Μετάβαση στο περιεχόμενο

X. Η προφητεία του Δία

Ο μέλλοντας της γ΄ και δ΄ συζυγίας και του sum, και το fero.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Λατινικά Β΄ Λυκείου, Τεύχος Α΄, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να μεταφράζεις το κείμενο X, την προφητεία του Δία για τη Ρώμη από την Αινειάδα.
  2. Να σχηματίζεις την οριστική του ενεργητικού μέλλοντα της γ΄ και της δ΄ συζυγίας και του sum.
  3. Να κλίνεις το fero στον ενεστώτα, στον παρατατικό και στον μέλλοντα, και να βρίσκεις τους αθέματους τύπους του.
  4. Να αναγνωρίζεις τις φωνητικές αλλοιώσεις των προθέσεων στα σύνθετα (impōno, accipio, contundo).

Το πλαίσιο

Στο πρώτο βιβλίο της Αινειάδας του Βιργιλίου η Αφροδίτη (Venus) παραπονιέται στον πατέρα της τον Δία (Iuppiter): η Ήρα (Iuno) καταδιώκει χωρίς τέλος τον γιο της τον Αινεία. Ο Δίας την καθησυχάζει και της αποκαλύπτει το μέλλον: ο Αινείας θα κατακτήσει και θα εκπολιτίσει την Ιταλία, ο γιος του ο Ίουλος θα χτίσει την Άλβα Λόγγα, τριακόσια χρόνια μετά η ιέρεια Ιλία θα γεννήσει από τον Άρη τους διδύμους Ρωμύλο και Ρώμο, και ο Ρωμύλος θα ιδρύσει τη Ρώμη. Στο τέλος της σειράς έρχεται ο Αύγουστος, που θα κλείσει τις πύλες του ναού του Ιανού (σημάδι ότι η αυτοκρατορία ζει σε ειρήνη) και θα ξαναφέρει τη «χρυσή εποχή» του Κρόνου.

Η ιδέα ότι η ιστορία της Ρώμης ήταν γραμμένη από τη μοίρα (fatum) ήταν βαθιά ριζωμένη στους Ρωμαίους, και η λογοτεχνία της εποχής του Αυγούστου την πρόβαλλε έντονα. Μια προφητεία μιλά για το μέλλον, και γι' αυτό σχεδόν όλα τα ρήματα του κειμένου είναι σε μέλλοντα.

Το κείμενο

Aenēas bellum ingens geret in Italiā. Populos ferōces contundet, mores eis impōnet et moenia condet. Tu Aenēam ad caelum feres. Postea Iūlus, Aenēae filius, regnum ab Lavinio transferet et Albam Longam muniet. Post trecentos annos Ilia duos filios, Rōmulum et Remum, pariet, quos lupa nutriet. Rōmulus moenia Martia condet Romanosque de suo nomine appellābit. Rōmānis imperium sine fine erit. Caesar Augustus, ab Iūlo ortus, Belli portas claudet et Saturnium regnum restituet. Hunc tu, ut Aenēam, in caelo accipies.

Διασκευή σε πεζό από την Αινειάδα του Βιργιλίου (1.257–296)

Με έντονα τα σημεία που σημειώνει το βιβλίο για τα φαινόμενα του μαθήματος. Ο Δίας μιλά στην Αφροδίτη· το Tu είναι εκείνη.

Η μετάφραση

Δική μας, πιστή.

ΛατινικάΜετάφραση
Aenēas bellum ingens geret in Italiā.Ο Αινείας θα κάνει μεγάλο πόλεμο στην Ιταλία.
Populos ferōces contundet, mores eis impōnet et moenia condet.Θα συντρίψει άγριους λαούς, θα τους επιβάλει θεσμούς και θα χτίσει τείχη.
Tu Aenēam ad caelum feres.Εσύ θα ανεβάσεις τον Αινεία στον ουρανό (θα τον αποθεώσεις).
Postea Iūlus, Aenēae filius, regnum ab Lavinio transferet et Albam Longam muniet.Έπειτα ο Ίουλος, ο γιος του Αινεία, θα μεταφέρει το βασίλειο από το Λαβίνιο και θα οχυρώσει την Άλβα Λόγγα.
Post trecentos annos Ilia duos filios, Rōmulum et Remum, pariet,Ύστερα από τριακόσια χρόνια η Ιλία θα γεννήσει δύο γιους, τον Ρωμύλο και τον Ρώμο,
quos lupa nutriet.που θα τους θρέψει μια λύκαινα.
Rōmulus moenia Martia condet Romanosque de suo nomine appellābit.Ο Ρωμύλος θα χτίσει τα τείχη του Άρη και θα ονομάσει τους Ρωμαίους από το δικό του όνομα.
Rōmānis imperium sine fine erit.Οι Ρωμαίοι θα έχουν εξουσία χωρίς τέλος.
Caesar Augustus, ab Iūlo ortus, Belli portas claudet et Saturnium regnum restituet.Ο Καίσαρας Αύγουστος, απόγονος του Ιούλου, θα κλείσει τις πύλες του Πολέμου και θα ξαναφέρει τη βασιλεία του Κρόνου.
Hunc tu, ut Aenēam, in caelo accipies.Αυτόν εσύ, όπως τον Αινεία, θα τον δεχτείς στον ουρανό.

