Μετάβαση στο περιεχόμενο

L. Η φτώχεια και η απληστία είναι κακοί σύμβουλοι της εξουσίας

Τα αντωνυμικά επίθετα.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Λατινικά Γ΄ Λυκείου, Τεύχος Β΄, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο L για τη γνώμη του Σκιπίωνα στη σύγκλητο.
  2. Να κλίνεις τα εννέα αντωνυμικά επίθετα, με τη γενική σε -īus και τη δοτική σε -ī του ενικού.
  3. Να ξεχωρίζεις τη σημασία των alius, alter, uter, neuter, ullus, nullus και να χρησιμοποιείς σωστά τα alii … alii και alter … alter.
  4. Να αναγνωρίζεις τις δευτερεύουσες του κειμένου: την πλάγια ερώτηση με uter, την αιτιολογική και την ουσιαστική συμπερασματική.

Το πλαίσιο

Το 144 π.Χ. η σύγκλητος έπρεπε να στείλει έναν από τους δύο υπάτους, τον Σέρβιο Σουλπίκιο Γάλβα ή τον Αυρήλιο Κόττα, στην Ισπανία, για να καταστείλει την εξέγερση του Λουζιτανού Βιρίαθου. Οι συγκλητικοί χωρίστηκαν στα δύο. Ο Σκιπίωνας ο Αιμιλιανός πρότεινε να μη σταλεί κανένας: ο ένας ήταν φτωχός, ο άλλος άπληστος, και ένας διοικητής επαρχίας με οποιοδήποτε από τα δύο ελαττώματα θα λεηλατούσε τους κατοίκους της. Η ιστορία είναι από τη συλλογή του Βαλέριου Μάξιμου.

Το κείμενο

Cum Servius Sulpicius Galba et Aurēlius Cotta consules in senātu contenderent uter adversus Viriāthum in Hispaniam mitterētur, magna inter patres conscriptos dissensio erat, aliis pro Galbā et aliis pro Cottā dicentibus; solus P. Scipio Aemiliānus cum toto senātu dissensit: «Neutrum» inquit «mihi mitti placet, quia alter nihil habet, alteri nihil est satis». Nam Scipio Aemiliānus aeque malam imperii magistram iudicābat inopiam atque avaritiam. Quā sententiā graviter et sine ullā malevolentiā dictā Scipio obtinuit, ut neuter in provinciam mitterētur.

Valerius Maximus 6.4.2

Με έντονα είναι τα αντωνυμικά επίθετα: εννιά τύποι σε έξι γραμμές. Το P. είναι η συντομογραφία του ονόματος Publius (Πόπλιος).

Η μετάφραση

Δική μας, πιστή, πρόταση προς πρόταση.

ΛατινικόΜετάφραση
Cum Servius Sulpicius Galba et Aurēlius Cotta consules in senātu contenderent uter adversus Viriāthum in Hispaniam mitterētur,Ενώ ο Σέρβιος Σουλπίκιος Γάλβας και ο Αυρήλιος Κόττας, οι ύπατοι, φιλονικούσαν στη σύγκλητο ποιος από τους δύο θα σταλεί στην Ισπανία εναντίον του Βιρίαθου,
magna inter patres conscriptos dissensio erat, aliis pro Galbā et aliis pro Cottā dicentibus;υπήρχε μεγάλη διαφωνία ανάμεσα στους συγκλητικούς, καθώς άλλοι μιλούσαν υπέρ του Γάλβα και άλλοι υπέρ του Κόττα·
solus P. Scipio Aemiliānus cum toto senātu dissensit:μόνο ο Πόπλιος Σκιπίωνας ο Αιμιλιανός διαφώνησε με όλη τη σύγκλητο:
«Neutrum» inquit «mihi mitti placet,«Κρίνω», είπε, «να μη σταλεί κανένας από τους δύο,
quia alter nihil habet, alteri nihil est satis».γιατί ο ένας δεν έχει τίποτα και στον άλλο τίποτα δεν είναι αρκετό».
Nam Scipio Aemiliānus aeque malam imperii magistram iudicābat inopiam atque avaritiam.Γιατί ο Σκιπίωνας ο Αιμιλιανός θεωρούσε εξίσου κακή σύμβουλο της εξουσίας τη φτώχεια και την απληστία.
Quā sententiā graviter et sine ullā malevolentiā dictā Scipio obtinuit, ut neuter in provinciam mitterētur.Με αυτή τη γνώμη, που ειπώθηκε με σοβαρότητα και χωρίς καμία κακοβουλία, ο Σκιπίωνας πέτυχε να μη σταλεί κανένας από τους δύο στην επαρχία.

