Από τον αλγόριθμο στο πρόγραμμα
Γλώσσες, μεταφραστές, και το αλφάβητο της ΓΛΩΣΣΑΣ.
45 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Ανάπτυξη Εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον Γ΄ Λυκείου, 2 ενότητες
Στις Πανελλήνιες2026 Α ·2025 επαν. Α ·2025 Α ·2025 Γ ·2024 επαν. Α ·2024 Α ·2024 Γ ·2023 επαν. Α ·2023 Α ·2023 Γ ·2022 Α ·2022 Γ ·2022 Δ ·2021 επαν. Α ·2021 επαν. Γ ·2021 Α ·2021 Γ ·2020 επαν. Α ·2020 Α ·2020 Γ ·2020 Δ
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις τον μεταγλωττιστή από τον διερμηνευτή και να δηλώνεις σωστά σταθερές και μεταβλητές.
- Να γράφεις τη σωστή δομή ενός προγράμματος σε ΓΛΩΣΣΑ.
- Να υπολογίζεις εκφράσεις με τη σωστή προτεραιότητα και να παρακολουθείς ένα τμήμα ακολουθίας.
- Να αναλύεις αριθμούς με DIV και MOD: ψηφία, διαιρετότητα, μετατροπή μονάδων.
Από τον αλγόριθμο στο πρόγραμμα
Πρόγραμμα είναι ο αλγόριθμος γραμμένος σε γλώσσα που καταλαβαίνει ο υπολογιστής. Ο αλγόριθμος είναι η λύση· το πρόγραμμα είναι η λύση εκτελέσιμη.
| Επίπεδο γλώσσας | Χαρακτηριστικό |
|---|---|
| Γλώσσα μηχανής | δυαδικά ψηφία· εξαρτάται πλήρως από τον επεξεργαστή |
| Συμβολική (assembly) | μνημονικά ονόματα αντί για δυαδικά· εξαρτάται ακόμη από τη μηχανή |
| Υψηλού επιπέδου | κοντά στη φυσική γλώσσα και ανεξάρτητη μηχανής |
Οι γενιές: 1η γλώσσα μηχανής, 2η συμβολικές, 3η υψηλού επιπέδου (Pascal, C), 4η γλώσσες ερωτοαπαντήσεων και βάσεων δεδομένων, 5η φυσικές γλώσσες και τεχνητή νοημοσύνη.
Μεταφραστές
Ο υπολογιστής εκτελεί μόνο γλώσσα μηχανής. Κάθε πρόγραμμα υψηλού επιπέδου πρέπει πρώτα να μεταφραστεί.
| Μεταγλωττιστής | Διερμηνευτής | |
|---|---|---|
| Μεταφράζει | όλο το πρόγραμμα μαζί | εντολή προς εντολή |
| Παράγει | εκτελέσιμο αρχείο | τίποτα μόνιμο |
| Λάθη | αναφέρονται όλα μαζί στο τέλος | σταματά στο πρώτο |
| Ταχύτητα εκτέλεσης | μεγαλύτερη | μικρότερη |
| Χρειάζεται στην εκτέλεση | όχι | ναι, κάθε φορά |
Η αλυσίδα είναι: πηγαίο πρόγραμμα → μεταγλωττιστής → αντικείμενο πρόγραμμα → συνδέτης → εκτελέσιμο πρόγραμμα. Ο συνδέτης ενώνει το αντικείμενο πρόγραμμα με έτοιμες βιβλιοθήκες. Ο διερμηνευτής βολεύει στην ανάπτυξη, γιατί δείχνει αμέσως πού σταμάτησε. Ο μεταγλωττιστής βολεύει στο τελικό πρόγραμμα, γιατί αυτό τρέχει πιο γρήγορα και χωρίς τον μεταφραστή.