Τα moenia Martia είναι η Ρώμη: ο Άρης ήταν πατέρας του Ρωμύλου και του Ρώμου. Οι Belli portae είναι οι πύλες του ναού του Ιανού, που έμεναν ανοιχτές όσο η Ρώμη πολεμούσε.

Λεξιλόγιο

ΛέξηΣημασία
ingens, -ntisπελώριος, φοβερός
gero, gessi, gestum, gerĕre, 3διεξάγω, κάνω (πόλεμο)
contundo, contudi, contūsum, contundĕre, 3συντρίβω
mores, -um (αρσ., πληθ.)ήθη, θεσμοί
impōno, imposui, impositum, impōnĕre, 3επιβάλλω (κάτι σε κάποιον)
moenia, -ium (ουδ., πληθ.)τείχη (της πόλης)
condo, condidi, conditum, condĕre, 3χτίζω, ιδρύω
caelum, -i (ουδ.)ουρανός
fero, tuli, lātum, ferreφέρνω· ad caelum fero: αποθεώνω
posteaέπειτα
regnum, -i (ουδ.)βασίλειο
transfero, transtuli, translātum, transferreμεταφέρω
munio, munīvi, munītum, munīre, 4οχυρώνω
post (+ αιτ.)μετά από
trecenti, -ae, -aτριακόσιοι
pario, peperi, partum, parĕre, 3γεννώ
lupa, -ae (θηλ.)λύκαινα
nutrio, nutrīvi, nutrītum, nutrīre, 4τρέφω
Martius, -a, -umτου Άρη
nomen, -inis (ουδ.)όνομα
appello, appellāvi, appellātum, appellāre, 1ονομάζω
finis, -is (αρσ.)τέλος
ortus, -a, -umπου κατάγεται (από)
porta, -ae (θηλ.)πύλη
claudo, clausi, clausum, claudĕre, 3κλείνω
Saturnius, -a, -umτου Κρόνου
restituo, restitui, restitūtum, restituĕre, 3αποκαθιστώ, ξαναφέρνω
accipio, accēpi, acceptum, accipĕre, 3δέχομαι, υποδέχομαι

Λέξεις που ξέρεις ήδη. porta → πόρτα· finis → φινάλε, φινίρισμα· caelum → γαλλ. ciel· regnum και rex → ρήγας· moenia και munio έχουν την ίδια ρίζα με το «ἀμύνω».

Γραμματική

Ο μέλλοντας της γ΄ και της δ΄ συζυγίας

Εδώ δεν υπάρχει το -b- της α΄ και της β΄ συζυγίας. Στο ενεστωτικό θέμα προσθέτεις ένα χαρακτηριστικό φωνήεν και τις καταλήξεις:

ενεστωτικό θέμα + χαρακτηριστικό φωνήεν + καταλήξεις

Το φωνήεν είναι -a- στο α΄ ενικό (leg-a-m) και -e- σε όλα τα άλλα πρόσωπα (leg-e-s, leg-e-t, leg-ē-mus). Η δ΄ συζυγία κρατά το -i- του θέματός της: audi-a-m, audi-e-s. Τα ρήματα σε -io της γ΄ συζυγίας (pario, accipio) κάνουν το ίδιο: pariet, accipies.

Ο μέλλοντας του sum

Το θέμα είναι es-, που ανάμεσα σε φωνήεντα γίνεται er- (ρωτακισμός: *eso → ero). Το συνδετικό φωνήεν είναι -o- στο α΄ ενικό, -u- στο γ΄ πληθυντικό και -i- στα υπόλοιπα, όπως στον μέλλοντα της α΄ και της β΄ συζυγίας.

Οριστική ενεργητικού μέλλοντα: γ΄ και δ΄ συζυγία, sum

Στη γ΄ και τη δ΄: -am στο α΄ ενικό, -e- στα άλλα. Στο sum: ero, eris, erit.

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

lego (γ΄)pario (γ΄, -io)audio (δ΄)sum
α΄ ενικ.
β΄ ενικ.
γ΄ ενικ.
α΄ πληθ.
β΄ πληθ.
γ΄ πληθ.

0 / 24 καταλήξεις

Το fero

Το fero (θέμα fer-) έχει τύπους θεματικούς, όπως της γ΄ συζυγίας, και τύπους αθέματους: το θεματικό φωνήεν λείπει πριν από καταλήξεις που αρχίζουν από s, t και r. Γι' αυτό fer-s, fer-t, fer-tis, fer-re, ενώ fer-i-mus, fer-u-nt. Ο παρατατικός και ο μέλλοντας είναι κανονικοί της γ΄ συζυγίας. Όμοια κλίνονται τα σύνθετα: transfero, adfero, refero.

fero: ενεστώτας, παρατατικός, μέλλοντας

Απαρέμφατο ενεστώτα: ferre. Πρόσεξε τα fers, fert, fertis.

