Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η Κρητική Πολιτεία και η ένωση

Ο πρίγκιπας Γεώργιος, το Θέρισο, ο Βενιζέλος και ο δρόμος ως την ένωση του 1913.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Θέματα Νεοελληνικής Ιστορίας Γ΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Στις Πανελλήνιες2026 Α2 ·2025 επαν. Α1 ·2025 επαν. Α2 ·2025 Δ1 ·2024 επαν. Α2 ·2024 επαν. Β1 ·2024 Α1 ·2024 Β2 ·2023 επαν. Α1 ·2023 επαν. Α2 ·2023 επαν. Β2 ·2023 Α2 ·2023 Β2 ·2022 επαν. Β2 ·2022 Δ1

Θα μάθεις να

  1. Να περιγράφεις την οργάνωση και το έργο της Κρητικής Πολιτείας (1898–1900): Ύπατος Αρμοστής, Σύνταγμα, Βουλή, θεσμοί.
  2. Να αναλύεις τα αίτια της σύγκρουσης του πρίγκιπα Γεωργίου με τον Βενιζέλο και της επανάστασης του Θερίσου (1905).
  3. Να εξηγείς πώς έληξε το κίνημα του Θερίσου και τι άλλαξε με την αρμοστεία του Ζαΐμη (1906–1908).
  4. Να παρακολουθείς τα βήματα από το ενωτικό ψήφισμα του 1908 ως την επίσημη ένωση της 1ης Δεκεμβρίου 1913.

Πώς φτάσαμε στο 1898 (εκτός εξεταστέας ύλης)

Η παράγραφος αυτή δίνει μόνο το πλαίσιο· δεν ανήκει στην εξεταστέα ύλη. Η Κρήτη ήταν οθωμανική από το 1669. Τον 19ο αιώνα οι χριστιανοί της ξεσηκώθηκαν ξανά και ξανά, και κάθε επανάσταση έφερνε κάποια παραχώρηση: το 1878 ο Χάρτης της Χαλέπας έκανε το νησί ημιαυτόνομη επαρχία, ώσπου το 1889 η Πύλη ανακάλεσε τα προνόμιά του. Το 1897 ξέσπασε νέα επανάσταση, ο συνταγματάρχης Τιμολέων Βάσσος αποβιβάστηκε με ελληνικό στρατό, και οι Μεγάλες Δυνάμεις πρότειναν για πρώτη φορά επίσημα την αυτονομία. Ακολούθησε ο χαμένος ελληνοτουρκικός πόλεμος του 1897. Η σφαγή του Ηρακλείου (25 Αυγούστου 1898), όπου σκοτώθηκαν χριστιανοί άμαχοι, ο Άγγλος υποπρόξενος και 17 Άγγλοι στρατιώτες, επιτάχυνε τη λύση: στις 2 Νοεμβρίου 1898 έφυγε από την Κρήτη και ο τελευταίος Τούρκος στρατιώτης.

Από εδώ αρχίζει η ύλη σου: οι εννέα ενότητες (Ε1–Ε9) για την περίοδο της αυτονομίας και την ένωση.

Ε1. Η οργάνωση της Κρητικής Πολιτείας

Στις 9 Δεκεμβρίου 1898 ο πρίγκιπας Γεώργιος, γιος του βασιλιά των Ελλήνων και εντολοδόχος των Μεγάλων Δυνάμεων, ανέλαβε Ύπατος Αρμοστής. Τη διοίκηση του την παρέδωσε επίσημα ο Γάλλος ναύαρχος Ποττιέ, ως πρόεδρος του Συμβουλίου των Ναυάρχων. Το νησί τέθηκε υπό διεθνή προστασία και το νέο πολιτικό σχήμα ονομάστηκε Κρητική Πολιτεία.

Δύο σημαίες έλεγαν τι ήταν η Κρήτη: η κρητική υψώθηκε στο φρούριο του Φιρκά στα Χανιά, ενώ η τουρκική έμεινε μόνο στο φρούριο της Σούδας, ως το τελευταίο σύμβολο της σουλτανικής επικυριαρχίας. Η Κρητική Πολιτεία ήταν, δηλαδή, αυτόνομη, όχι ανεξάρτητη.