Το placet με δοτική προσώπου σημαίνει «αποφασίζω, κρίνω σωστό»: mihi placet = κρίνω. Το magistram (δασκάλα, σύμβουλος) είναι ενικός, ενώ τα πράγματα είναι δύο: το aeque … atque τα βάζει δίπλα δίπλα και τα κρίνει ένα ένα, και η μετάφραση κρατά τον ενικό.

Λεξιλόγιο

ΛέξηΑρχικοί χρόνοι ή κλίσηΣημασία
consulconsulis (αρσ.)ύπατος
senātussenātūs (αρσ., δ΄ κλίση)σύγκλητος
contendocontendi, contentum, contendĕre, 3φιλονικώ, αντιδικώ
uterutra, utrumποιος από τους δύο;
adversus(πρόθ. + αιτ.)εναντίον
mittomīsi, missum, mittĕre, 3στέλνω
patres conscriptipatrum conscriptōrumοι συγκλητικοί
dissensiodissensiōnis (θηλ.)διαφωνία
dico pro aliquoμιλάω υπέρ κάποιου
dissentiodissensi, dissensum, dissentīre, 4διαφωνώ
placetplacuit, placēre, 2 (απρόσ.)κρίνω, αποφασίζω (+ δοτ. και απαρ.)
alteraltera, alterumο ένας ή ο άλλος (από δύο)
aeque(επίρρ.)εξίσου
malusmala, malumκακός
magistramagistrae (θηλ.)δασκάλα, σύμβουλος
iudico1κρίνω, θεωρώ
inopiainopiae (θηλ.)φτώχεια, ένδεια
avaritiaavaritiae (θηλ.)απληστία
graviter(επίρρ.)με σοβαρότητα
ullusulla, ullumκανένας (σε άρνηση)
malevolentiamalevolentiae (θηλ.)κακοβουλία
obtineoobtinui, obtentum, obtinēre, 2πετυχαίνω (+ ουσ. συμπερασματική)
provinciaprovinciae (θηλ.)επαρχία

Γραμματική: τα αντωνυμικά επίθετα

Είναι εννέα, και το βιβλίο τα δίνει σε τρεις γραμμές για να μένουν:

unus, ullus, nullus · solus, totus, alius · uter, alter, neuter

Κλίνονται σαν δευτερόκλιτα επίθετα (όπως το bonus), με μία διαφορά: στον ενικό σχηματίζουν τη γενική σε -īus και τη δοτική σε -ī, και στα τρία γένη, όπως οι αντωνυμίες (illīus, illī). Ο πληθυντικός είναι ο κανονικός.

solus, sola, solum (ενικός)

Η γενική και η δοτική είναι ίδιες και στα τρία γένη. Ο πληθυντικός κλίνεται ακριβώς όπως του bonus.

ΑρσενικόΘηλυκόΟυδέτερο
Ονομαστικήsolussolasolum
Γενικήsolīussolīussolīus
Δοτικήsolīsolīsolī
Αιτιατικήsolumsolamsolum
Αφαιρετικήsolōsolāsolō

Τα άλλα οκτώ, με ό,τι τα ξεχωρίζει:

ΕπίθετοΟνομαστικήΓεν. ενικούΔοτ. ενικούΣημασία
unusunus, una, unumunīusunīένας
ullusullus, ulla, ullumullīusullīκανένας, κάποιος (σε άρνηση ή ερώτηση)
nullusnullus, nulla, nullumnullīusnullīκανένας
totustotus, tota, totumtotīustotīόλος, ολόκληρος
aliusalius, alia, aliudalterius (του alter)aliīάλλος (από πολλούς)
uteruter, utra, utrumutrīusutrīποιος από τους δύο;
alteralter, altera, alterumalteriusalterīο ένας, ο άλλος (από δύο)
neuterneuter, neutra, neutrumneutrīusneutrīκανένας από τους δύο

Πρόσεξε: το alius έχει ουδέτερο σε -ud (aliud), όπως το illud. Το uter και το neuter χάνουν το -e- στο θηλυκό και στο ουδέτερο, ενώ το alter το κρατά. Για γενική του alius χρησιμοποιείται του alter.

