Σύνθετες λέξεις
Αγριολούλουδο, νυχτοπούλι: δύο λέξεις κολλημένες σε μία.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να αναγνωρίζεις μια σύνθετη λέξη και να βρίσκεις τις δύο λέξεις που την έφτιαξαν.
- Να φτιάχνεις σύνθετες λέξεις με το -ο- ανάμεσα στα δύο κομμάτια.
- Να γράφεις τη σύνθετη λέξη μαζί, με έναν μόνο τόνο.
- Να ξεχωρίζεις αν η σύνθετη λέει «και τα δύο μαζί» ή «ένα είδος από το δεύτερο».
Δύο λέξεις γίνονται μία
Στο λιβάδι φυτρώνουν λουλούδια που δεν τα φύτεψε κανείς. Είναι άγρια λουλούδια.
Μπορείς να τα πεις και με μία λέξη: αγριολούλουδα.
Η λέξη αγριολούλουδο φτιάχτηκε από δύο λέξεις: άγριο + λουλούδι.
Μια λέξη που φτιάχνεται από δύο λέξεις λέγεται σύνθετη. Μια λέξη που δεν φτιάχτηκε έτσι, όπως το «λουλούδι», λέγεται απλή.
| Πρώτη λέξη | Δεύτερη λέξη | Σύνθετη λέξη |
|---|---|---|
| νύχτα | πουλί | νυχτοπούλι |
| μαχαίρι | πιρούνι | μαχαιροπίρουνο |
| άσπρος | μαύρος | ασπρόμαυρος |
| ψάρι | βάρκα | ψαρόβαρκα |
| αυγό | λεμόνι | αυγολέμονο |
| άνεμος | μύλος | ανεμόμυλος |
Πώς κολλάνε οι δύο λέξεις
Κοίτα τι παθαίνει η πρώτη λέξη:
- νύχτα → νυχτοπούλι
- ψάρι → ψαρόβαρκα
- άνεμος → ανεμόμυλος
Η πρώτη λέξη χάνει την κατάληξή της. Στη θέση της μπαίνει ένα ο, σαν κόλλα. Μετά έρχεται η δεύτερη λέξη.
Όταν η δεύτερη λέξη αρχίζει από φωνήεν, το ο συνήθως φεύγει: χιόνι + άνθρωπος → χιονάνθρωπος.
Ένας τόνος μόνο
Το «άσπρος» έχει τόνο. Το «μαύρος» έχει κι αυτό τόνο. Το ασπρόμαυρος όμως έχει έναν.
Ο τόνος συχνά αλλάζει θέση. Στο «ψάρι» ήταν στο ψα. Στην ψαρόβαρκα πήγε στο ρο.
Πώς ξέρεις πού πάει; Πες τη λέξη δυνατά. Η συλλαβή που ακούγεται πιο δυνατά παίρνει τον τόνο: ψα-ρό-βαρ-κα.
Ο Άκης δοκιμάζει
Ένωσε τις δύο λέξεις σε μία. Πρόσεξε το ο στη μέση και πού πάει ο τόνος.
Τι σημαίνει η σύνθετη λέξη;
Οι σύνθετες λέξεις δεν λένε όλες το ίδιο πράγμα με τον ίδιο τρόπο.
Και τα δύο μαζί. Τα μαχαιροπίρουνα είναι μαχαίρια και πιρούνια. Ένα ασπρόμαυρο σκυλί είναι άσπρο και μαύρο.
Ένα είδος από το δεύτερο. Το αγριολούλουδο δεν είναι «άγριο και λουλούδι». Είναι ένα λουλούδι, που είναι άγριο. Η ψαρόβαρκα είναι μια βάρκα, για ψάρεμα.
Στο δεύτερο είδος, η δεύτερη λέξη λέει τι πράγμα είναι. Η πρώτη λέει ποιο ακριβώς.
Χώρισε κάθε λέξη στα δύο. Είναι και τα δύο μαζί ή ένα είδος από το δεύτερο;
Ας το σκεφτούμε μαζί
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Φτιάξε μία λέξη από το «τυρί» και το «πίτα».
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Το «θαλασσοπούλι» είναι θάλασσα ή πουλί;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Τα κατάφερες;
- Να αναγνωρίζεις μια σύνθετη λέξη και να βρίσκεις τις δύο λέξεις που την έφτιαξαν.
- Να φτιάχνεις σύνθετες λέξεις με το -ο- ανάμεσα στα δύο κομμάτια.
- Να γράφεις τη σύνθετη λέξη μαζί, με έναν μόνο τόνο.
- Να ξεχωρίζεις αν η σύνθετη λέει «και τα δύο μαζί» ή «ένα είδος από το δεύτερο».
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.