Μετάβαση στο περιεχόμενο

Από τον αλγόριθμο στο πρόγραμμα

Γλώσσες, μεταφραστές, και το αλφάβητο της ΓΛΩΣΣΑΣ.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ανάπτυξη Εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον Γ΄ Λυκείου, 2 ενότητες

Στις Πανελλήνιες2026 Α ·2025 επαν. Α ·2025 Α ·2025 Γ ·2024 επαν. Α ·2024 Α ·2024 Γ ·2023 επαν. Α ·2023 Α ·2023 Γ ·2022 Α ·2022 Γ ·2022 Δ ·2021 επαν. Α ·2021 επαν. Γ ·2021 Α ·2021 Γ ·2020 επαν. Α ·2020 Α ·2020 Γ ·2020 Δ

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τον μεταγλωττιστή από τον διερμηνευτή και να δηλώνεις σωστά σταθερές και μεταβλητές.
  2. Να γράφεις τη σωστή δομή ενός προγράμματος σε ΓΛΩΣΣΑ.
  3. Να υπολογίζεις εκφράσεις με τη σωστή προτεραιότητα και να παρακολουθείς ένα τμήμα ακολουθίας.
  4. Να αναλύεις αριθμούς με DIV και MOD: ψηφία, διαιρετότητα, μετατροπή μονάδων.

Από τον αλγόριθμο στο πρόγραμμα

Πρόγραμμα είναι ο αλγόριθμος γραμμένος σε γλώσσα που καταλαβαίνει ο υπολογιστής. Ο αλγόριθμος είναι η λύση· το πρόγραμμα είναι η λύση εκτελέσιμη.

Επίπεδο γλώσσαςΧαρακτηριστικό
Γλώσσα μηχανήςδυαδικά ψηφία· εξαρτάται πλήρως από τον επεξεργαστή
Συμβολική (assembly)μνημονικά ονόματα αντί για δυαδικά· εξαρτάται ακόμη από τη μηχανή
Υψηλού επιπέδουκοντά στη φυσική γλώσσα και ανεξάρτητη μηχανής

Οι γενιές: 1η γλώσσα μηχανής, 2η συμβολικές, 3η υψηλού επιπέδου (Pascal, C), 4η γλώσσες ερωτοαπαντήσεων και βάσεων δεδομένων, 5η φυσικές γλώσσες και τεχνητή νοημοσύνη.

Μεταφραστές

Ο υπολογιστής εκτελεί μόνο γλώσσα μηχανής. Κάθε πρόγραμμα υψηλού επιπέδου πρέπει πρώτα να μεταφραστεί.

ΜεταγλωττιστήςΔιερμηνευτής
Μεταφράζειόλο το πρόγραμμα μαζίεντολή προς εντολή
Παράγειεκτελέσιμο αρχείοτίποτα μόνιμο
Λάθηαναφέρονται όλα μαζί στο τέλοςσταματά στο πρώτο
Ταχύτητα εκτέλεσηςμεγαλύτερημικρότερη
Χρειάζεται στην εκτέλεσηόχιναι, κάθε φορά

Η αλυσίδα είναι: πηγαίο πρόγραμμα → μεταγλωττιστής → αντικείμενο πρόγραμμα → συνδέτης → εκτελέσιμο πρόγραμμα. Ο συνδέτης ενώνει το αντικείμενο πρόγραμμα με έτοιμες βιβλιοθήκες. Ο διερμηνευτής βολεύει στην ανάπτυξη, γιατί δείχνει αμέσως πού σταμάτησε. Ο μεταγλωττιστής βολεύει στο τελικό πρόγραμμα, γιατί αυτό τρέχει πιο γρήγορα και χωρίς τον μεταφραστή.

Τύποι δεδομένων και ονόματα

Η ΓΛΩΣΣΑ έχει τέσσερις τύπους. Κάθε μεταβλητή έχει έναν, και κρατά μόνο τιμές αυτού του τύπου.

ΤύποςΤι κρατάΠαράδειγμα τιμής
ΑΚΕΡΑΙΕΣακέραιους, θετικούς ή αρνητικούς-12, 0, 583
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣαριθμούς με δεκαδικό μέρος3.14, -0.5
ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣκείμενο, μέσα σε απλά εισαγωγικά'Αθήνα', '5'
ΛΟΓΙΚΕΣμόνο δύο τιμέςΑΛΗΘΗΣ, ΨΕΥΔΗΣ

Το '5' είναι χαρακτήρας, όχι αριθμός: δεν προστίθεται. Η υποδιαστολή στον κώδικα γράφεται με τελεία, 3.14, όχι με κόμμα.