Η οργάνωση έγινε γρήγορα:

  • Μια 16μελής Επιτροπή (12 χριστιανοί, 4 μουσουλμάνοι) εκπόνησε το σχέδιο του συντάγματος.
  • Έναν μήνα μετά την άφιξη του Αρμοστή εκδόθηκε το διάταγμα «Περί συγκροτήσεως της Κρητικής Συνελεύσεως», και στις εκλογές αναδείχθηκαν 138 χριστιανοί και 50 μουσουλμάνοι πληρεξούσιοι.
  • Η Κρητική Βουλή άρχισε τις εργασίες της στις 8 Φεβρουαρίου 1899.
  • Το Σύνταγμα γράφτηκε κατά το πρότυπο του τότε ελληνικού και τέθηκε σε εφαρμογή αφού το ενέκρινε το Συμβούλιο των Πρέσβεων των Προστατίδων Δυνάμεων στη Ρώμη.
  • Στην πρώτη κυβέρνηση, υπουργός Δικαιοσύνης ορίστηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος.

Ε2. Η περίοδος της δημιουργίας

Η πρώτη κυβέρνηση έδωσε σε λίγο χρόνο σημαντικό έργο:

ΤομέαςΤι έγινε
Οικονομίακρητικό νόμισμα (η κρητική δραχμή), Κρητική Τράπεζα
Κράτοςνόμοι και διατάγματα, ταχυδρομική υπηρεσία, Χωροφυλακή με Ιταλούς αξιωματικούς και υπαξιωματικούς (καραμπινιέρους)
Υγείααντιμετώπιση της λέπρας, που είχε γίνει ενδημική, με το λεπροκομείο της Σπιναλόγκας (1903)
Παιδείαπολλά νέα σχολεία, διορισμοί δασκάλων
Εκκλησίαο Οργανικός Νόμος του 1900

Ο Οργανικός Νόμος του 1900 έλυσε ένα ακανθώδες ζήτημα: πώς σχετίζεται η Εκκλησία της Κρήτης με το Οικουμενικό Πατριαρχείο και πώς εκλέγονται ο Μητροπολίτης και οι Επίσκοποι. Η λύση ήταν μια ημιαυτόνομη Εκκλησία: τον προκαθήμενό της τον εκλέγει το Πατριαρχείο, και η Κρητική Πολιτεία εκδίδει το διάταγμα της αναγνώρισης και της εγκατάστασής του. Το σχήμα αυτό ισχύει, με μικρές τροποποιήσεις, ως σήμερα.

Ε3. Τα πρώτα νέφη

Μετά τα δύο πρώτα, αισιόδοξα χρόνια άρχισε η κρίση. Τέσσερις αιτίες:

  1. Το Σύνταγμα ήταν υπερβολικά συντηρητικό: έδινε στον Αρμοστή, που ονομάστηκε Ηγεμόνας, υπερεξουσίες, που εύκολα μπορούσαν να οδηγήσουν σε δεσποτική συμπεριφορά.
  2. Ασάφεια αρμοδιοτήτων, που έφερνε τριβές και προσωπικές αντιπαραθέσεις.
  3. Παραγκωνισμός των ντόπιων: οι Κρήτες που είχαν πολεμήσει για την ελευθερία έβλεπαν σε καίριες θέσεις Αθηναίους συμβούλους του Γεωργίου, που δεν ήξεραν τα κρητικά πράγματα.
  4. Το σημαντικότερο: το εθνικό ζήτημα της ένωσης.

Στο τέταρτο, οι δύο άνδρες διαφωνούσαν από την αρχή:

Πρίγκιπας ΓεώργιοςΕλευθέριος Βενιζέλος
Μέθοδοςη λύση θα «ωρίμαζε» με συνεχείς παραστάσεις και υπομνήματα προς τις Μεγάλες Δυνάμειςλύση σταδιακή, με βαθμιαίες κατακτήσεις· πρώτη η απομάκρυνση των ξένων στρατευμάτων από τις πόλεις και η αντικατάστασή τους από ντόπια πολιτοφυλακή με Έλληνες αξιωματικούς
Ποιος χειρίζεται το ζήτημαο ίδιος, προσωπικάόχι ο Πρίγκιπας μόνος του, αλλά οι Κρήτες

