Μετάβαση στο περιεχόμενο

Βασικές έννοιες αλγορίθμων

Τα πέντε κριτήρια, και οι τρόποι να γραφτεί ένας αλγόριθμος.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ανάπτυξη Εφαρμογών σε Προγραμματιστικό Περιβάλλον Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Α ·2025 Β ·2023 επαν. Β ·2023 Α ·2022 Β ·2021 επαν. Β ·2021 Α

Θα μάθεις να

  1. Να διατυπώνεις τον ορισμό του αλγορίθμου και τα πέντε κριτήριά του.
  2. Να ελέγχεις αν μια διαδικασία παραβιάζει κάποιο κριτήριο.
  3. Να γράφεις τον ίδιο αλγόριθμο σε φυσική γλώσσα, διάγραμμα ροής και ψευδοκώδικα.
  4. Να εκτελείς με το χέρι εκχωρήσεις, με DIV και MOD, και να τις διακρίνεις από την ισότητα.

Ο ορισμός

Αλγόριθμος είναι μια πεπερασμένη σειρά ενεργειών, αυστηρά καθορισμένων και εκτελέσιμων σε πεπερασμένο χρόνο, που στοχεύουν στην επίλυση ενός προβλήματος.

Κάθε κομμάτι του ορισμού αντιστοιχεί σε ένα από τα κριτήρια που ακολουθούν. Δεν είναι τυχαίο: ο ορισμός είναι τα κριτήρια, συμπυκνωμένα σε μία πρόταση.

Τα πέντε κριτήρια

ΚριτήριοΤι απαιτεί
Είσοδοςκαμία, μία ή περισσότερες τιμές δεδομένων
Έξοδοςτουλάχιστον μία τιμή αποτελέσματος
Καθοριστικότητακάθε εντολή ορίζεται χωρίς αμφιβολία, με ένα μόνο νόημα
Περατότητατερματίζει μετά από πεπερασμένο πλήθος βημάτων
Αποτελεσματικότητακάθε εντολή είναι απλή και εκτελέσιμη με χαρτί και μολύβι

Πώς γράφεται ένας αλγόριθμος

Τέσσερις τρόποι αναπαράστασης, από τον πιο χαλαρό στον πιο αυστηρό:

  1. Ελεύθερο κείμενο — ο πιο ανεπιθύμητος: αφήνει περιθώρια παρερμηνείας, δηλαδή σπάει την καθοριστικότητα.
  2. Φυσική γλώσσα κατά βήματα — αριθμημένα βήματα, χωρίς όμως τυποποιημένο συντακτικό.
  3. Διαγραμματικές τεχνικές — κυρίως το διάγραμμα ροής, με τυποποιημένα σχήματα.
  4. Κωδικοποίηση — σε ψευδογλώσσα ή σε γλώσσα προγραμματισμού. Αυτόν ζητούν οι εξετάσεις.

Τα σχήματα του διαγράμματος ροής:

ΣχήμαΧρήση
Έλλειψηαρχή και τέλος
Πλάγιο παραλληλόγραμμοείσοδος και έξοδος
Ορθογώνιοεπεξεργασία, εκχώρηση
Ρόμβοςέλεγχος συνθήκης
Βέλοςροή εκτέλεσης

Ο ρόμβος είναι το μόνο σχήμα με δύο εξόδους, μία για το «ναι» και μία για το «όχι». Κάθε άλλο σχήμα έχει μία είσοδο και μία έξοδο. Αν σε ένα διάγραμμα δεις ορθογώνιο με δύο βέλη να φεύγουν, είναι λάθος σχεδίασης.

Ο ίδιος αλγόριθμος με τρεις τρόπους

Πρόβλημα: διάβασε δύο αριθμούς και εμφάνισε τον μεγαλύτερο.

Φυσική γλώσσα κατά βήματα:

  1. Διάβασε τους αριθμούς α και β.
  2. Αν ο α είναι μεγαλύτερος από τον β, ο μεγαλύτερος είναι ο α.
  3. Αλλιώς, ο μεγαλύτερος είναι ο β.
  4. Εμφάνισε τον μεγαλύτερο.

Διάγραμμα ροής, σχήμα προς σχήμα: έλλειψη «Αρχή» → πλάγιο παραλληλόγραμμο «Διάβασε α, β» → ρόμβος «α > β;». Από το «ναι» ένα ορθογώνιο «μεγ ← α», από το «όχι» ένα ορθογώνιο «μεγ ← β». Τα δύο βέλη ενώνονται → πλάγιο παραλληλόγραμμο «Εμφάνισε μεγ» → έλλειψη «Τέλος».

Ψευδοκώδικας:

Ο μεγαλύτερος από δύο αριθμούς

Διαβάζονται 7 και 12. Πριν από κάθε βήμα πες τι θα γίνει. Στη γραμμή 3 η συνθήκη αποφασίζει ποιος από τους δύο κλάδους θα εκτελεστεί· ο άλλος δεν εκτελείται καθόλου.

  1. ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ Μεγαλύτερος
  2. ΔΙΑΒΑΣΕ α, β
  3. ΑΝ α > β ΤΟΤΕ
  4. μεγ ← α
  5. ΑΛΛΙΩΣ
  6. μεγ ← β
  7. ΤΕΛΟΣ_ΑΝ
  8. ΕΜΦΑΝΙΣΕ μεγ
  9. ΤΕΛΟΣ_ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ

Ξεκινάμε. Καμία μεταβλητή δεν έχει ακόμα τιμή.

