Οικογένειες λέξεων
Γράφω, γράμμα, γραφείο, γραμματέας: μία ρίζα, πολλά παιδιά.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να βρίσκεις τη ρίζα που έχουν κοινή οι λέξεις μιας οικογένειας.
- Να φτιάχνεις λέξεις της ίδιας οικογένειας από μια λέξη που ξέρεις.
- Να γράφεις σωστά μια λέξη θυμίζοντας στον εαυτό σου πώς γράφεται ο συγγενής της.
- Να ξεχωρίζεις λέξεις που απλώς μοιάζουν από λέξεις που είναι συγγενείς.
Μια λέξη με πολλά παιδιά
Πες δυνατά: γράφω, γραφή, ορθογραφία, γραμματόσημο, φωτογραφία.
- γράφω
- φωτογραφία: «γράφει» με το φως
Όλες έχουν μέσα ένα κοινό κομμάτι, το γρα, και όλες έχουν σχέση με το γράψιμο. Το κοινό κομμάτι λέγεται ρίζα. Οι λέξεις με την ίδια ρίζα και συγγενικό νόημα φτιάχνουν μια οικογένεια λέξεων.
Καμιά φορά το τελευταίο γράμμα της ρίζας αλλάζει λίγο: γραφή, γραμματόσημο. Το «γρα» όμως μένει πάντα ίδιο.
Μερικές οικογένειες
- ψωμ-: ψωμί, ψωμάκι, ψωμοτύρι
- δασ-: δάσος, δασάκι, δασοφύλακας
- βαρκ-: βάρκα, βαρκάκι, βαρκάρης
- μηλ-: μήλο, μηλιά, μηλόπιτα
- λουλουδ-: λουλούδι, λουλουδάκι, λουλουδένιος
- νερ-: νερό, νεράκι, νερόμυλος
Η ρίζα μένει στη θέση της. Αλλάζει ό,τι κολλάει πριν ή μετά από αυτήν.
Η οικογένεια σε βοηθάει στην ορθογραφία
Η ρίζα γράφεται με τον ίδιο τρόπο σε όλη την οικογένεια. Αν δεν ξέρεις πώς γράφεται μια λέξη, ψάξε έναν συγγενή της που τον ξέρεις.
Δουλεύει σχεδόν πάντα. Σε λίγες οικογένειες αλλάζει το φωνήεν της ρίζας: το πλένω έχει ε, το πλυντήριο έχει υ. Όταν ένας συγγενής σε μπερδεύει, ρώτα τη δασκάλα ή κοίτα στο λεξικό.
| Διστάζεις για… | Θυμήσου… | Άρα γράφεις… |
|---|---|---|
| κ?πουρός | κήπος | κηπουρός |
| ξ?λουργός | ξύλο | ξυλουργός |
| σχ?λικός | σχολείο | σχολικός |
| τ?ρόπιτα | τυρί | τυρόπιτα |
| κο?ινίζω | κόκκινο | κοκκινίζω |
Ο Άκης δοκιμάζει
Κάθε λέξη βγαίνει από μια λέξη που ξέρεις. Ποιος είναι ο συγγενής της;
Μοιάζουν, αλλά δεν είναι συγγενείς
- κουτί
- κουτάλι
Αρχίζουν με τα ίδια γράμματα, αλλά το κουτάλι δεν είναι «κάτι σαν κουτί». Δεν είναι συγγενείς. Τα γράμματα δεν φτάνουν: ρώτα πάντα και για το νόημα.
Σε ποια οικογένεια ανήκει η κάθε λέξη; Προσοχή: μερικές μόνο μοιάζουν.
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Ο φούρναρης λέγεται και «ψ?μάς». Γράφεται με ο ή με ω;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Ψάχνουμε τι σημαίνει η λέξη. Ο ψωμάς είναι αυτός που φτιάχνει ψωμί.
Άρα είναι από την οικογένεια του «ψωμί». Το ψωμί το ξέρουμε: γράφεται με ω.
Η ρίζα μένει ίδια σε όλη την οικογένεια. Γράφουμε ψωμάς, με ω.
Παράδειγμα 2
Το «καλάθι» και το «καλός» αρχίζουν και τα δύο με «καλ». Είναι στην ίδια οικογένεια;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Κοιτάμε τα γράμματα. Και οι δύο λέξεις αρχίζουν με καλ. Μέχρι εδώ μοιάζουν.
Ρωτάμε για το νόημα. Το «καλός» λέει πώς είναι κάποιος. Το «καλάθι» είναι ένα αντικείμενο για να βάζεις πράγματα. Το ένα δεν έχει να κάνει με το άλλο.
Δεν έχουν συγγενικό νόημα. Άρα δεν είναι οικογένεια. Απλώς μοιάζουν.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 10
Ασκήσεις
Γράψε δύο λέξεις από την οικογένεια του «ψάρι».
Σκαλί 1 από 4 · Για ζέσταμα
Τα κατάφερες;
- Να βρίσκεις τη ρίζα που έχουν κοινή οι λέξεις μιας οικογένειας.
- Να φτιάχνεις λέξεις της ίδιας οικογένειας από μια λέξη που ξέρεις.
- Να γράφεις σωστά μια λέξη θυμίζοντας στον εαυτό σου πώς γράφεται ο συγγενής της.
- Να ξεχωρίζεις λέξεις που απλώς μοιάζουν από λέξεις που είναι συγγενείς.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.