Η διαφωνία έγινε προσωπική. Ο Βενιζέλος δήλωσε ότι δεν αναγνωρίζει στον Πρίγκιπα το δικαίωμα να χειρίζεται μόνος του το εθνικό ζήτημα: «Ως ένας εκ των τριακοσίων χιλιάδων Κρητών, δεν σας εκχωρώ το δικαίωμά μου, ώστε μόνος σεις να ρυθμίζετε αυτοβούλως την εθνικήν πολιτικήν του τόπου μου!». Σύμβουλοι του Γεωργίου έστελναν σε αθηναϊκές εφημερίδες συκοφαντικά κείμενα εναντίον του, και το κλίμα έγινε κλίμα διχασμού. Στις 18 Μαρτίου 1901 ο Γεώργιος απέλυσε τον Βενιζέλο. Εκείνος απάντησε με πέντε άρθρα στην εφημερίδα «Κήρυξ» των Χανίων, με τον τίτλο «Γεννηθήτω φως».

Ε4. Η επανάσταση του Θερίσου (1905)

α. Αίτια και αφορμές

Ο Γεώργιος απάντησε με αυταρχισμό: απαγόρευσε την ελευθεροτυπία και δίωξε και φυλάκισε στελέχη της αντιπολίτευσης. Γύρω από τον Βενιζέλο σχηματίστηκε η «Ηνωμένη Αντιπολίτευσις», με ηγεσία μια τριανδρία: Βενιζέλος, Κ. Φούμης, Κ. Μάνος.

Στο τέλος του 1904 προκηρύχθηκαν εκλογές για 64 βουλευτές· άλλους 10 θα διόριζε ο ίδιος ο Πρίγκιπας. Η αντιπολίτευση απείχε. Στις 26 Φεβρουαρίου 1905 η τριανδρία και 15 ακόμα πολιτευτές υπέγραψαν προκήρυξη που ζητούσε αλλαγή του συντάγματος: το πρώτο επίσημο επαναστατικό κείμενο του Θερίσου.

Ως έδρα διάλεξαν το Θέρισο: κοντά στα Χανιά, αλλά δυσπρόσιτο, ένα φυσικό οχυρό. Η αντιπολίτευση άφηνε να διαρρέει ότι η εξέγερση θα γινόταν στις 14 Μαρτίου· την κήρυξε, αιφνιδιάζοντας τον Ηγεμόνα, στις 10 Μαρτίου 1905. Οι προκηρύξεις στους δρόμους των Χανίων κήρυσσαν την κατάργηση της αρμοστείας, καλούσαν τον λαό να βοηθήσει να γίνει η ένωση και τη χωροφυλακή να μην υπακούει στον Πρίγκιπα. Μέσα σε λίγες μέρες προσχώρησε σχεδόν όλη η ύπαιθρος, ακόμα και πολιτικοί αντίπαλοι του Βενιζέλου.

β. Η αντίδραση του Πρίγκιπα

  • Προθεσμία 36 ωρών για να καταθέσουν τα όπλα, και μετά στρατιωτικός νόμος σε όλη την Κρήτη, με τη συγκατάθεση των Δυνάμεων.
  • Η Κρητική Βουλή, χωρίς αντιπολίτευση πια, ψήφισε τον νόμο «Περί ιδρύσεως σώματος δημοφρουρών»· οι επαναστάτες τους έλεγαν «ροπαλοφόρους».
  • Στην Κρήτη υπήρχαν τώρα δύο κυβερνήσεις, του Αρμοστή στα Χανιά και των επαναστατών στο Θέρισο, και ο κίνδυνος εμφυλίου ήταν ορατός.

Στην Αθήνα, το βασιλικό περιβάλλον πίεζε την κυβέρνηση να καταδικάσει το κίνημα, και ο πρωθυπουργός Δηλιγιάννης έκανε στις 12 Μαρτίου σκληρές δηλώσεις κατά του Βενιζέλου. Η κοινή γνώμη όμως, και οι περισσότερες αθηναϊκές εφημερίδες, στήριζαν ανοιχτά το Θέρισο.