Τύποι δεδομένων και ονόματα
Η ΓΛΩΣΣΑ έχει τέσσερις τύπους. Κάθε μεταβλητή έχει έναν, και κρατά μόνο τιμές αυτού του τύπου.
| Τύπος | Τι κρατά | Παράδειγμα τιμής |
|---|---|---|
ΑΚΕΡΑΙΕΣ | ακέραιους, θετικούς ή αρνητικούς | -12, 0, 583 |
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ | αριθμούς με δεκαδικό μέρος | 3.14, -0.5 |
ΧΑΡΑΚΤΗΡΕΣ | κείμενο, μέσα σε απλά εισαγωγικά | 'Αθήνα', '5' |
ΛΟΓΙΚΕΣ | μόνο δύο τιμές | ΑΛΗΘΗΣ, ΨΕΥΔΗΣ |
Το '5' είναι χαρακτήρας, όχι αριθμός: δεν προστίθεται. Η υποδιαστολή στον κώδικα γράφεται με τελεία, 3.14, όχι με κόμμα.
Ένα όνομα μεταβλητής ή σταθεράς:
- ξεκινά με γράμμα·
- περιέχει γράμματα, ψηφία και κάτω παύλα
_, όχι κενό· - δεν είναι δεσμευμένη λέξη της γλώσσας, όπως
ΑΝ,ΓΙΑ,ΑΡΧΗ,ΤΕΛΟΣ.
Άρα το μέσος_όρος και το Χ2 είναι έγκυρα, ενώ τα 2Χ, μέσος όρος και ΑΡΧΗ δεν είναι.
Η δομή ενός προγράμματος
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ Εμβαδόν_τριγώνου- σημειωμένη γραμμή:
ΣΤΑΘΕΡΕΣ ΜΙΣΟ = 0.5- σημειωμένη γραμμή:
ΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΕΣ: βάση, ύψος, εμβαδόν- σημειωμένη γραμμή:
ΑΡΧΗ ΓΡΑΨΕ 'Δώσε βάση και ύψος:'ΔΙΑΒΑΣΕ βάση, ύψοςεμβαδόν ← ΜΙΣΟ * βάση * ύψοςΓΡΑΨΕ 'Εμβαδόν:', εμβαδόνΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Τρία τμήματα, με αυστηρή σειρά:
- Επικεφαλίδα — η λέξη
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑκαι το όνομα. - Δηλώσεις — πρώτα
ΣΤΑΘΕΡΕΣ, μετάΜΕΤΑΒΛΗΤΕΣομαδοποιημένες ανά τύπο. - Κυρίως πρόγραμμα — ανάμεσα σε
ΑΡΧΗκαιΤΕΛΟΣ_ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ.
Η ΔΙΑΒΑΣΕ παίρνει τιμή από το πληκτρολόγιο και τη βάζει σε μεταβλητή. Η ΓΡΑΨΕ εμφανίζει στην οθόνη κείμενο και τιμές, χωρισμένα με κόμμα. Η εκχώρηση ← υπολογίζει πρώτα την έκφραση δεξιά και μετά βάζει το αποτέλεσμα στη μεταβλητή αριστερά. Γι' αυτό το i <- i + 1 έχει νόημα: «πάρε την παλιά τιμή, πρόσθεσε , γράψ' τη πάνω της».
Ακολουθία: η εναλλαγή τιμών
Οι εντολές εκτελούνται με τη σειρά που γράφτηκαν, μία φορά η καθεμία. Αυτή είναι η πρώτη δομή, η ακολουθία. Το κλασικό της πρόβλημα είναι η εναλλαγή δύο τιμών.
Τελεστές και προτεραιότητα
| Κατηγορία | Τελεστές |
|---|---|
| Αριθμητικοί | ^, *, /, DIV, MOD, +, - |
| Συγκριτικοί | =, <, >, <=, >=, <> |
| Λογικοί | ΟΧΙ, ΚΑΙ, Η |
Σειρά εκτέλεσης: πρώτα οι παρενθέσεις, μετά η ύψωση σε δύναμη, μετά πολλαπλασιασμός και διαιρέσεις (μαζί με DIV και MOD), μετά πρόσθεση και αφαίρεση, μετά οι συγκριτικοί, και τελευταίοι οι λογικοί με σειρά ΟΧΙ, ΚΑΙ, Η. Τελεστές ίδιας προτεραιότητας εκτελούνται από αριστερά προς τα δεξιά.
