L. Η φτώχεια και η απληστία είναι κακοί σύμβουλοι της εξουσίας
Τα αντωνυμικά επίθετα.
45 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Λατινικά Γ΄ Λυκείου, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο L για τη γνώμη του Σκιπίωνα στη σύγκλητο.
- Να κλίνεις τα εννέα αντωνυμικά επίθετα, με τη γενική σε -īus και τη δοτική σε -ī του ενικού.
- Να ξεχωρίζεις τη σημασία των alius, alter, uter, neuter, ullus, nullus και να χρησιμοποιείς σωστά τα alii … alii και alter … alter.
- Να αναγνωρίζεις τις δευτερεύουσες του κειμένου: την πλάγια ερώτηση με uter, την αιτιολογική και την ουσιαστική συμπερασματική.
Το πλαίσιο
Το 144 π.Χ. η σύγκλητος έπρεπε να στείλει έναν από τους δύο υπάτους, τον Σέρβιο Σουλπίκιο Γάλβα ή τον Αυρήλιο Κόττα, στην Ισπανία, για να καταστείλει την εξέγερση του Λουζιτανού Βιρίαθου. Οι συγκλητικοί χωρίστηκαν στα δύο. Ο Σκιπίωνας ο Αιμιλιανός πρότεινε να μη σταλεί κανένας: ο ένας ήταν φτωχός, ο άλλος άπληστος, και ένας διοικητής επαρχίας με οποιοδήποτε από τα δύο ελαττώματα θα λεηλατούσε τους κατοίκους της. Η ιστορία είναι από τη συλλογή του Βαλέριου Μάξιμου.
Το κείμενο
Cum Servius Sulpicius Galba et Aurēlius Cotta consules in senātu contenderent uter adversus Viriāthum in Hispaniam mitterētur, magna inter patres conscriptos dissensio erat, aliis pro Galbā et aliis pro Cottā dicentibus; solus P. Scipio Aemiliānus cum toto senātu dissensit: «Neutrum» inquit «mihi mitti placet, quia alter nihil habet, alteri nihil est satis». Nam Scipio Aemiliānus aeque malam imperii magistram iudicābat inopiam atque avaritiam. Quā sententiā graviter et sine ullā malevolentiā dictā Scipio obtinuit, ut neuter in provinciam mitterētur.
Valerius Maximus 6.4.2
Με έντονα είναι τα αντωνυμικά επίθετα: εννιά τύποι σε έξι γραμμές. Το P. είναι η συντομογραφία του ονόματος Publius (Πόπλιος).
Η μετάφραση
Δική μας, πιστή, πρόταση προς πρόταση.
| Λατινικό | Μετάφραση |
|---|---|
| Cum Servius Sulpicius Galba et Aurēlius Cotta consules in senātu contenderent uter adversus Viriāthum in Hispaniam mitterētur, | Ενώ ο Σέρβιος Σουλπίκιος Γάλβας και ο Αυρήλιος Κόττας, οι ύπατοι, φιλονικούσαν στη σύγκλητο ποιος από τους δύο θα σταλεί στην Ισπανία εναντίον του Βιρίαθου, |
| magna inter patres conscriptos dissensio erat, aliis pro Galbā et aliis pro Cottā dicentibus; | υπήρχε μεγάλη διαφωνία ανάμεσα στους συγκλητικούς, καθώς άλλοι μιλούσαν υπέρ του Γάλβα και άλλοι υπέρ του Κόττα· |
| solus P. Scipio Aemiliānus cum toto senātu dissensit: | μόνο ο Πόπλιος Σκιπίωνας ο Αιμιλιανός διαφώνησε με όλη τη σύγκλητο: |
| «Neutrum» inquit «mihi mitti placet, | «Κρίνω», είπε, «να μη σταλεί κανένας από τους δύο, |
| quia alter nihil habet, alteri nihil est satis». | γιατί ο ένας δεν έχει τίποτα και στον άλλο τίποτα δεν είναι αρκετό». |
| Nam Scipio Aemiliānus aeque malam imperii magistram iudicābat inopiam atque avaritiam. | Γιατί ο Σκιπίωνας ο Αιμιλιανός θεωρούσε εξίσου κακή σύμβουλο της εξουσίας τη φτώχεια και την απληστία. |
| Quā sententiā graviter et sine ullā malevolentiā dictā Scipio obtinuit, ut neuter in provinciam mitterētur. | Με αυτή τη γνώμη, που ειπώθηκε με σοβαρότητα και χωρίς καμία κακοβουλία, ο Σκιπίωνας πέτυχε να μη σταλεί κανένας από τους δύο στην επαρχία. |
Το placet με δοτική προσώπου σημαίνει «αποφασίζω, κρίνω σωστό»: mihi placet = κρίνω. Το magistram (δασκάλα, σύμβουλος) είναι ενικός, ενώ τα πράγματα είναι δύο: το aeque … atque τα βάζει δίπλα δίπλα και τα κρίνει ένα ένα, και η μετάφραση κρατά τον ενικό.