γ. Οι Μεγάλες Δυνάμεις και οι ελιγμοί του Βενιζέλου

Οι Δυνάμεις δεν είχαν ενιαία στάση. Οι περισσότερες περίμεναν· μόνο η Ρωσία στήριξε φανερά τον Πρίγκιπα, και ρωσικό πολεμικό κανονιοβόλησε το Θέρισο χωρίς αποτέλεσμα. Ο Βενιζέλος το είχε προβλέψει: αρκούσε μία διαφωνία για να ματαιωθεί κοινή στρατιωτική δράση, και οι Δυνάμεις δεν ήθελαν να προκαλέσουν οι ίδιες εμφύλιο. Ο παλαίμαχος Ιωάννης Σφακιανάκης κάλεσε σε συλλαλητήριο στο Ηράκλειο (21 Μαρτίου) τον λαό να σταθεί στο πλευρό των επαναστατών.

Στο Θέρισο οργανώθηκε «Προσωρινή Κυβέρνησις της Κρήτης», με πρόεδρο τον Βενιζέλο και υπουργούς τον Φούμη και τον Μάνο. Λειτούργησε σαν κράτος: εσωτερικό πατριωτικό δάνειο 100.000 δραχμών, υπηρεσίες οικονομικών, συγκοινωνιών και διοίκησης, γραμματόσημα, η εφημερίδα «Το Θέρισο». Πολλοί χωροφύλακες αυτομόλησαν.

Η κρίση πέρασε στη διπλωματία. Τα πρώτα υπομνήματα έθεταν ως βάση την ένωση, αλλά σύντομα φάνηκε ότι οι Δυνάμεις δεν ήταν έτοιμες. Ο Βενιζέλος σχεδίασε τότε υποχωρήσεις για τα μεγαλύτερα δυνατά κέρδη. Στόχος του έγινε ένα καθεστώς σαν της Ανατολικής Ρωμυλίας: ουσιαστικά ελεύθερο, με σκιώδη σουλτανική επικυριαρχία.

δ. Το τέλος του Θερίσου και ο θρίαμβος της πολιτικής του Βενιζέλου

  • 2 Ιουλίου 1905: τελεσίγραφο των Γενικών Προξένων των Δυνάμεων. Το καθεστώς δεν αλλάζει, αλλά θα γίνουν ουσιώδεις εσωτερικές μεταρρυθμίσεις, αν οι επαναστάτες καταθέσουν τα όπλα σε 15 ημέρες, με γενική αμνηστία.
  • Οι διαπραγματεύσεις κράτησαν όλο το καλοκαίρι. Η συμφωνία υπογράφηκε από τον Βενιζέλο στις 2 Νοεμβρίου 1905 στη μονή των Μουρνιών Κυδωνίας: γενική αμνηστία και νέες παραχωρήσεις, όχι όμως ένωση.
  • Φεβρουάριος 1906: μια Διεθνής Επιτροπή ήρθε να εξετάσει το αρμοστειακό καθεστώς. Οι μεταρρυθμίσεις που ακολούθησαν προέβλεπαν νέα Κρητική Χωροφυλακή, Κρητική Πολιτοφυλακή με Έλληνες αξιωματικούς (που θα παραιτούνταν πρώτα από τον ελληνικό στρατό) και ανάκληση των ξένων στρατευμάτων μόλις αποκατασταθεί η γαλήνη. Δηλαδή ακριβώς το «πρώτο βήμα» που ζητούσε ο Βενιζέλος το 1899–1901.
  • Η Β΄ Συντακτική Συνέλευση, που συνήλθε για νέο σύνταγμα, έκανε πρώτη της πράξη ένα ενωτικό ψήφισμα.
  • 14 Αυγούστου 1906: οι Δυνάμεις έδωσαν στον βασιλιά των Ελλήνων Γεώργιο Α΄ το δικαίωμα να διορίζει τον Ύπατο Αρμοστή. Η Κρήτη έγινε ουσιαστικά μια ιδιότυπη ελληνική επαρχία.
  • 12 Σεπτεμβρίου 1906: ο πρίγκιπας Γεώργιος παραιτήθηκε και έφυγε από την Κρήτη.

Το Θέρισο δεν πέτυχε πλήρως τους στόχους του, γιατί η ένωση δεν έγινε. Έδωσε όμως νέα ώθηση στο Κρητικό Ζήτημα, και ο Βενιζέλος βγήκε ο κορυφαίος Κρητικός πολιτικός.

