Το ταξίδι του Οδυσσέα
Δέκα χρόνια για να γυρίσεις σπίτι, με Κύκλωπες και Σειρήνες στον δρόμο.
20 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να διηγείσαι με τη σωστή σειρά τους κυριότερους σταθμούς του ταξιδιού του Οδυσσέα.
- Να περιγράφεις πώς ξέφυγε ο Οδυσσέας από τον Κύκλωπα, την Κίρκη και τις Σειρήνες.
- Να εξηγείς πώς ο Οδυσσέας ξαναπήρε το σπίτι του στην Ιθάκη.
- Να αναγνωρίζεις ότι ο Οδυσσέας νικούσε κυρίως με την εξυπνάδα και την υπομονή του.
Ο δρόμος για το σπίτι
Στο προηγούμενο μάθημα είδες τον Οδυσσέα να σκέφτεται το κόλπο με τον Δούρειο ίππο. Ο Οδυσσέας ήταν βασιλιάς της Ιθάκης, ενός μικρού νησιού του Ιονίου. Εκεί τον περίμεναν η γυναίκα του, η Πηνελόπη, και ο γιος του, ο Τηλέμαχος, που ήταν μωρό όταν έφυγε ο πατέρας του για την Τροία.
Μετά την πτώση της Τροίας, ο Οδυσσέας ξεκίνησε με δώδεκα καράβια για το σπίτι. Το ταξίδι έπρεπε να κρατήσει λίγες μέρες. Κράτησε δέκα χρόνια.
Ο Όμηρος διηγείται αυτό το ταξίδι στο δεύτερο μεγάλο ποίημά του, την Οδύσσεια. Από αυτό, όταν σήμερα ένα ταξίδι είναι μακρύ και γεμάτο περιπέτειες, λέμε ότι ήταν «σκέτη οδύσσεια».
Στη σπηλιά του Κύκλωπα
Σε ένα νησί ο Οδυσσέας και δώδεκα σύντροφοί του μπήκαν σε μια μεγάλη σπηλιά γεμάτη τυριά. Ήταν το σπίτι του Πολύφημου, ενός Κύκλωπα με ένα μόνο μάτι στη μέση του μετώπου. Το βράδυ ο γίγαντας γύρισε με τα πρόβατά του και έκλεισε την είσοδο με έναν βράχο που κανένας άνθρωπος δεν μπορούσε να κουνήσει. Ήταν παγιδευμένοι.
Ο Οδυσσέας δεν τα έχασε. Έδωσε στον Κύκλωπα δυνατό κρασί και, όταν εκείνος τον ρώτησε το όνομά του, απάντησε: «Με λένε Κανένα». Μόλις ο Κύκλωπας αποκοιμήθηκε, ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του τον τύφλωσαν με ένα μυτερό ξύλο.
Ο Πολύφημος φώναξε τους άλλους Κύκλωπες: «Κανένας με χτυπάει!». Εκείνοι απάντησαν «Αφού κανένας δεν σε χτυπάει, τι φωνάζεις;» και έφυγαν. Το πρωί ο Οδυσσέας και οι σύντροφοί του βγήκαν από τη σπηλιά κρυμμένοι κάτω από την κοιλιά των κριαριών.
Ο Πολύφημος όμως ήταν γιος του Ποσειδώνα. Από εκείνη τη μέρα ο θεός της θάλασσας θύμωσε με τον Οδυσσέα και του έκανε το ταξίδι πολύ δύσκολο.