Λεξιλόγιο
| Λέξη | Αρχικοί χρόνοι ή κλίση | Σημασία |
|---|---|---|
| consul | consulis (αρσ.) | ύπατος |
| senātus | senātūs (αρσ., δ΄ κλίση) | σύγκλητος |
| contendo | contendi, contentum, contendĕre, 3 | φιλονικώ, αντιδικώ |
| uter | utra, utrum | ποιος από τους δύο; |
| adversus | (πρόθ. + αιτ.) | εναντίον |
| mitto | mīsi, missum, mittĕre, 3 | στέλνω |
| patres conscripti | patrum conscriptōrum | οι συγκλητικοί |
| dissensio | dissensiōnis (θηλ.) | διαφωνία |
| dico pro aliquo | μιλάω υπέρ κάποιου | |
| dissentio | dissensi, dissensum, dissentīre, 4 | διαφωνώ |
| placet | placuit, placēre, 2 (απρόσ.) | κρίνω, αποφασίζω (+ δοτ. και απαρ.) |
| alter | altera, alterum | ο ένας ή ο άλλος (από δύο) |
| aeque | (επίρρ.) | εξίσου |
| malus | mala, malum | κακός |
| magistra | magistrae (θηλ.) | δασκάλα, σύμβουλος |
| iudico | 1 | κρίνω, θεωρώ |
| inopia | inopiae (θηλ.) | φτώχεια, ένδεια |
| avaritia | avaritiae (θηλ.) | απληστία |
| graviter | (επίρρ.) | με σοβαρότητα |
| ullus | ulla, ullum | κανένας (σε άρνηση) |
| malevolentia | malevolentiae (θηλ.) | κακοβουλία |
| obtineo | obtinui, obtentum, obtinēre, 2 | πετυχαίνω (+ ουσ. συμπερασματική) |
| provincia | provinciae (θηλ.) | επαρχία |
Γραμματική: τα αντωνυμικά επίθετα
Είναι εννέα, και το βιβλίο τα δίνει σε τρεις γραμμές για να μένουν:
unus, ullus, nullus · solus, totus, alius · uter, alter, neuter
Κλίνονται σαν δευτερόκλιτα επίθετα (όπως το bonus), με μία διαφορά: στον ενικό σχηματίζουν τη γενική σε -īus και τη δοτική σε -ī, και στα τρία γένη, όπως οι αντωνυμίες (illīus, illī). Ο πληθυντικός είναι ο κανονικός.
Τα άλλα οκτώ, με ό,τι τα ξεχωρίζει:
| Επίθετο | Ονομαστική | Γεν. ενικού | Δοτ. ενικού | Σημασία |
|---|---|---|---|---|
| unus | unus, una, unum | unīus | unī | ένας |
| ullus | ullus, ulla, ullum | ullīus | ullī | κανένας, κάποιος (σε άρνηση ή ερώτηση) |
| nullus | nullus, nulla, nullum | nullīus | nullī | κανένας |
| totus | totus, tota, totum | totīus | totī | όλος, ολόκληρος |
| alius | alius, alia, aliud | alterius (του alter) | aliī | άλλος (από πολλούς) |
| uter | uter, utra, utrum | utrīus | utrī | ποιος από τους δύο; |
| alter | alter, altera, alterum | alterius | alterī | ο ένας, ο άλλος (από δύο) |
| neuter | neuter, neutra, neutrum | neutrīus | neutrī | κανένας από τους δύο |
Πρόσεξε: το alius έχει ουδέτερο σε -ud (aliud), όπως το illud. Το uter και το neuter χάνουν το -e- στο θηλυκό και στο ουδέτερο, ενώ το alter το κρατά. Για γενική του alius χρησιμοποιείται του alter.
Οι τύποι του κειμένου:
| Τύπος | Πτώση, αριθμός, γένος | Θέση |
|---|---|---|
| uter | ονομ. ενικ. αρσ. | υποκείμενο του mitterētur |
| aliis … aliis | αφαιρ. πληθ. αρσ. | υποκείμενα της μετοχής dicentibus |
| solus | ονομ. ενικ. αρσ. | κατηγορηματικός προσδιορισμός στο Scipio |
| toto | αφαιρ. ενικ. αρσ. | επιθετικός προσδιορισμός στο senātu |
| neutrum | αιτ. ενικ. αρσ. | υποκείμενο του mitti |
| alter | ονομ. ενικ. αρσ. | υποκείμενο του habet |
| alteri | δοτ. ενικ. αρσ. | δοτική προσωπική στο est satis |
| ullā | αφαιρ. ενικ. θηλ. | επιθετικός προσδιορισμός στο malevolentiā |
| neuter | ονομ. ενικ. αρσ. | υποκείμενο του mitterētur |
ullus και quisquam. Το ullus μπαίνει σε αρνητικές προτάσεις ή εκφράσεις ως επίθετο, και μαζί με την άρνηση ισοδυναμεί με το nullus: sine ullā malevolentiā = nullā malevolentiā. Η αντίστοιχη αντωνυμία, όταν στέκεται μόνη της, είναι το quisquam, quicquam: nec quisquam aderat = nemo aderat, nec quicquam viderat = nihil viderat.
