταμάτησε και τι;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 3
Ποιο είναι το υποκείμενο και ποιο το αντικείμενο στην πρόταση «Διαβάζετε ένα παραμύθι»;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις πρώτα το ρήμα μιας πρότασης, με την ερώτηση «τι γίνεται;».
- Να βρίσκεις το υποκείμενο με το «ποιος;» και το αντικείμενο με το «ποιον; τι;».
- Να αναγνωρίζεις ότι το υποκείμενο είναι σε ονομαστική και το αντικείμενο σε αιτιατική, όποια σειρά κι αν έχουν οι λέξεις.
- Να βρίσκεις το κρυμμένο υποκείμενο από την κατάληξη του ρήματος.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.