Ένα όνομα μεταβλητής ή σταθεράς:

  • ξεκινά με γράμμα·
  • περιέχει γράμματα, ψηφία και κάτω παύλα _, όχι κενό·
  • δεν είναι δεσμευμένη λέξη της γλώσσας, όπως ΑΝ, ΓΙΑ, ΑΡΧΗ, ΤΕΛΟΣ.

Άρα το μέσος_όρος και το Χ2 είναι έγκυρα, ενώ τα 2Χ, μέσος όρος και ΑΡΧΗ δεν είναι.

Η δομή ενός προγράμματος

Ο σκελετός, πάντα με αυτή τη σειρά
  1. ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Εμβαδόν_τριγώνου
  2. σημειωμένη γραμμή: ΣΤΑΘΕΡΕΣ
  3. ΜΙΣΟ = 0.5
  4. σημειωμένη γραμμή: ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ
  5. ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: βάση, ύψος, εμβαδόν
  6. σημειωμένη γραμμή: ΑΡΧΗ
  7. ΓΡΑΨΕ 'Δώσε βάση και ύψος:'
  8. ΔΙΑΒΑΣΕ βάση, ύψος
  9. εμβαδόν ← ΜΙΣΟ * βάση * ύψος
  10. ΓΡΑΨΕ 'Εμβαδόν:', εμβαδόν
  11. ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ

Τρία τμήματα, με αυστηρή σειρά:

  1. Επικεφαλίδα — η λέξη ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ και το όνομα.
  2. Δηλώσεις — πρώτα ΣΤΑΘΕΡΕΣ, μετά ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ομαδοποιημένες ανά τύπο.
  3. Κυρίως πρόγραμμα — ανάμεσα σε ΑΡΧΗ και ΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ.

Η ΔΙΑΒΑΣΕ παίρνει τιμή από το πληκτρολόγιο και τη βάζει σε μεταβλητή. Η ΓΡΑΨΕ εμφανίζει στην οθόνη κείμενο και τιμές, χωρισμένα με κόμμα. Η εκχώρηση ← υπολογίζει πρώτα την έκφραση δεξιά και μετά βάζει το αποτέλεσμα στη μεταβλητή αριστερά. Γι' αυτό το i <- i + 1 έχει νόημα: «πάρε την παλιά τιμή, πρόσθεσε 11, γράψ' τη πάνω της».

Ακολουθία: η εναλλαγή τιμών

Οι εντολές εκτελούνται με τη σειρά που γράφτηκαν, μία φορά η καθεμία. Αυτή είναι η πρώτη δομή, η ακολουθία. Το κλασικό της πρόβλημα είναι η εναλλαγή δύο τιμών.

Εναλλαγή με βοηθητική μεταβλητή

Το A ξεκινά 5 και το B 8. Πριν από κάθε βήμα πες τη νέα τιμή. Πρόσεξε τι θα γινόταν αν έλειπε το temp: το A <- B θα έσβηνε το 5 για πάντα.

  1. ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ Εναλλαγή
  2. ΔΕΔΟΜΕΝΑ // A, B //
  3. τρέχουσα γραμμή: temp ← A
  4. A ← B
  5. B ← temp
  6. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ // A, B //
  7. ΤΕΛΟΣ_ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ

Ξεκινάμε με A = 5, B = 8.Γραμμή 3: τι τιμή θα πάρει το temp;

Μεταβλητές

A
= 5
B
= 8

Τελεστές και προτεραιότητα

ΚατηγορίαΤελεστές
Αριθμητικοί^, *, /, DIV, MOD, +, -
Συγκριτικοί=, <, >, <=, >=, <>
ΛογικοίΟΧΙ, ΚΑΙ, Η

Σειρά εκτέλεσης: πρώτα οι παρενθέσεις, μετά η ύψωση σε δύναμη, μετά πολλαπλασιασμός και διαιρέσεις (μαζί με DIV και MOD), μετά πρόσθεση και αφαίρεση, μετά οι συγκριτικοί, και τελευταίοι οι λογικοί με σειρά ΟΧΙ, ΚΑΙ, Η. Τελεστές ίδιας προτεραιότητας εκτελούνται από αριστερά προς τα δεξιά.

Οι λογικοί τελεστές ακολουθούν τον πίνακα αλήθειας: το ΚΑΙ είναι αληθές μόνο όταν και τα δύο είναι αληθή, το Η είναι ψευδές μόνο όταν και τα δύο είναι ψευδή, και το ΟΧΙ αντιστρέφει.