Παράδειγμα 1

Να εξηγήσετε πώς έληξε η επανάσταση του Θερίσου και ποιες συνέπειες είχε για το Κρητικό Ζήτημα.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Ε5. Η αρμοστεία του Αλέξανδρου Ζαΐμη (1906–1908)

Ο Γεώργιος Α΄ διόρισε Ύπατο Αρμοστή τον Αλέξανδρο Ζαΐμη, πρώην πρωθυπουργό της Ελλάδας και αργότερα Πρόεδρο της Δημοκρατίας. Ανέλαβε στις 18 Σεπτεμβρίου 1906, και επανήλθε η πολιτική ομαλότητα: βελτιώθηκε η οικονομία, αναδιοργανώθηκε η διοίκηση, φροντίστηκαν η υγεία και η παιδεία.

Το σημαντικότερο: οργανώθηκε για πρώτη φορά η Πολιτοφυλακή της Κρήτης (1907), ο πρώτος στρατός του νησιού, που φάνηκε αξιόλογη δύναμη στους Βαλκανικούς πολέμους (1912–1913). Οι ξένοι στρατοί έγιναν περιττοί, και οι Δυνάμεις αποφάσισαν να εκκενώσουν την Κρήτη μέσα σε έναν χρόνο, με μόνη εγγύηση την ασφάλεια των μουσουλμάνων του νησιού. Με ένα ευχαριστήριο ψήφισμα (21 Μαΐου 1908) προς τις Δυνάμεις, η Κρητική Βουλή έκανε την επίσημη πράξη της χειραφέτησης από την προστασία τους.

Ε6. Η κατάλυση της Αρμοστείας: το ψήφισμα του 1908

Το 1908 δύο εξωτερικά γεγονότα άλλαξαν τα δεδομένα: η Αυστρία προσάρτησε τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, και η Βουλγαρία ανακηρύχθηκε βασίλειο προσαρτώντας την Ανατολική Ρωμυλία. Αν οι άλλοι άλλαζαν τον χάρτη μονομερώς, γιατί όχι και η Κρήτη;

Η ελληνική κυβέρνηση του Γ. Θεοτόκη υπέδειξε στους Κρήτες λαϊκές κινητοποιήσεις. Σε συγκέντρωση στα Χανιά εγκρίθηκε ομόφωνα το πρώτο ψήφισμα, και η Κρητική Κυβέρνηση εξέδωσε το επίσημο Ψήφισμα της 24ης Σεπτεμβρίου 1908: «Η Κυβέρνησις της Κρήτης […] κηρύσσει την ανεξαρτησίαν της Κρήτης και την ένωσιν αυτής μετά της Ελλάδος». Η Κρήτη θα κυβερνιόταν στο εξής στο όνομα του βασιλιά των Ελλήνων και κατά τους ελληνικούς νόμους.

Σχηματίστηκε προσωρινή διακομματική κυβέρνηση. Η Αθήνα όμως, για να μην προκαλέσει την Τουρκία και διεθνείς περιπλοκές, δεν αναγνώρισε επίσημα την ένωση· έδινε μόνο παρασκηνιακές οδηγίες.

Ε7. Τα γεγονότα των ετών 1909–1913

Η Τουρκία διαμαρτυρήθηκε έντονα. Οι Δυνάμεις δεν αντέδρασαν δυναμικά και φάνηκαν να δέχονται σιωπηρά τις εξελίξεις, χωρίς όμως να ακυρώσουν επίσημα το καθεστώς του 1898. Όταν υψώθηκε στον Φιρκά η ελληνική σημαία, απαίτησαν να υποσταλεί. Η κυβέρνηση της Κρήτης δεν υπάκουσε και παραιτήθηκε· και επειδή δεν βρέθηκε Κρητικός να την κατεβάσει, άγημα των Δυνάμεων αποβιβάστηκε και έκοψε τον ιστό.

Ακολούθησαν προσωρινά κυβερνητικά σχήματα ως τις εκλογές του Μαρτίου 1910. Πλειοψήφησε το κόμμα του Βενιζέλου, που σχημάτισε κυβέρνηση στις 17 Μαΐου 1910. Ο Βενιζέλος ήταν πια ο κύριος διαχειριστής του Κρητικού Ζητήματος.