Οι λογικοί τελεστές ακολουθούν τον πίνακα αλήθειας: το ΚΑΙ είναι αληθές μόνο όταν και τα δύο είναι αληθή, το Η είναι ψευδές μόνο όταν και τα δύο είναι ψευδή, και το ΟΧΙ αντιστρέφει.
DIV και MOD
Οι δύο ακέραιοι τελεστές είναι από τα πιο χρήσιμα εργαλεία των εξετάσεων:
DIVδίνει το ακέραιο πηλίκο:17 DIV 5 = 3MODδίνει το υπόλοιπο:17 MOD 5 = 2
Με αυτούς σπας έναν αριθμό στα ψηφία του. Το MOD 10 κρατά το τελευταίο ψηφίο, το DIV 10 το πετάει.
Ενσωματωμένες συναρτήσεις
| Συνάρτηση | Τι δίνει | Παράδειγμα |
|---|---|---|
Α_Μ(x) | ακέραιο μέρος | Α_Μ(7.8) = 7 |
Α_Τ(x) | απόλυτη τιμή | Α_Τ(-3) = 3 |
Τ_Ρ(x) | τετραγωνική ρίζα | Τ_Ρ(16) = 4 |
ΗΜ(x), ΣΥΝ(x), ΕΦ(x) | ημίτονο, συνημίτονο, εφαπτομένη | — |
Ε(x), ΛΟΓ(x) | και φυσικός λογάριθμος | Ε(0) = 1 |
Για θετικούς αριθμούς, το Α_Μ(17 / 5) δίνει ό,τι και το 17 DIV 5, δηλαδή . Η διαφορά είναι ότι η Α_Μ δέχεται και πραγματικό όρισμα.
Τεχνικές σχεδίασης
- Ιεραρχική σχεδίαση — από το γενικό στο ειδικό, «από πάνω προς τα κάτω».
- Τμηματικός προγραμματισμός — το πρόγραμμα σπάει σε ανεξάρτητα τμήματα.
- Δομημένος προγραμματισμός — μόνο τρεις δομές: ακολουθία, επιλογή, επανάληψη, και καμία εντολή άλματος.
Η κατάργηση του GOTO είναι ο πυρήνας του δομημένου προγραμματισμού: κάθε τμήμα έχει μία είσοδο και μία έξοδο. Η ροή διαβάζεται από πάνω προς τα κάτω, χωρίς να την κυνηγάς.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Υπολόγισε την τιμή της έκφρασης .
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα η δύναμη: . Η έκφραση γίνεται .
Μετά ο πολλαπλασιασμός: . Η έκφραση γίνεται .
Τέλος η πρόσθεση: .
Το λάθος που αποφύγαμε: εκτέλεση από αριστερά προς τα δεξιά θα έδινε . Η προτεραιότητα ορίζει άλλο αποτέλεσμα, όχι άλλο ύφος.
Παράδειγμα 2
Πόσο κάνουν τα και , και τι σημαίνει το καθένα;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η κανονική διαίρεση δίνει .
DIVκρατά μόνο το ακέραιο μέρος του πηλίκου: .MODδίνει ό,τι περισσεύει: .Ο έλεγχος που κάνεις πάντα: πηλίκο επί διαιρέτη συν υπόλοιπο ίσον διαιρετέος. . Σωστό.
Παράδειγμα 3
Γιατί το παρακάτω είναι συντακτικά λάθος; ΣΤΑΘΕΡΕΣ Ρ = 3.14 · ΑΡΧΗ · Ρ ← 3.15
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το
Ρδηλώθηκε ως σταθερά: μέγεθος που δεν μεταβάλλεται κατά την εκτέλεση.Η εκχώρηση προς αυτήν είναι συντακτικό λάθος και το πρόγραμμα δεν μεταγλωττίζεται.