Οι τύποι του κειμένου:

ΤύποςΠτώση, αριθμός, γένοςΘέση
uterονομ. ενικ. αρσ.υποκείμενο του mitterētur
aliis … aliisαφαιρ. πληθ. αρσ.υποκείμενα της μετοχής dicentibus
solusονομ. ενικ. αρσ.κατηγορηματικός προσδιορισμός στο Scipio
totoαφαιρ. ενικ. αρσ.επιθετικός προσδιορισμός στο senātu
neutrumαιτ. ενικ. αρσ.υποκείμενο του mitti
alterονομ. ενικ. αρσ.υποκείμενο του habet
alteriδοτ. ενικ. αρσ.δοτική προσωπική στο est satis
ullāαφαιρ. ενικ. θηλ.επιθετικός προσδιορισμός στο malevolentiā
neuterονομ. ενικ. αρσ.υποκείμενο του mitterētur

ullus και quisquam. Το ullus μπαίνει σε αρνητικές προτάσεις ή εκφράσεις ως επίθετο, και μαζί με την άρνηση ισοδυναμεί με το nullus: sine ullā malevolentiā = nullā malevolentiā. Η αντίστοιχη αντωνυμία, όταν στέκεται μόνη της, είναι το quisquam, quicquam: nec quisquam aderat = nemo aderat, nec quicquam viderat = nihil viderat.

Συντακτικό: οι προτάσεις του κειμένου

Το κείμενο δεν φέρνει νέο συντακτικό φαινόμενο, αλλά έχει τρεις δευτερεύουσες που ρωτιούνται, και μία αφαιρετική απόλυτη σε κάθε περίοδο.

  • Cum … contenderent: χρονική με cum ιστορικό-διηγηματικό· υποτακτική παρατατικού για το σύγχρονο στο παρελθόν.
  • uter … mitterētur: πλάγια ερώτηση μερικής άγνοιας, αντικείμενο του contenderent· εισάγεται με το ερωτηματικό αντωνυμικό επίθετο uter· υποτακτική παρατατικού, γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο.
  • aliis … dicentibus: αφαιρετική απόλυτη, τροπική (εξηγεί πώς φαινόταν η διαφωνία).
  • Neutrum mitti: το απαρέμφατο mitti είναι υποκείμενο του απρόσωπου placet, με υποκείμενο το neutrum· το mihi είναι δοτική προσώπου στο placet.
  • quia … habet, … est: αιτιολογικές με οριστική, γιατί η αιτία δίνεται ως αντικειμενικά αληθινή.
  • malam magistram: κατηγορούμενο στα αντικείμενα inopiam atque avaritiam του iudicābat· imperii αντικειμενική γενική.
  • Quā sententiā … dictā: αφαιρετική απόλυτη, χρονική· το quā είναι αναφορική αντωνυμία στην αρχή περιόδου (= et eā).
  • ut neuter … mitterētur: ουσιαστική συμπερασματική, αντικείμενο του obtinuit (πετυχαίνω). Υποτακτική παρατατικού, γιατί το obtinuit είναι ιστορικός χρόνος. Είναι αρνητική χωρίς non: την άρνηση τη φέρνει το neuter. Δεν θα μπορούσε να είναι nē, γιατί η συμπερασματική αρνείται με ut και αρνητική λέξη.

Η απάντηση του Σκιπίωνα

Τα λόγια του Σκιπίωνα, χωρίς το inquit. Κάθε αιτιολογική πρόταση μετράει για ένα κομμάτι.

Το placet είναι απρόσωπο: τι κρίνεται; ποιος κρίνει; γιατί;

,,

Πάτα ένα κομμάτι της περιόδου

0 / 6 σωστά

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Θέμα Β. Να κλιθούν στον αριθμό και στο γένος που βρίσκονται: alteri· toto senātu.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Θέμα Γ. Να αναγνωριστούν οι προτάσεις «uter adversus Viriāthum in Hispaniam mitterētur» και «ut neuter in provinciam mitterētur».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Σε τι διαφέρουν τα αντωνυμικά επίθετα από τα άλλα δευτερόκλιτα επίθετα;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 6

Να γράψεις τη γενική και τη δοτική ενικού του neuter και το ουδέτερο ενικού του alius.

Τα κατάφερες;

  • Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο L για τη γνώμη του Σκιπίωνα στη σύγκλητο.
  • Να κλίνεις τα εννέα αντωνυμικά επίθετα, με τη γενική σε -īus και τη δοτική σε -ī του ενικού.
  • Να ξεχωρίζεις τη σημασία των alius, alter, uter, neuter, ullus, nullus και να χρησιμοποιείς σωστά τα alii … alii και alter … alter.
  • Να αναγνωρίζεις τις δευτερεύουσες του κειμένου: την πλάγια ερώτηση με uter, την αιτιολογική και την ουσιαστική συμπερασματική.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;