Συντακτικό: οι προτάσεις του κειμένου
Το κείμενο δεν φέρνει νέο συντακτικό φαινόμενο, αλλά έχει τρεις δευτερεύουσες που ρωτιούνται, και μία αφαιρετική απόλυτη σε κάθε περίοδο.
- Cum … contenderent: χρονική με cum ιστορικό-διηγηματικό· υποτακτική παρατατικού για το σύγχρονο στο παρελθόν.
- uter … mitterētur: πλάγια ερώτηση μερικής άγνοιας, αντικείμενο του contenderent· εισάγεται με το ερωτηματικό αντωνυμικό επίθετο uter· υποτακτική παρατατικού, γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο.
- aliis … dicentibus: αφαιρετική απόλυτη, τροπική (εξηγεί πώς φαινόταν η διαφωνία).
- Neutrum mitti: το απαρέμφατο mitti είναι υποκείμενο του απρόσωπου placet, με υποκείμενο το neutrum· το mihi είναι δοτική προσώπου στο placet.
- quia … habet, … est: αιτιολογικές με οριστική, γιατί η αιτία δίνεται ως αντικειμενικά αληθινή.
- malam magistram: κατηγορούμενο στα αντικείμενα inopiam atque avaritiam του iudicābat· imperii αντικειμενική γενική.
- Quā sententiā … dictā: αφαιρετική απόλυτη, χρονική· το quā είναι αναφορική αντωνυμία στην αρχή περιόδου (= et eā).
- ut neuter … mitterētur: ουσιαστική συμπερασματική, αντικείμενο του obtinuit (πετυχαίνω). Υποτακτική παρατατικού, γιατί το obtinuit είναι ιστορικός χρόνος. Είναι αρνητική χωρίς non: την άρνηση τη φέρνει το neuter. Δεν θα μπορούσε να είναι nē, γιατί η συμπερασματική αρνείται με ut και αρνητική λέξη.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Θέμα Β. Να κλιθούν στον αριθμό και στο γένος που βρίσκονται: alteri· toto senātu.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
alteri είναι δοτική ενικού αρσενικού. Ονομαστική alter, και το alter κρατά το -e- σε όλη την κλίση.
Ενικός αρσενικού: alter, alterius, alteri, alterum, altero. Η γενική σε -ius και η δοτική σε -i είναι τα γνωρίσματα του αντωνυμικού επιθέτου.
toto senātu είναι αφαιρετική ενικού. Το senātus είναι αρσενικό της τέταρτης κλίσης, και το totus αντωνυμικό επίθετο: totus senātus, totīus senātūs, totī senātuī, totum senātum, toto senātu.
Παράδειγμα 2
Θέμα Γ. Να αναγνωριστούν οι προτάσεις «uter adversus Viriāthum in Hispaniam mitterētur» και «ut neuter in provinciam mitterētur».
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
uter … mitterētur. Δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική, μερικής άγνοιας, γιατί ζητά ένα στοιχείο: ποιος από τους δύο. Εξαρτάται από το contenderent, που εδώ σημαίνει «φιλονικούσαν για το…», και είναι αντικείμενό του.
Εισάγεται με το ερωτηματικό uter και εκφέρεται με υποτακτική, όπως κάθε πλάγια ερώτηση. Υποτακτική παρατατικού, γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο.
ut neuter … mitterētur. Δευτερεύουσα ουσιαστική συμπερασματική. Εξαρτάται από το obtinuit (πέτυχε) και είναι αντικείμενό του, γιατί δηλώνει αυτό που κατόρθωσε ο Σκιπίωνας.
Εισάγεται με το ut (η άρνηση βρίσκεται στο neuter), εκφέρεται με υποτακτική και ακολουθεί την ακολουθία των χρόνων: παρατατικός μετά από τον ιστορικό obtinuit, για το σύγχρονο στο παρελθόν.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Να γράψεις τη γενική και τη δοτική ενικού του neuter και το ουδέτερο ενικού του alius.
Τα κατάφερες;
- Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο L για τη γνώμη του Σκιπίωνα στη σύγκλητο.
- Να κλίνεις τα εννέα αντωνυμικά επίθετα, με τη γενική σε -īus και τη δοτική σε -ī του ενικού.
- Να ξεχωρίζεις τη σημασία των alius, alter, uter, neuter, ullus, nullus και να χρησιμοποιείς σωστά τα alii … alii και alter … alter.
- Να αναγνωρίζεις τις δευτερεύουσες του κειμένου: την πλάγια ερώτηση με uter, την αιτιολογική και την ουσιαστική συμπερασματική.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.