Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η Λίθινη Εποχή

Εργαλεία από πέτρα, η πρώτη φωτιά, και τα πρώτα χωριά.

20 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία Γ΄ Δημοτικού, §7

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις την Παλαιολιθική από τη Νεολιθική εποχή με βάση τον τρόπο ζωής.
  2. Να εξηγείς τι άλλαξε στη ζωή των ανθρώπων με τη φωτιά.
  3. Να περιγράφεις πώς η γεωργία και η κτηνοτροφία έφεραν τους πρώτους μόνιμους οικισμούς.
  4. Να αναφέρεις το Σέσκλο και το Διμήνι ως νεολιθικούς οικισμούς της Θεσσαλίας.

Πριν από τη γραφή

Για πάρα πολλά χρόνια οι άνθρωποι δεν ήξεραν να γράφουν. Δεν άφησαν βιβλία ούτε γράμματα. Αυτή η μεγάλη περίοδος λέγεται προϊστορία.

Πώς ξέρουμε, λοιπόν, πώς ζούσαν; Από όσα άφησαν πίσω τους: εργαλεία, κόκαλα ζώων, σπόρους, στάχτη από φωτιές, σπασμένα αγγεία. Αυτά τα βρίσκουν οι αρχαιολόγοι όταν σκάβουν προσεκτικά στο χώμα.

Το πιο σημαντικό υλικό εκείνων των ανθρώπων ήταν η πέτρα. Γι' αυτό η εποχή λέγεται Λίθινη Εποχή (λίθος σημαίνει πέτρα). Τη χωρίζουμε σε δύο μεγάλα κομμάτια:

ΠαλαιολιθικήΝεολιθική
Όνομαπαλαιός + λίθοςνέος + λίθος
Πότε (στην Ελλάδα)ως περίπου 10.000 π.Χ.περίπου 7000 – 3000 π.Χ.
Τροφήκυνήγι, ψάρεμα, συλλογή καρπώνγεωργία και κτηνοτροφία
Κατοικίασπηλιές και πρόχειρες καλύβεςσπίτια σε μόνιμα χωριά
Εργαλείαπελεκημένες πέτρεςκαι λειασμένες (γυαλισμένες) πέτρες

Ανάμεσά τους υπάρχει μια μικρότερη περίοδος αλλαγής, η Μεσολιθική.

Η ζωή του κυνηγού

Στην Παλαιολιθική εποχή οι άνθρωποι ζούσαν σε μικρές ομάδες. Κυνηγούσαν ζώα, ψάρευαν και μάζευαν καρπούς, ρίζες και μούρα.

Όταν τα ζώα έφευγαν ή οι καρποί τελείωναν, η ομάδα μετακινούνταν. Γι' αυτό δεν έχτιζαν μόνιμα σπίτια. Έμεναν σε σπηλιές, όπως η σπηλιά της Θεόπετρας κοντά στην Καλαμπάκα ή η σπηλιά των Πετραλώνων στη Χαλκιδική.

Τα εργαλεία τους ήταν από πέτρα, κόκαλο και ξύλο. Χτυπούσαν μια πέτρα με μια άλλη ώσπου να βγει κοφτερή άκρη: έτσι έφτιαχναν τσεκούρια, ξύστρες και μύτες για ακόντια.

Δύο πέτρες σε σχήμα σταγόνας σε βιτρίνα μουσείου, με πολλές λείες γούβες στην επιφάνειά τους και μια μυτερή άκρη.
Δύο πέτρινα εργαλεία της Παλαιολιθικής εποχής, σε μουσείο της Ιταλίας. Κάθε γούβα πάνω στην πέτρα είναι ένα χτύπημα με άλλη πέτρα. Έτσι έβγαινε η κοφτερή άκρη.Φωτογραφία: Cats' photos · CC0 · Wikimedia Commons

Η φωτιά αλλάζει τα πάντα

Κάποια στιγμή οι άνθρωποι έμαθαν να κρατούν τη φωτιά αναμμένη και αργότερα να την ανάβουν μόνοι τους — με τριβή ξύλων ή με σπίθες από πέτρες.

Η φωτιά τούς έδωσε:

  • ζέστη τις κρύες νύχτες,
  • φως μέσα στη σπηλιά,
  • ψημένο φαγητό, πιο εύκολο να φαγωθεί,
  • προστασία από τα άγρια ζώα, που φοβούνται τη φλόγα.

Γύρω από τη φωτιά η ομάδα μαζευόταν, έτρωγε και μιλούσε. Η εστία έγινε το κέντρο της ζωής τους.

Οι πρώτοι γεωργοί

Στη Νεολιθική εποχή έγινε η μεγαλύτερη αλλαγή: οι άνθρωποι έμαθαν να σπέρνουν σιτάρι, κριθάρι και όσπρια, και να εξημερώνουν ζώα, όπως πρόβατα, κατσίκες, βόδια και γουρούνια.