Αν χρειάζεσαι τιμή που αλλάζει, το σωστό είναι μεταβλητή. Η σταθερά δεν είναι «μεταβλητή με αρχική τιμή». Είναι υπόσχεση προς τον μεταγλωττιστή ότι η τιμή μένει ίδια, και η υπόσχεση ελέγχεται.
Παράδειγμα 4
Θέμα Β. Τι θα εμφανίσει το τμήμα: x ← 7 · y ← 3 · x ← x + y · y ← x − y · x ← x − y · z ← x * 2 + y MOD 4 · ΓΡΑΨΕ x, y, z;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Η μέθοδος είναι ο πίνακας τιμών: μία στήλη ανά μεταβλητή, μία γραμμή ανά εκχώρηση. Πες κάθε γραμμή πριν την ανοίξεις.
Οι τρεις μεσαίες εντολές αντάλλαξαν τα x και y χωρίς τρίτη μεταβλητή: από έγιναν .
Η τελευταία εκχώρηση:
MODκαι*έχουν την ίδια προτεραιότητα, πάνω από το+. Άρα .Εμφανίζεται
3 7 9.
Παράδειγμα 5
Με α = 5 και β = 2, τι τιμή έχει η έκφραση α > 3 Η β = 2 ΚΑΙ α < 4;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα οι συγκρίσεις:
α > 3αληθής,β = 2αληθής,α < 4ψευδής.Μετά το
ΚΑΙ, πριν από τοΗ:β = 2 ΚΑΙ α < 4γίνεταιΑΛΗΘΗΣ ΚΑΙ ΨΕΥΔΗΣ, δηλαδήΨΕΥΔΗΣ.Τέλος το
Η:ΑΛΗΘΗΣ Η ΨΕΥΔΗΣδίνειΑΛΗΘΗΣ.Η παγίδα: από αριστερά προς τα δεξιά θα έβγαινε
(ΑΛΗΘΗΣ Η ΑΛΗΘΗΣ) ΚΑΙ ΨΕΥΔΗΣ, δηλαδήΨΕΥΔΗΣ. Αν θέλεις αυτή τη σειρά, τη γράφεις με παρενθέσεις.
Παράδειγμα 6
Θέμα Γ. Γράψε πρόγραμμα που διαβάζει έναν χρόνο σε δευτερόλεπτα και εμφανίζει πόσες ώρες, λεπτά και δευτερόλεπτα είναι.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ανάλυση: μία ώρα έχει δευτερόλεπτα και ένα λεπτό . Οι ώρες είναι το ακέραιο πηλίκο με το . Ό,τι περισσεύει μοιράζεται σε λεπτά και δευτερόλεπτα.
Το πρόγραμμα, με είσοδο :
Έλεγχος: . Το αποτέλεσμα είναι ώρες, λεπτά, δευτερόλεπτα.
Όλες οι μεταβλητές είναι ακέραιες. Με
/αντί γιαDIVοι ώρες θα έβγαιναν : σωστός αριθμός, λάθος απάντηση. Το ίδιο μοτίβο λύνει και την ανάλυση ποσού σε κέρματα:DIVμε την αξία του κέρματος,MODγια τα ρέστα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ποιες είναι οι τρεις δομές του δομημένου προγραμματισμού;
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις τον μεταγλωττιστή από τον διερμηνευτή και να δηλώνεις σωστά σταθερές και μεταβλητές.
- Να γράφεις τη σωστή δομή ενός προγράμματος σε ΓΛΩΣΣΑ.
- Να υπολογίζεις εκφράσεις με τη σωστή προτεραιότητα και να παρακολουθείς ένα τμήμα ακολουθίας.
- Να αναλύεις αριθμούς με DIV και MOD: ψηφία, διαιρετότητα, μετατροπή μονάδων.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.