Πες την κατάληξη και πάτα για να τη δεις

ενεστώταςπαρατατικόςμέλλοντας
α΄ ενικ.
β΄ ενικ.
γ΄ ενικ.
α΄ πληθ.
β΄ πληθ.
γ΄ πληθ.

0 / 18 καταλήξεις

Οι προθέσεις στα σύνθετα

Όταν μια πρόθεση γίνεται πρώτο συνθετικό, αλλάζει συχνά ανάλογα με τον φθόγγο που ακολουθεί, όπως και στα ελληνικά (ἐν + μένω → ἐμμένω, σύν + πλέω → συμπλέω):

ΣύνθετοΑπόΤι έγινε
impōnoin + pōnon → m μπροστά από p (αφομοίωση)
accipioad + capiod → c μπροστά από c (αφομοίωση)· και το a γίνεται i
contundocum + tundom → n μπροστά από t
appropinquoad + propinquod → p μπροστά από p

Συχνά υπάρχουν δύο τύποι πλάι πλάι, ένας με αφομοίωση και ένας χωρίς: adfero και affero, conloco και colloco.

Συντακτικό

  • bellum ingens: αντικείμενο του geret· ingens επιθετικός προσδιορισμός.
  • mores eis impōnet: mores άμεσο αντικείμενο, eis έμμεσο (δοτική).
  • ad caelum: εμπρόθετος της κίνησης σε τόπο.
  • Aenēae filius: παράθεση στο Iūlus· Aenēae γενική κτητική.
  • ab Lavinio: εμπρόθετος της απομάκρυνσης.
  • Post trecentos annos: εμπρόθετος του χρόνου.
  • Rōmulum et Remum: παράθεση στο duos filios.
  • quos lupa nutriet: αναφορική πρόταση, προσδιορίζει το filios· quos αντικείμενο του nutriet.
  • de suo nomine: εμπρόθετος της προέλευσης· suo, κτητική αυτοπαθής.
  • Rōmānis imperium ... erit: δοτική κτητική (Rōmānis)· ο κτήτορας σε δοτική με το sum, όπως το «ἔστι μοι»: «οι Ρωμαίοι θα έχουν».
  • sine fine: εμπρόθετος του τρόπου.
  • ab Iūlo ortus: η μετοχή ortus με εμπρόθετο της καταγωγής.
  • ut Aenēam: παραβολικός προσδιορισμός (ut = όπως)· εννοείται το accipies.

Η δοτική κτητική

Με το ρήμα sum, ο κτήτορας μπαίνει σε δοτική και το κτήμα είναι υποκείμενο.

Βρες ποιος έχει, τι έχει, και το ρήμα.

Πάτα μια λέξη της πρότασης

0 / 4 σωστά

Η ερμηνεία

Ο Δίας απαριθμεί μια αλυσίδα γενεών που δένει τον Τρώα Αινεία με τον Αύγουστο: Αινείας, Ίουλος, Ιλία, Ρωμύλος, Αύγουστος. Το όνομα Iūlus δεν είναι τυχαίο· από αυτό η γενιά του Καίσαρα, οι Iulii, έλεγε ότι καταγόταν. Έτσι η προφητεία κάνει τον Αύγουστο τον προορισμό όλης της ιστορίας. Η φράση imperium sine fine είναι το κέντρο του κειμένου: η Ρώμη δεν θα έχει όρια ούτε στον χώρο ούτε στον χρόνο. Ο πόλεμος ανοίγει την αφήγηση (bellum ingens) και η ειρήνη την κλείνει (Belli portas claudet).

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Να γράψετε: α) το α΄ ενικό του μέλλοντα του «geret» και του «muniet»· β) το γ΄ πληθυντικό του μέλλοντα του «erit» και του «feres»· γ) το β΄ ενικό του ενεστώτα του «transferet».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Να αναγνωρίσετε συντακτικά τις λέξεις «Rōmānis», «imperium» και «eis» στις προτάσεις «mores eis impōnet» και «Rōmānis imperium sine fine erit».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιο είναι το α΄ ενικό του ενεργητικού μέλλοντα του «condo»;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Να γράψετε το α΄ και το γ΄ ενικό της οριστικής ενεργητικού μέλλοντα του «claudo».

Τα κατάφερες;

  • Να μεταφράζεις το κείμενο X, την προφητεία του Δία για τη Ρώμη από την Αινειάδα.
  • Να σχηματίζεις την οριστική του ενεργητικού μέλλοντα της γ΄ και της δ΄ συζυγίας και του sum.
  • Να κλίνεις το fero στον ενεστώτα, στον παρατατικό και στον μέλλοντα, και να βρίσκεις τους αθέματους τύπους του.
  • Να αναγνωρίζεις τις φωνητικές αλλοιώσεις των προθέσεων στα σύνθετα (impōno, accipio, contundo).

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;