DIV και MOD

Οι δύο ακέραιοι τελεστές είναι από τα πιο χρήσιμα εργαλεία των εξετάσεων:

  • DIV δίνει το ακέραιο πηλίκο: 17 DIV 5 = 3
  • MOD δίνει το υπόλοιπο: 17 MOD 5 = 2

Με αυτούς σπας έναν αριθμό στα ψηφία του. Το MOD 10 κρατά το τελευταίο ψηφίο, το DIV 10 το πετάει.

Τα ψηφία ενός τριψήφιου

Ο N είναι 472. Πριν από κάθε γραμμή πες την τιμή. Το (N DIV 10) MOD 10 κάνει δύο δουλειές: πρώτα πετά τις μονάδες, μετά κρατά το νέο τελευταίο ψηφίο.

  1. τρέχουσα γραμμή: N ← 472
  2. εκ ← N DIV 100
  3. δεκ ← (N DIV 10) MOD 10
  4. μον ← N MOD 10
  5. S ← εκ + δεκ + μον
  6. ΓΡΑΨΕ εκ, δεκ, μον, S

Ξεκινάμε. Καμία μεταβλητή δεν έχει ακόμα τιμή.Γραμμή 1: τι τιμή θα πάρει το N;

Μεταβλητές

—

Έξοδος

Ενσωματωμένες συναρτήσεις

ΣυνάρτησηΤι δίνειΠαράδειγμα
Α_Μ(x)ακέραιο μέροςΑ_Μ(7.8) = 7
Α_Τ(x)απόλυτη τιμήΑ_Τ(-3) = 3
Τ_Ρ(x)τετραγωνική ρίζαΤ_Ρ(16) = 4
ΗΜ(x), ΣΥΝ(x), ΕΦ(x)ημίτονο, συνημίτονο, εφαπτομένη—
Ε(x), ΛΟΓ(x)exe^x και φυσικός λογάριθμοςΕ(0) = 1

Για θετικούς αριθμούς, το Α_Μ(17 / 5) δίνει ό,τι και το 17 DIV 5, δηλαδή 33. Η διαφορά είναι ότι η Α_Μ δέχεται και πραγματικό όρισμα.

Τεχνικές σχεδίασης

  • Ιεραρχική σχεδίαση — από το γενικό στο ειδικό, «από πάνω προς τα κάτω».
  • Τμηματικός προγραμματισμός — το πρόγραμμα σπάει σε ανεξάρτητα τμήματα.
  • Δομημένος προγραμματισμός — μόνο τρεις δομές: ακολουθία, επιλογή, επανάληψη, και καμία εντολή άλματος.

Η κατάργηση του GOTO είναι ο πυρήνας του δομημένου προγραμματισμού: κάθε τμήμα έχει μία είσοδο και μία έξοδο. Η ροή διαβάζεται από πάνω προς τα κάτω, χωρίς να την κυνηγάς.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Υπολόγισε την τιμή της έκφρασης 3+4⋅223 + 4 \cdot 2 ^ 2.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Πόσο κάνουν τα 17 DIV 517\ DIV\ 5 και 17 MOD 517\ MOD\ 5, και τι σημαίνει το καθένα;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Γιατί το παρακάτω είναι συντακτικά λάθος; ΣΤΑΘΕΡΕΣ Ρ = 3.14 · ΑΡΧΗ · Ρ ← 3.15

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Θέμα Β. Τι θα εμφανίσει το τμήμα: x ← 7 · y ← 3 · x ← x + y · y ← x − y · x ← x − y · z ← x * 2 + y MOD 4 · ΓΡΑΨΕ x, y, z;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Με α = 5 και β = 2, τι τιμή έχει η έκφραση α > 3 Η β = 2 ΚΑΙ α < 4;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Θέμα Γ. Γράψε πρόγραμμα που διαβάζει έναν χρόνο σε δευτερόλεπτα και εμφανίζει πόσες ώρες, λεπτά και δευτερόλεπτα είναι.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Η γλώσσα μηχανής:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Ποιες είναι οι τρεις δομές του δομημένου προγραμματισμού;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τον μεταγλωττιστή από τον διερμηνευτή και να δηλώνεις σωστά σταθερές και μεταβλητές.
  • Να γράφεις τη σωστή δομή ενός προγράμματος σε ΓΛΩΣΣΑ.
  • Να υπολογίζεις εκφράσεις με τη σωστή προτεραιότητα και να παρακολουθείς ένα τμήμα ακολουθίας.
  • Να αναλύεις αριθμούς με DIV και MOD: ψηφία, διαιρετότητα, μετατροπή μονάδων.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;