Από νησί σε νησί
Αυτοί είναι οι πιο γνωστοί σταθμοί του ταξιδιού, με τη σειρά που τους διηγείται η Οδύσσεια:
| # | Πού | Τι έγινε |
|---|---|---|
| 1 | Στους Λωτοφάγους | Όποιος έτρωγε τον καρπό λωτό ξεχνούσε το σπίτι του. Ο Οδυσσέας έσυρε τους συντρόφους του πίσω στα καράβια. |
| 2 | Στο νησί των Κυκλώπων | Η σπηλιά του Πολύφημου και το κόλπο με το όνομα «Κανένας». |
| 3 | Στον Αίολο | Ο θεός των ανέμων τού έδωσε ένα ασκί με κλεισμένους μέσα τους άγριους ανέμους. Όταν φαινόταν πια η Ιθάκη, οι σύντροφοι το άνοιξαν νομίζοντας ότι είχε χρυσάφι, και οι άνεμοι τους έσπρωξαν πίσω. |
| 4 | Στους Λαιστρυγόνες | Γίγαντες που κατέστρεψαν όλα τα καράβια εκτός από το καράβι του Οδυσσέα. |
| 5 | Στο νησί της Κίρκης | Η μάγισσα μεταμόρφωσε τους συντρόφους σε γουρούνια. Ο Οδυσσέας, με ένα βοτάνι του Ερμή, δεν μαγεύτηκε και την ανάγκασε να τους ξαναφέρει σε ανθρώπινη μορφή. |
| 6 | Στις Σειρήνες | Τα αυτιά των συντρόφων κλεισμένα με κερί, ο Οδυσσέας δεμένος στο κατάρτι. |
| 7 | Στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη | Ένα τέρας με έξι κεφάλια και μια ρουφήχτρα, στις δύο πλευρές ενός στενού περάσματος. |
| 8 | Στη Θρινακία | Οι σύντροφοι έφαγαν τα ιερά βόδια του θεού Ήλιου. Ο Δίας χτύπησε το καράβι με κεραυνό· σώθηκε μόνο ο Οδυσσέας. |
| 9 | Στο νησί της Καλυψώς | Η νύμφη Καλυψώ τον κράτησε κοντά της επτά χρόνια. |
| 10 | Στους Φαίακες | Η βασιλοπούλα Ναυσικά τον βρήκε ναυαγό στην ακρογιαλιά. Οι Φαίακες τον άκουσαν να διηγείται τις περιπέτειές του και τον έφεραν με καράβι στην Ιθάκη. |
Πίσω στην Ιθάκη
Ο Οδυσσέας έφτασε στο νησί του μόνος, είκοσι χρόνια αφότου είχε φύγει. Στο παλάτι του όμως είχαν μαζευτεί πολλοί μνηστήρες: άρχοντες που ήθελαν να παντρευτούν την Πηνελόπη και να γίνουν βασιλιάδες. Έτρωγαν και έπιναν κάθε μέρα από την περιουσία του.
Η Πηνελόπη τους έλεγε ότι θα διάλεγε άντρα μόλις τελείωνε ένα ύφασμα που έφτιαχνε στον αργαλειό. Τη μέρα ύφαινε, και τη νύχτα ξήλωνε κρυφά ό,τι είχε υφάνει. Έτσι κέρδιζε χρόνο, με την ελπίδα ότι ο Οδυσσέας θα γύριζε.
Η θεά Αθηνά μεταμόρφωσε τον Οδυσσέα σε γέρο ζητιάνο, για να μην τον γνωρίσει κανείς. Μόνο ο γέρικος σκύλος του, ο Άργος, τον κατάλαβε αμέσως και κούνησε την ουρά του. Ο Οδυσσέας φανερώθηκε στον Τηλέμαχο, και οι δυο τους ετοίμασαν ένα σχέδιο.
Η Πηνελόπη έβαλε στους μνηστήρες μια δοκιμασία: όποιος τέντωνε το τόξο του Οδυσσέα και περνούσε ένα βέλος μέσα από τις τρύπες δώδεκα τσεκουριών, αυτός θα την παντρευόταν. Κανένας δεν μπόρεσε ούτε να τεντώσει το τόξο. Ο «ζητιάνος» το τέντωσε με άνεση και πέτυχε τον στόχο. Μετά, με τη βοήθεια του Τηλέμαχου, νίκησε τους μνηστήρες και ξαναπήρε το σπίτι του.
Ας το σκεφτούμε μαζί
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Γιατί ο Οδυσσέας είπε στον Κύκλωπα ότι τον λένε «Κανένα»;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Παράδειγμα 2
Στις Σειρήνες, γιατί ο Οδυσσέας έβαλε κερί στα αυτιά των συντρόφων του, αλλά όχι στα δικά του;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ασκήσεις
Τα κατάφερες;
- Να διηγείσαι με τη σωστή σειρά τους κυριότερους σταθμούς του ταξιδιού του Οδυσσέα.
- Να περιγράφεις πώς ξέφυγε ο Οδυσσέας από τον Κύκλωπα, την Κίρκη και τις Σειρήνες.
- Να εξηγείς πώς ο Οδυσσέας ξαναπήρε το σπίτι του στην Ιθάκη.
- Να αναγνωρίζεις ότι ο Οδυσσέας νικούσε κυρίως με την εξυπνάδα και την υπομονή του.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.