Μεταβλητές

—

Έξοδος

Αν δώσεις 1212 και 1212, η συνθήκη α > β βγαίνει ψευδής και εμφανίζεται το β. Η απάντηση είναι πάλι σωστή, γιατί οι δύο τιμές είναι ίσες. Αυτόν τον έλεγχο των ίσων τιμών κάνε τον πάντα σε κάθε σύγκριση.

Οι βασικές δομές

Κάθε αλγόριθμος, όσο μεγάλος κι αν είναι, χτίζεται από λίγα υλικά:

ΔομήΤι κάνειΣτον ψευδοκώδικα
Ακολουθίαεντολές η μία μετά την άλλη, όλες από μία φοράεκχωρήσεις, ΔΙΑΒΑΣΕ, ΕΜΦΑΝΙΣΕ
Επιλογήεκτελείται κάτι μόνο αν ισχύει μια συνθήκηΑΝ … ΤΟΤΕ … ΑΛΛΙΩΣ
Επανάληψηκάτι εκτελείται πολλές φορέςΟΣΟ, ΑΡΧΗ_ΕΠΑΝΑΛΗΨΗΣ, ΓΙΑ
Κλήση υποαλγορίθμουένα κομμάτι γραμμένο αλλού εκτελείται εδώκλήση με όνομα

Οι δομές φωλιάζουν η μία μέσα στην άλλη: μια επιλογή μέσα σε επανάληψη, μια επανάληψη μέσα σε επιλογή. Δεν διασταυρώνονται ποτέ. Αυτό που ανοίγει τελευταίο κλείνει πρώτο.

Η εκχώρηση

Το σύμβολο ← δεν είναι ισότητα. Η εντολή διαβάζεται από δεξιά προς τα αριστερά: υπολόγισε τη δεξιά πλευρά και βάλε το αποτέλεσμα στη μεταβλητή της αριστερής.

Εναλλαγή δύο τιμών, βήμα βήμα

Με A = 5 και B = 8. Πριν από κάθε βήμα πες ποια θα είναι η νέα τιμή. Πρόσεξε τη γραμμή 4: μόλις γραφτεί το B πάνω στο A, η παλιά τιμή του A υπάρχει μόνο μέσα στο temp.

  1. ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΣ Εναλλαγή
  2. ΔΕΔΟΜΕΝΑ // A, B //
  3. τρέχουσα γραμμή: temp ← A
  4. A ← B
  5. B ← temp
  6. ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ // A, B //
  7. ΤΕΛΟΣ_ΑΛΓΟΡΙΘΜΟΥ

Ξεκινάμε με A = 5, B = 8.Γραμμή 3: τι τιμή θα πάρει το temp;

Μεταβλητές

A
= 5
B
= 8

Τύποι, σταθερές, μεταβλητές

ΈννοιαΟρισμός
Σταθεράμέγεθος που δεν μεταβάλλεται κατά την εκτέλεση
Μεταβλητήθέση μνήμης με όνομα, της οποίας το περιεχόμενο αλλάζει
Τελεστέςαριθμητικοί, συγκριτικοί, λογικοί
Έκφρασησυνδυασμός σταθερών, μεταβλητών και τελεστών

Στην ψευδογλώσσα οι σταθερές και οι μεταβλητές είναι αριθμητικές, αλφαριθμητικές ή λογικές. Η ΓΛΩΣΣΑ, στο πρόγραμμα, τις χωρίζει σε τέσσερις τύπους: ακέραιος, πραγματικός, χαρακτήρας, λογικός.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ποιο κριτήριο παραβιάζει η οδηγία «πρόσθεσε αρκετό αλάτι»;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Είναι αλγόριθμος μια διαδικασία που δεν δέχεται κανένα δεδομένο εισόδου;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Δίνεται A = 5 και B = 8. Ποιες είναι οι τιμές μετά τις εντολές A ← B και B ← A, με αυτή τη σειρά;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Ποιο κριτήριο απειλεί η οδηγία «διαίρεσε το X με το Y»;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 5

Θέμα Β: δίνεται ο αλγόριθμος με x ← 472 και τις εντολές ε ← x DIV 100, δ ← (x MOD 100) DIV 10, μ ← x MOD 10, y ← μ * 100 + δ * 10 + ε. Να γράψεις τις τιμές όλων των μεταβλητών μετά από κάθε εντολή.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 6

Θέμα Γ: ένα θέατρο χρεώνει εισιτήριο 44 ευρώ για ηλικία κάτω από 1212, 55 ευρώ για ηλικία από 6565 και πάνω, και 88 ευρώ για όλους τους άλλους. Να γράψεις αλγόριθμο σε ψευδογλώσσα που διαβάζει την ηλικία και εμφανίζει την τιμή. Ποια κριτήρια ελέγχεις στο τέλος;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 10
Ως προς την είσοδο, ένας αλγόριθμος πρέπει να δέχεται:

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 8

Πόσα είναι τα κριτήρια που πρέπει να ικανοποιεί κάθε αλγόριθμος;

Τα κατάφερες;

  • Να διατυπώνεις τον ορισμό του αλγορίθμου και τα πέντε κριτήριά του.
  • Να ελέγχεις αν μια διαδικασία παραβιάζει κάποιο κριτήριο.
  • Να γράφεις τον ίδιο αλγόριθμο σε φυσική γλώσσα, διάγραμμα ροής και ψευδοκώδικα.
  • Να εκτελείς με το χέρι εκχωρήσεις, με DIV και MOD, και να τις διακρίνεις από την ισότητα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;