XVII. Φόβος μπροστά στο άγνωστο
Παθητικός παρατατικός, η μετοχή του παθητικού παρακειμένου και τα σύνθετα του do.
45 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Λατινικά Β΄ Λυκείου, Τεύχος Α΄, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο XVII, για τον πανικό του ρωμαϊκού στρατού μπροστά στους Γερμανούς.
- Να σχηματίζεις την οριστική του παθητικού παρατατικού σε όλες τις συζυγίες και στα αποθετικά.
- Να σχηματίζεις τη μετοχή του παθητικού παρακειμένου από το σουπίνο και να ξέρεις πότε έχει ενεργητική σημασία.
- Να ξεχωρίζεις τα σύνθετα του do που ακολουθούν τη γ΄ συζυγία και να αναγνωρίζεις το εσωτερικό αναγκαστικό αίτιο.
Το πλαίσιο
Πάλι ο Καίσαρ, στο πρώτο βιβλίο του De bello Gallico, το 58 π.Χ., πριν από την πρώτη του σύγκρουση με τους Γερμανούς του Αριόβιστου. Γαλάτες και έμποροι λένε στους στρατιώτες τερατολογίες για το σώμα και την ανδρεία των Γερμανών, και ο φόβος απλώνεται σε όλο το στρατόπεδο: όσοι μπορούν ζητούν να φύγουν, όσοι μένουν κλαίνε στις σκηνές. Ο Καίσαρας περιγράφει τη σκηνή με κάποια ειρωνεία· στη μάχη οι στρατιώτες του θα καταλάβουν την πλάνη τους.
Το κείμενο
Με έντονα γράμματα οι παθητικοί παρατατικοί και οι μετοχές του παθητικού παρακειμένου:
Magnus timor exercitum occupāvit ex vocibus Gallōrum ac mercatōrum, qui Germānos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte esse praedicābant. Alius aliā de causā discedere cupiēbat. Nonnulli pudōre adducti remanēbant. Hi neque vultum fingere neque lacrimas tenēre poterant; abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur aut cum familiaribus suis commūne periculum miserabantur. Totis castris testamenta obsignabantur. Horum vocibus ac timōre paulātim etiam ii, qui rei militāris perīti habebantur, perturbabantur.
Καίσαρ, De bello Gallico 1.39
Η μετάφραση
Δική μας, πιστή, πρόταση προς πρόταση.
| Λατινικά | Μετάφραση |
|---|---|
| Magnus timor exercitum occupāvit ex vocibus Gallōrum ac mercatōrum, | Μεγάλος φόβος κυρίεψε τον στρατό από τις διαδόσεις των Γαλατών και των εμπόρων, |
| qui Germānos ingenti magnitudine corporum et incredibili virtūte esse praedicābant. | οι οποίοι διακήρυσσαν ότι οι Γερμανοί είχαν πελώριο μέγεθος σωμάτων και απίστευτη ανδρεία. |
| Alius aliā de causā discedere cupiēbat. | Ο καθένας για διαφορετική αιτία επιθυμούσε να φύγει. |
| Nonnulli pudōre adducti remanēbant. | Μερικοί, σπρωγμένοι από ντροπή, έμεναν. |
| Hi neque vultum fingere neque lacrimas tenēre poterant; | Αυτοί ούτε να προσποιηθούν μπορούσαν ούτε να συγκρατήσουν τα δάκρυά τους· |
| abditi in tabernaculis aut suum fatum querebantur | κρυμμένοι στις σκηνές, είτε παραπονιούνταν για τη μοίρα τους |
| aut cum familiaribus suis commūne periculum miserabantur. | είτε θρηνούσαν μαζί με τους φίλους τους τον κοινό κίνδυνο. |
| Totis castris testamenta obsignabantur. | Σε όλο το στρατόπεδο υπογράφονταν και σφραγίζονταν διαθήκες. |