Ε8. Η μετάκληση του Βενιζέλου στην Αθήνα

Λίγους μήνες αργότερα, ο Στρατιωτικός Σύνδεσμος, που έλεγχε την ελληνική πολιτική ζωή μετά το κίνημα στο Γουδί (1909), κάλεσε τον Βενιζέλο να γίνει πρωθυπουργός της Ελλάδας (Σεπτέμβριος 1910). Οι Κρήτες ένιωσαν αμφιθυμία: οι περισσότεροι φοβούνταν ότι χάνουν τον άνθρωπο που ήξερε καλύτερα τους λαβύρινθους της ευρωπαϊκής διπλωματίας, ενώ άλλοι πίστευαν ότι από τη νέα θέση θα έλυνε το ζήτημα πιο γρήγορα και πιο ασφαλώς.

Ως πρωθυπουργός, ο Βενιζέλος έκρινε ότι δεν είχε έρθει ακόμα το πλήρωμα του χρόνου. Αρνιόταν σταθερά να επιτρέψει την είσοδο Κρητών βουλευτών στο ελληνικό κοινοβούλιο, και αυτό προκάλεσε στην Κρήτη ισχυρές αντιδράσεις: αναταραχή στα τέλη του 1911, νέα Επαναστατική Συνέλευση (3 Ιανουαρίου 1912), ένοπλα τμήματα.

Ε9. Η οριστική λύση του Κρητικού Ζητήματος

Ό,τι δεν έλυσε η διπλωματία, το έλυσε ο πόλεμος.

  • Οκτώβριος 1912: με την έκρηξη των Βαλκανικών πολέμων, οι Κρήτες βουλευτές έγιναν δεκτοί στη Βουλή των Ελλήνων. Ψήφισμα δήλωνε ότι «η Ελλάς αποδέχεται όπως του λοιπού ενυπάρχη κοινόν Κοινοβούλιον διά το ελεύθερον Βασίλειον και διά την νήσον Κρήτην». Ο Βενιζέλος δεν προχώρησε παραπέρα, για να μη χαλάσει τις σχέσεις με τις Δυνάμεις εν μέσω πολέμου.
  • 12 Οκτωβρίου 1912: ο Στέφανος Δραγούμης ανέλαβε Γενικός Διοικητής της Κρήτης. Στην πράξη η ένωση είχε γίνει· έμενε η επικύρωσή της με διεθνή συνθήκη.
  • 14 Φεβρουαρίου 1913: κατέβηκαν από τη Σούδα οι σημαίες των Δυνάμεων και της Τουρκίας.
  • 30 Μαΐου 1913, Συνθήκη του Λονδίνου, άρθρο 4: ο σουλτάνος παραιτήθηκε από τα δικαιώματά του στην Κρήτη και την παραχώρησε στις Μεγάλες Δυνάμεις.
  • 14 Νοεμβρίου 1913: με ιδιαίτερη συνθήκη ειρήνης Ελλάδας–Τουρκίας, ο σουλτάνος παραιτήθηκε από κάθε δικαίωμα, και η Κρήτη εντάχθηκε στην ελληνική επικράτεια. Οι Δυνάμεις δήλωσαν απλώς ότι «έλαβαν γνώση».
  • 1η Δεκεμβρίου 1913: επίσημη κήρυξη της ένωσης, με τον βασιλιά Κωνσταντίνο και τον πρωθυπουργό Βενιζέλο. Η ελληνική σημαία υψώθηκε στον Φιρκά, και μια μαρμάρινη επιγραφή μέτρησε την τουρκοκρατία: 1669–1913, «267 έτη, 7 μήνες, 7 ημέραι».

Παράδειγμα 2

Αξιοποιώντας το απόσπασμα του λόγου του Βενιζέλου (25 Μαρτίου 1905) και τις γνώσεις σας, να εξηγήσετε γιατί συγκρούστηκε ο Βενιζέλος με τον πρίγκιπα Γεώργιο.

