Το ταξίδι του Οδυσσέα
Δέκα χρόνια για να γυρίσεις σπίτι, με Κύκλωπες και Σειρήνες στον δρόμο.
20 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ιστορία Γ΄ Δημοτικού, §6
Θα μάθεις να
- Να διηγείσαι με τη σωστή σειρά τους κυριότερους σταθμούς του ταξιδιού του Οδυσσέα.
- Να περιγράφεις πώς ξέφυγε ο Οδυσσέας από τον Κύκλωπα, την Κίρκη και τις Σειρήνες.
- Να εξηγείς πώς ο Οδυσσέας ξαναπήρε το σπίτι του στην Ιθάκη.
- Να αναγνωρίζεις ότι ο Οδυσσέας νικούσε κυρίως με την εξυπνάδα και την υπομονή του.
Ο δρόμος για το σπίτι
Ο Οδυσσέας, αυτός που σκέφτηκε τον Δούρειο ίππο, ήταν βασιλιάς της Ιθάκης, ενός μικρού νησιού του Ιονίου. Εκεί τον περίμεναν η γυναίκα του, η Πηνελόπη, και ο γιος του, ο Τηλέμαχος, που ήταν μωρό όταν ο πατέρας του έφυγε για την Τροία.

Μετά την πτώση της Τροίας, ο Οδυσσέας ξεκίνησε με δώδεκα καράβια για το σπίτι. Το ταξίδι έπρεπε να κρατήσει λίγες μέρες. Κράτησε δέκα χρόνια.
Ο Όμηρος το διηγείται στο δεύτερο μεγάλο ποίημά του, την Οδύσσεια. Γι' αυτό, όταν ένα ταξίδι είναι μακρύ και γεμάτο περιπέτειες, λέμε ότι ήταν «σκέτη οδύσσεια».
Στη σπηλιά του Κύκλωπα
Σε ένα νησί ο Οδυσσέας και δώδεκα σύντροφοί του μπήκαν σε μια μεγάλη σπηλιά γεμάτη τυριά. Ήταν το σπίτι του Πολύφημου, ενός Κύκλωπα με ένα μάτι στη μέση του μετώπου. Το βράδυ ο γίγαντας γύρισε με τα πρόβατά του και έκλεισε την είσοδο με έναν βράχο που κανένας άνθρωπος δεν μπορούσε να κουνήσει.
Ο Οδυσσέας έδωσε στον Κύκλωπα δυνατό κρασί και, όταν εκείνος τον ρώτησε το όνομά του, απάντησε: «Με λένε Κανένα». Μόλις ο Κύκλωπας αποκοιμήθηκε, τον τύφλωσαν με ένα μυτερό ξύλο.
Ο Πολύφημος φώναξε τους άλλους Κύκλωπες: «Κανένας με χτυπάει!». Εκείνοι απάντησαν «Αφού κανένας δεν σε χτυπάει, τι φωνάζεις;» και έφυγαν. Το ψεύτικο όνομα ήταν σχέδιο από την αρχή: ο Οδυσσέας σκέφτηκε πριν χρειαστεί τη λύση. Το πρωί βγήκαν από τη σπηλιά κρυμμένοι κάτω από την κοιλιά των κριαριών.
Ο Πολύφημος όμως ήταν γιος του Ποσειδώνα. Από εκείνη τη μέρα ο θεός της θάλασσας θύμωσε με τον Οδυσσέα και του έκανε το ταξίδι πολύ δύσκολο.
Από νησί σε νησί
Αυτοί είναι οι πιο γνωστοί σταθμοί, με τη σειρά που τους έζησε ο Οδυσσέας. Ο Όμηρος δεν τους λέει με αυτή τη σειρά: τους περισσότερους τους διηγείται ο ίδιος ο Οδυσσέας στους Φαίακες, στο τέλος.