| Horum vocibus ac timōre paulātim etiam ii, qui rei militāris perīti habebantur, perturbabantur. | Από τα λόγια και τον φόβο αυτών ταράζονταν σιγά σιγά ακόμη κι εκείνοι που θεωρούνταν έμπειροι στα στρατιωτικά πράγματα. |
Λεξιλόγιο
| Λέξη | Τύποι | Σημασία |
|---|---|---|
| timor | -ōris (αρσ.) | φόβος |
| vox | vocis (θηλ.) | φωνή, διάδοση |
| mercātor | -ōris (αρσ.) | έμπορος |
| magnitūdo | -ĭnis (θηλ.) | μέγεθος |
| virtus | -ūtis (θηλ.) | ανδρεία |
| causa | -ae (θηλ.) | αιτία |
| pudor | -ōris (αρσ.) | ντροπή |
| vultus | -us (αρσ.) | πρόσωπο |
| tabernacŭlum | -i (ουδ.) | σκηνή |
| fatum | -i (ουδ.) | μοίρα |
| familiāris | -is (αρσ.) | φίλος, γνωστός |
| castra | -ōrum (ουδ., μόνο πληθ.) | στρατόπεδο |
| testamentum | -i (ουδ.) | διαθήκη |
| occupo | 1 | καταλαμβάνω, κυριεύω |
| praedĭco | 1 | διακηρύσσω |
| cupio | cupīvi, cupītum, cupĕre, 3 | επιθυμώ |
| addūco | -duxi, -ductum, -ducĕre, 3 | παρασύρω, σπρώχνω |
| fingo | finxi, fictum, fingĕre, 3 | πλάθω· vultum fingo: προσποιούμαι |
| abdo | abdĭdi, abdĭtum, abdĕre, 3 | κρύβω |
| queror | questus sum, queri, αποθ. 3 | παραπονιέμαι |
| miseror | miserātus sum, miserāri, αποθ. 1 | θρηνώ, οικτίρω |
| obsigno | 1 | υπογράφω και σφραγίζω |
| perturbo | 1 | ταράζω |
| perītus | -a, -um (+ γεν.) | έμπειρος |
Γραμματική
Ο παθητικός παρατατικός
Σχηματίζεται όπως ο ενεργητικός, με τις παθητικές καταλήξεις:
- α΄ και β΄ συζυγία: ενεστωτικό θέμα + ba + -r, -ris, -tur, -mur, -mini, -ntur
- γ΄ και δ΄ συζυγία: μπαίνει -ē- ανάμεσα στο θέμα και στο -ba-
Τα ρήματα της ομάδας του capio κάνουν όπως το audio: capiēbar, capiebāris… Το fero κάνει ferēbar. Τα αποθετικά σχηματίζουν τον παρατατικό τους με τον ίδιο τρόπο, με ενεργητική σημασία. Από το κείμενο:
| Τύπος | Ρήμα | Συζυγία |
|---|---|---|
| miserabantur | miseror | α΄, αποθετικό |
| obsignabantur, perturbabantur | obsigno, perturbo | α΄ |
| habebantur | habeo | β΄ |
| querebantur | queror | γ΄, αποθετικό |
Η μετοχή του παθητικού παρακειμένου
Σχηματίζεται από το θέμα του σουπίνου και κλίνεται σαν δευτερόκλιτο επίθετο σε -us, -a, -um:
| Σουπίνο | Μετοχή |
|---|---|
| amātum | amātus, -a, -um |
| delētum | delētus, -a, -um |
| lectum | lectus, -a, -um |
| audītum | audītus, -a, -um |
| adductum (addūco) | adductus, -a, -um |
| abdĭtum (abdo) | abdĭtus, -a, -um |
Έχει παθητική σημασία: adducti = σπρωγμένοι, abditi = κρυμμένοι (κυριολεκτικά «που έχουν κρυφτεί»). Η μεγάλη εξαίρεση είναι τα αποθετικά, που έχουν μετοχή παθητικής μορφής με ενεργητική σημασία: questus = αφού παραπονέθηκε, miserātus = αφού θρήνησε, pollicĭtus = αφού υποσχέθηκε.
Δηλώνει πράξη προγενέστερη από αυτή του ρήματος της πρότασης.
Τα σύνθετα του do
Το do, dedi, datum, dare είναι α΄ συζυγίας. Τα σύνθετά του όμως:
- με μονοσύλλαβη πρόθεση περνούν στη γ΄ συζυγία: abdo (κρύβω), trado (παραδίδω), dedo (παραδίδω), reddo (αποδίδω), condo (ιδρύω), prodo (προδίδω), perdo (χάνω). Κλίση: abdo, abdĭdi, abdĭtum, abdĕre.
- με δισύλλαβο πρώτο συνθετικό μένουν στην α΄: circumdo, circumdĕdi, circumdătum, circumdăre (περικυκλώνω).