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Ιστορικοί όροι

Για το Θέμα Α1 δίνεις σύντομο ορισμό, με χρονολογία και περιεχόμενο:

  • Κρητική Πολιτεία: το αυτόνομο καθεστώς της Κρήτης από τον Δεκέμβριο του 1898, υπό διεθνή προστασία και σουλτανική επικυριαρχία, με Ύπατο Αρμοστή τον πρίγκιπα Γεώργιο, δικό του σύνταγμα (1899), Βουλή και κυβέρνηση.
  • Ύπατος Αρμοστής: ο εντολοδόχος των Μεγάλων Δυνάμεων που κυβερνούσε την Κρήτη (Γεώργιος 1898–1906, Ζαΐμης 1906–1908)· το σύνταγμα τον ονόμαζε Ηγεμόνα. Από το 1906 τον διόριζε ο βασιλιάς της Ελλάδας.
  • Επανάσταση του Θερίσου: το κίνημα της «Ηνωμένης Αντιπολιτεύσεως» με αρχηγό τον Βενιζέλο (10 Μαρτίου – 2 Νοεμβρίου 1905) κατά του αυταρχισμού του Πρίγκιπα και για την ένωση· έληξε με τη συμφωνία των Μουρνιών.
  • «Ροπαλοφόροι»: οι δημοφρουροί του νόμου του 1905 που ψήφισε η Κρητική Βουλή για να στηρίξει την αρμοστεία κατά των επαναστατών.
  • Κρητική Πολιτοφυλακή: ο πρώτος στρατός του νησιού (1907), με Έλληνες αξιωματικούς, που πολέμησε στους Βαλκανικούς πολέμους.
  • Ψήφισμα της 24ης Σεπτεμβρίου 1908: η μονομερής κήρυξη της ένωσης της Κρήτης με την Ελλάδα από την Κρητική Κυβέρνηση, μετά την προσάρτηση της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης και της Ανατολικής Ρωμυλίας.

Από την Κρητική Πολιτεία στην ένωση

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

Ο πρίγκιπας Γεώργιος Ύπατος Αρμοστής · 9 Δεκεμβρίου 1898Η Κρήτη υπό διεθνή προστασία· η τουρκική σημαία μένει μόνο στη Σούδα.

Όροι

Στις Πανελλήνιες ζητούνται τρεις όροι για 15 μονάδες, και οι μονάδες πάνε στα σημεία του βιβλίου. Διάβασε, συμπλήρωσε, γράψε από μνήμης.

Κρητική Πολιτεία

Το νέο πολιτικό σχήμα της Κρήτης, που οργανώθηκε όταν ο πρίγκιπας Γεώργιος ανέλαβε ως Ύπατος Αρμοστής των Μεγάλων Δυνάμεων (9 Δεκεμβρίου 1898). Το νησί τέθηκε υπό διεθνή προστασία, ενώ η τουρκική σημαία έμεινε μόνο στο φρούριο της Σούδας, τελευταίο σύμβολο της τουρκικής επικυριαρχίας. Το Σύνταγμά της συντάχθηκε κατά το πρότυπο του ελληνικού.

6 σημεία με έντονα: αυτά μετράει ο βαθμολογητής.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Το 1898 η κρητική σημαία υψώθηκε στον Φιρκά, ενώ η τουρκική έμεινε μόνο στο φρούριο της Σούδας. Τι σήμαινε αυτή η δεύτερη σημαία;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 6

Ποια μέρα κηρύχθηκε επίσημα η ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, και ποιοι ήταν παρόντες ως βασιλιάς και ως πρωθυπουργός;

Γραμμή χρόνου της Κρητικής Πολιτείας από το 1898, με κρυμμένη τη χρονολογία της επίσημης ένωσης.18981900190219041906190819101912191419161898Ο πρίγκιπας ΓεώργιοςΎπατος Αρμοστής1905Επανάσταση τουΘερίσου1906Έρχεται ο Ζαΐμης1908Ψήφισμα της ένωσης1912Κρήτες βουλευτές στηΒουλή των ΕλλήνωνΕπίσημη ένωση

Τα κατάφερες;

  • Να περιγράφεις την οργάνωση και το έργο της Κρητικής Πολιτείας (1898–1900): Ύπατος Αρμοστής, Σύνταγμα, Βουλή, θεσμοί.
  • Να αναλύεις τα αίτια της σύγκρουσης του πρίγκιπα Γεωργίου με τον Βενιζέλο και της επανάστασης του Θερίσου (1905).
  • Να εξηγείς πώς έληξε το κίνημα του Θερίσου και τι άλλαξε με την αρμοστεία του Ζαΐμη (1906–1908).
  • Να παρακολουθείς τα βήματα από το ενωτικό ψήφισμα του 1908 ως την επίσημη ένωση της 1ης Δεκεμβρίου 1913.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;