Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ηλεκτρικό πεδίο και νόμος Coulomb

Το πεδίο ως χάρτης δυνάμεων γύρω από ένα φορτίο.

27 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Β΄ Λυκείου Γενικής Παιδείας, §1.1, 1.2

Θα μάθεις να

  1. Να υπολογίζεις τη δύναμη Coulomb ανάμεσα σε δύο φορτία και να κρίνεις αν είναι έλξη ή άπωση.
  2. Να εξηγείς γιατί η δύναμη πέφτει με το τετράγωνο της απόστασης.
  3. Να ορίζεις το ηλεκτρικό πεδίο ως δύναμη ανά μονάδα φορτίου.
  4. Να σχεδιάζεις και να διαβάζεις δυναμικές γραμμές.

Ο νόμος του Coulomb

Δύο ακίνητα σημειακά φορτία ασκούν το ένα στο άλλο δύναμη με μέτρο

F=k∣q1q2∣r2,k≈9⋅109 N⋅m2C2F = k \frac{|q_1 q_2|}{r^2}, \qquad k \approx 9 \cdot 10^9 \ \frac{\text{N} \cdot \text{m}^2}{\text{C}^2}

Η κατεύθυνση κρίνεται από τα πρόσημα: ομώνυμα απωθούνται, ετερώνυμα έλκονται.

Η μορφή του τύπου είναι πανομοιότυπη με τον νόμο της παγκόσμιας έλξης. Δύο διαφορές όμως είναι ουσιαστικές: η βαρύτητα είναι μόνο ελκτική, και η σταθερά kk είναι αστρονομικά μεγαλύτερη από τη GG.

Έλξη, άπωση, και ο ρόλος της απόστασης

Άλλαξε τα πρόσημα και τα μεγέθη των φορτίων, και μετά σύρε την απόσταση. Πρόσεξε πόσο γρήγορα καταρρέει η δύναμη όταν τα φορτία απομακρύνονται.

Έλξη — ετερώνυμαΔύναμη: 0,44 μονάδεςΔιπλάσια απόσταση σημαίνει το ένα τέταρτο της δύναμης.

Το πεδίο: από τη δύναμη στον χάρτη

Η δύναμη Coulomb περιγράφει ένα ζεύγος. Αλλά ένα φορτίο «περιμένει» κάτι να έρθει κοντά του, και αυτή η αναμονή είναι φυσική πραγματικότητα.

Ορίζουμε ένταση ηλεκτρικού πεδίου σε ένα σημείο ως τη δύναμη ανά μονάδα φορτίου:

E⃗=F⃗q\vec{E} = \frac{\vec{F}}{q}

με μονάδα το N/C. Για ένα σημειακό φορτίο QQ:

E=k∣Q∣r2E = k\frac{|Q|}{r^2}

Ο ορισμός χρησιμοποιεί ένα δοκιμαστικό φορτίο, αλλά το αποτέλεσμα δεν εξαρτάται από αυτό: αν διπλασιάσεις το qq, διπλασιάζεται και η FF, οπότε ο λόγος μένει. Το πεδίο ανήκει στον χώρο, όχι στο φορτίο που το δοκιμάζει.

Ένα θετικό φορτίο q₁ και ένα αρνητικό q₂. Στο σημείο Α η ένταση E₁ δείχνει μακριά από το q₁, η E₂ προς το q₂, και η συνολική ένταση E_ολ είναι η διανυσματική τους συνισταμένη.E1E2EολΑ+q1−q2

Δυναμικές γραμμές

Οι δυναμικές γραμμές είναι ο χάρτης του πεδίου. Τρεις κανόνες τις διαβάζουν:

  • Ξεκινούν από θετικά φορτία και καταλήγουν σε αρνητικά.
  • Η εφαπτομένη σε κάθε σημείο δίνει την κατεύθυνση του E⃗\vec{E} εκεί.
  • Όπου είναι πυκνές, το πεδίο είναι ισχυρό.

Δύο δυναμικές γραμμές δεν τέμνονται ποτέ. Αν τέμνονταν, στο σημείο τομής το πεδίο θα είχε δύο κατευθύνσεις ταυτόχρονα — και δεν έχει.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δύο φορτία +3 μC+3\ \mu\text{C} και −2 μC-2\ \mu\text{C} απέχουν 3030 cm. Πόση δύναμη;

Τα φορτία +3 μC και −2 μC σε απόσταση 30 cm, που έλκονται με τις δυνάμεις F₂₁ και F₁₂.30 cmF21F12+q1 = +3 μC−q2 = −2 μC

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Η απόσταση δύο φορτίων τριπλασιάζεται. Τι γίνεται η δύναμη;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Πόση είναι η ένταση σε απόσταση 2020 cm από φορτίο +5 μC+5\ \mu\text{C};

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 4

Δύο ίσα θετικά φορτία απέχουν dd. Πού μηδενίζεται το πεδίο;

Δύο ίσα θετικά φορτία +Q σε απόσταση d.d++Q++Q

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Η απόσταση δύο φορτίων τριπλασιάζεται. Τι γίνεται η δύναμη;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Φορτίο q=4⋅10−6q = 4 \cdot 10^{-6} C βρίσκεται σε πεδίο έντασης E=2⋅105E = 2 \cdot 10^5 N/C. Πόση δύναμη δέχεται;

Τα κατάφερες;

  • Να υπολογίζεις τη δύναμη Coulomb ανάμεσα σε δύο φορτία και να κρίνεις αν είναι έλξη ή άπωση.
  • Να εξηγείς γιατί η δύναμη πέφτει με το τετράγωνο της απόστασης.
  • Να ορίζεις το ηλεκτρικό πεδίο ως δύναμη ανά μονάδα φορτίου.
  • Να σχεδιάζεις και να διαβάζεις δυναμικές γραμμές.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;