Συντακτικό
Το εσωτερικό αναγκαστικό αίτιο
Στη Β΄ Λυκείου (μάθημα XIII) είδες το εξωτερικό αναγκαστικό αίτιο, μια αιτία έξω από τον άνθρωπο: ob, per, propter + αιτιατική (propter frumenti inopiam). Όταν η αιτία είναι εσωτερική, ένα ψυχικό πάθος, μπαίνει απλή αφαιρετική, συχνά μαζί με μια μετοχή παθητικού παρακειμένου που σημαίνει «σπρωγμένος, παρακινημένος»:
| Φράση | Μετάφραση |
|---|---|
| pudōre adductus | σπρωγμένος από ντροπή |
| dolōre permōtus | συγκινημένος από λύπη |
| irā incensus | ξαναμμένος από οργή |
| timōre perterritus | τρομοκρατημένος από φόβο |
Τα άλλα δύσκολα σημεία
| Φράση | Ανάλυση |
|---|---|
| ex vocibus | εμπρόθετος της αιτίας στο occupavit |
| qui … praedicābant | αναφορική πρόταση, προσδιορίζει τα Gallorum ac mercatorum |
| Germānos … esse | ειδικό απαρέμφατο, αντικείμενο του praedicābant· υποκείμενο το Germānos (ετεροπροσωπία) |
| ingenti magnitudine, incredibili virtūte | αφαιρετικές της ιδιότητας, κατηγορούμενα στο Germānos μέσω του esse |
| aliā de causā | εμπρόθετος της αιτίας |
| discedere | τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο του cupiēbat |
| adducti | επιρρηματική αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο nonnulli |
| fingere, tenēre | τελικά απαρέμφατα, αντικείμενα του poterant |
| abditi | επιρρηματική χρονική μετοχή, συνημμένη στο hi |
| cum familiaribus suis | αφαιρετική της συνοδείας |
| Totis castris | αφαιρετική της στάσης σε τόπο, χωρίς πρόθεση λόγω του totus |
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Να γράψετε: τη γενική πληθυντικού του vox · το β΄ πληθυντικό του ίδιου χρόνου του querebantur · την ονομαστική πληθυντικού θηλυκού της μετοχής του παθητικού παρακειμένου του obsigno · το γ΄ ενικό του παθητικού παρατατικού του trado · τη μετοχή του παθητικού παρακειμένου του circumdo.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
vox, vocis είναι τριτόκλιτο σε σύμφωνο: γενική πληθυντικού vocum.
querebantur → queror, αποθετικό γ΄ συζυγίας, παρατατικός: β΄ πληθυντικό querebamĭni.
obsigno → σουπίνο obsignatum → μετοχή obsignatus, -a, -um· ονομαστική πληθυντικού θηλυκού obsignatae.
trado είναι σύνθετο του do με μονοσύλλαβη πρόθεση, άρα γ΄ συζυγία: παρατατικός tradebātur.
circumdo έχει δισύλλαβο πρώτο συνθετικό, μένει στην α΄: σουπίνο circumdatum, μετοχή circumdatus, -a, -um.
Παράδειγμα 2
Να αναγνωρίσετε συντακτικά τις λέξεις: pudōre, Germānos, virtūte, perīti. Να μετατρέψετε την πρόταση «testamenta obsignabantur» σε ενεργητική, με υποκείμενο το milites.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
pudōre: αφαιρετική του εσωτερικού αναγκαστικού αιτίου στο adducti. Germānos: υποκείμενο του ειδικού απαρεμφάτου esse (ετεροπροσωπία). virtūte: αφαιρετική της ιδιότητας, κατηγορούμενο στο Germānos μέσω του esse. perīti: κατηγορούμενο στο qui μέσω του habebantur.
Το υποκείμενο testamenta γίνεται αντικείμενο· το milites γίνεται υποκείμενο, και το ρήμα μένει στον ίδιο χρόνο, στο γ΄ πληθυντικό της ενεργητικής:
Milites testamenta obsignabant.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Γράψε το γ΄ ενικό του παθητικού παρατατικού των ρημάτων occupo, fingo και capio.
Τα κατάφερες;
- Να μεταφράζεις πιστά το κείμενο XVII, για τον πανικό του ρωμαϊκού στρατού μπροστά στους Γερμανούς.
- Να σχηματίζεις την οριστική του παθητικού παρατατικού σε όλες τις συζυγίες και στα αποθετικά.
- Να σχηματίζεις τη μετοχή του παθητικού παρακειμένου από το σουπίνο και να ξέρεις πότε έχει ενεργητική σημασία.
- Να ξεχωρίζεις τα σύνθετα του do που ακολουθούν τη γ΄ συζυγία και να αναγνωρίζεις το εσωτερικό αναγκαστικό αίτιο.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.