Τώρα η τροφή δεν ήταν πια κάπου μακριά. Ήταν στο χωράφι και στο μαντρί. Έπρεπε όμως κάποιος να μένει κοντά για να σπείρει, να ποτίσει, να θερίσει. Έτσι οι άνθρωποι εγκαταστάθηκαν μόνιμα σε ένα μέρος και έχτισαν τα πρώτα χωριά.

Με το περίσσευμα της τροφής είχαν χρόνο και για άλλες δουλειές: έφτιαξαν πήλινα αγγεία για να φυλάνε σπόρους και νερό, ύφαιναν ρούχα και γυάλιζαν τις πέτρες για να κάνουν πιο γερά εργαλεία.

Ένα μεγάλο κοκκινωπό πήλινο αγγείο με τέσσερις λαβές, ραγισμένο και κολλημένο, σε βιτρίνα μουσείου.
Πήλινο αγγείο από το Σέσκλο, περίπου 4800 π.Χ. Βρέθηκε στο πάτωμα ενός σπιτιού. Σε τέτοια δοχεία οι πρώτοι γεωργοί φύλαγαν μάλλον τους σπόρους και τη σοδειά τους.Φωτογραφία: Zde · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Κυνηγός ή γεωργός;

Διάλεξε κάτι από τη ζωή των ανθρώπων και μετά μια εποχή. Θα δεις αν ταιριάζουν.

Διάλεξε κάτι από τη ζωή τους

Βρήκες 0 από 6

Σε ποια εποχή ταιριάζει;

Σε ποια εποχή ταιριάζει;

Σέσκλο και Διμήνι

Δύο από τους πιο γνωστούς νεολιθικούς οικισμούς της Ελλάδας βρίσκονται στη Θεσσαλία, κοντά στον Βόλο, όπου η γη είναι εύφορη.

Χάρτης της Ελλάδας με τη Θεσσαλία και την πόλη του Βόλου, κοντά στην οποία βρίσκονται το Σέσκλο και το Διμήνι.ΘΕΣΣΑΛΙΑΒόλοςΠοτάμια: © OpenStreetMap contributors
  • Στο Σέσκλο τα σπίτια είχαν πέτρινα θεμέλια και τοίχους από ωμές πλίνθους (τούβλα από λάσπη και άχυρα, στεγνωμένα στον ήλιο). Οι κάτοικοι έφτιαχναν όμορφα αγγεία, βαμμένα με κόκκινα σχέδια.
  • Στο Διμήνι, που είναι νεότερο, ο οικισμός είχε γύρω του πέτρινους περιβόλους, τον έναν μέσα στον άλλον, και στο κέντρο μια αυλή.
Βιτρίνα μουσείου με πήλινα αγγεία και μικρά ειδώλια. Πίσω τους, σχέδιο ενός οικισμού πάνω σε λόφο, με σπίτια και τοίχους σε κύκλους τον έναν μέσα στον άλλον.
Αγγεία από το Διμήνι σε μουσείο. Το σχέδιο πίσω τους δείχνει πώς ίσως ήταν ο οικισμός: σπίτια πάνω σε λόφο, με πέτρινους περιβόλους γύρω γύρω.Φωτογραφία: Gary Todd · CC0 · Wikimedia Commons

Από τους κυνηγούς στους πρώτους μεταλλουργούς

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Τέλος Παλαιολιθικής · περίπου 10.000 π.Χ.Τελειώνει η μεγάλη εποχή των κυνηγών και των σπηλιών.

Παραδείγματα

Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1

Οι αρχαιολόγοι βρίσκουν σε μια σπηλιά στάχτη, κόκαλα ελαφιών και πελεκημένες πέτρες, αλλά κανένα αγγείο. Σε ποια εποχή ανήκουν;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Γιατί οι γεωργοί του Σέσκλου έχτισαν σπίτια με θεμέλια, ενώ οι κυνηγοί έμεναν σε σπηλιές;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

ΔιάλεξεΆσκηση 1 από 8
Ποια περίοδος λέγεται «προϊστορία»;
Διαλέγω

Ερώτηση 1 από 8

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 5

Ποιο ήταν το κύριο υλικό για τα εργαλεία στη Λίθινη Εποχή;

Γράφω

Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις την Παλαιολιθική από τη Νεολιθική εποχή με βάση τον τρόπο ζωής.
  • Να εξηγείς τι άλλαξε στη ζωή των ανθρώπων με τη φωτιά.
  • Να περιγράφεις πώς η γεωργία και η κτηνοτροφία έφεραν τους πρώτους μόνιμους οικισμούς.
  • Να αναφέρεις το Σέσκλο και το Διμήνι ως νεολιθικούς οικισμούς της Θεσσαλίας.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;