| # | Πού | Τι έγινε |
|---|---|---|
| 1 | Στους Λωτοφάγους | Όποιος έτρωγε τον καρπό λωτό ξεχνούσε το σπίτι του. Ο Οδυσσέας έσυρε τους συντρόφους του πίσω στα καράβια. |
| 2 | Στο νησί των Κυκλώπων | Η σπηλιά του Πολύφημου και το κόλπο με το όνομα «Κανένας». |
| 3 | Στον Αίολο | Ο φύλακας των ανέμων τού έδωσε ένα ασκί με κλεισμένους μέσα τους άγριους ανέμους. Όταν φαινόταν πια η Ιθάκη, οι σύντροφοι το άνοιξαν νομίζοντας ότι είχε χρυσάφι, και οι άνεμοι τους έσπρωξαν πίσω. |
| 4 | Στους Λαιστρυγόνες | Γίγαντες που κατέστρεψαν όλα τα καράβια εκτός από το καράβι του Οδυσσέα. |
| 5 | Στο νησί της Κίρκης | Η μάγισσα μεταμόρφωσε τους συντρόφους σε γουρούνια. Ο Οδυσσέας, με ένα βοτάνι του Ερμή, δεν μαγεύτηκε και την ανάγκασε να τους ξαναφέρει σε ανθρώπινη μορφή. |
| 6 | Στις Σειρήνες | Τα αυτιά των συντρόφων κλεισμένα με κερί, ο Οδυσσέας δεμένος στο κατάρτι. |
| 7 | Στη Σκύλλα και τη Χάρυβδη | Ένα τέρας με έξι κεφάλια και μια ρουφήχτρα, στις δύο πλευρές ενός στενού περάσματος. |
| 8 | Στη Θρινακία | Οι σύντροφοι έφαγαν τα ιερά βόδια του θεού Ήλιου. Ο Δίας χτύπησε το καράβι με κεραυνό· σώθηκε μόνο ο Οδυσσέας. |
| 9 | Στο νησί της Καλυψώς | Η νύμφη Καλυψώ τον κράτησε κοντά της επτά χρόνια. |
| 10 | Στους Φαίακες | Η βασιλοπούλα Ναυσικά τον βρήκε ναυαγό στην ακρογιαλιά. Οι Φαίακες τον άκουσαν να διηγείται τις περιπέτειές του και τον έφεραν με καράβι στην Ιθάκη. |
Πίσω στην Ιθάκη
Ο Οδυσσέας έφτασε στο νησί του μόνος, είκοσι χρόνια αφότου είχε φύγει. Στο παλάτι του όμως είχαν μαζευτεί πολλοί μνηστήρες: άρχοντες που ήθελαν να παντρευτούν την Πηνελόπη και να γίνουν βασιλιάδες. Κάθε μέρα έτρωγαν και έπιναν από την περιουσία του.
Η Πηνελόπη τους έλεγε ότι θα διάλεγε άντρα μόλις τελείωνε ένα ύφασμα στον αργαλειό. Τη μέρα ύφαινε, και τη νύχτα ξήλωνε κρυφά ό,τι είχε υφάνει. Έτσι κέρδιζε χρόνο, ελπίζοντας ότι ο Οδυσσέας θα γύριζε.
Η θεά Αθηνά μεταμόρφωσε τον Οδυσσέα σε γέρο ζητιάνο, για να μην τον γνωρίσει κανείς. Φανερώθηκε μόνο στον Τηλέμαχο, και οι δυο τους ετοίμασαν ένα σχέδιο. Στο παλάτι, ο γέρικος σκύλος του, ο Άργος, τον κατάλαβε αμέσως και κούνησε την ουρά του.
Η Πηνελόπη έβαλε στους μνηστήρες μια δοκιμασία: όποιος τέντωνε το τόξο του Οδυσσέα και περνούσε ένα βέλος μέσα από τις τρύπες δώδεκα τσεκουριών, αυτός θα την παντρευόταν. Κανένας δεν μπόρεσε ούτε να τεντώσει το τόξο. Ο «ζητιάνος» το τέντωσε με άνεση και πέτυχε τον στόχο. Μετά, με τον Τηλέμαχο, νίκησε τους μνηστήρες και ξαναπήρε το σπίτι του.
Ο Άκης δοκιμάζει
Το ταξίδι έχει τρία κομμάτια: με τους συντρόφους, μόνος μετά το ναυάγιο, και στο τέλος στην Ιθάκη. Πού ανήκει το καθένα;
Θυμάσαι τη σειρά των σταθμών χωρίς να κοιτάξεις τον πίνακα; Σκέψου πότε είχε ακόμα όλα τα καράβια, πότε ένα, και πότε έμεινε μόνος.
Παραδείγματα
Η Μυρτώ το λύνει σιγά σιγά · Παράδειγμα 1
Στις Σειρήνες, γιατί ο Οδυσσέας έβαλε κερί στα αυτιά των συντρόφων του, αλλά όχι στα δικά του;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Όποιος άκουγε το τραγούδι των Σειρήνων ήθελε να πάει κοντά τους και δεν γύριζε ποτέ. Οι σύντροφοι έπρεπε να κάνουν κουπί, άρα δεν έπρεπε να ακούσουν τίποτα.
Ο Οδυσσέας όμως ήθελε να ακούσει. Ζήτησε να τον δέσουν σφιχτά στο κατάρτι και να μην τον λύσουν, όσο κι αν τους παρακαλούσε.
Έτσι άκουσε τις Σειρήνες χωρίς να κινδυνέψει κανείς. Ήξερε ότι θα ήθελε να πάει κοντά τους, και φρόντισε από πριν να μην μπορεί.
Πολλαπλή επιλογή
Ερώτηση 1 από 8
Ασκήσεις
Πώς λεγόταν ο γιος του Οδυσσέα και της Πηνελόπης;
Σκαλί 1 από 4 · Θυμάμαι
Τα κατάφερες;
- Να διηγείσαι με τη σωστή σειρά τους κυριότερους σταθμούς του ταξιδιού του Οδυσσέα.
- Να περιγράφεις πώς ξέφυγε ο Οδυσσέας από τον Κύκλωπα, την Κίρκη και τις Σειρήνες.
- Να εξηγείς πώς ο Οδυσσέας ξαναπήρε το σπίτι του στην Ιθάκη.
- Να αναγνωρίζεις ότι ο Οδυσσέας νικούσε κυρίως με την εξυπνάδα και την υπομονή του.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.