Μετάβαση στο περιεχόμενο

Αντιγόνη 162–331: το διάγγελμα και ο φύλακας

Ο Κρέων ως βασιλιάς, και ο φύλακας που φέρνει τα νέα (280–314 από το πρωτότυπο).

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Σοφοκλέους Αντιγόνη - Θουκυδίδη Περικλέους Επιτάφιος Β΄ Λυκείου, 3 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να παρουσιάζεις το περιεχόμενο της παρόδου και του πρώτου επεισοδίου (100–331) από τη μετάφραση.
  2. Να μεταφράζεις τους στίχους 280–314 από το πρωτότυπο, με τη βοήθεια της μετάφρασης.
  3. Να εξηγείς πώς ο λόγος του Κρέοντα στον χορό αποκαλύπτει τα χαρακτηριστικά του τυράννου και την τραγική ειρωνεία.
  4. Να αναγνωρίζεις τύπους και δευτερεύουσες προτάσεις του αποσπάσματος: γνωμικό αόριστο, ρηματικό επίθετο, χρονικές με πρίν, συμπερασματικές με ὡς.

Πού βρισκόμαστε

Η Αντιγόνη έχει φύγει για να θάψει τον αδερφό της και η Ισμήνη έχει γυρίσει στο παλάτι. Ανάμεσα στον πρόλογο και στο πρώτο επεισόδιο μπαίνει ο χορός.

Η πάροδος (100–161), συνοπτικά από μετάφραση

Δεκαπέντε γέροντες Θηβαίοι μπαίνουν στην ορχήστρα τραγουδώντας. Χαιρετούν την πρώτη αχτίδα του ήλιου πάνω από την επτάπυλη Θήβα και θυμούνται τη μάχη της προηγούμενης μέρας: ο στρατός των Αργείων, με τις λευκές ασπίδες, όρμησε σαν αετός πάνω από την πόλη, αλλά βρήκε απέναντί του τον δράκοντα, τους Θηβαίους. Ο Δίας μισεί τις καυχησιάρικες γλώσσες: τον Καπανέα, που ανέβαινε στα τείχη για να φωνάξει τη νίκη, τον χτύπησε με κεραυνό. Οι επτά Αργείοι αρχηγοί άφησαν τα όπλα τους λάφυρα στον Δία, όλοι εκτός από δύο, τα αδέρφια που πήραν ο ένας τη ζωή του άλλου. Τώρα ήρθε η Νίκη· ας ξεχάσουν τον πόλεμο με χορούς ως το πρωί στους ναούς των θεών, με πρώτο τον Διόνυσο. Το τραγούδι κόβεται: έρχεται ο Κρέων, ο νέος βασιλιάς, που έχει καλέσει τους γέροντες σε συμβούλιο.

Η πάροδος είναι χαρούμενη, γεμάτη φως, και κάνει αντίθεση με τον σκοτεινό πρόλογο. Οι θεατές ξέρουν όμως αυτό που ο χορός δεν ξέρει ακόμα: ότι η Αντιγόνη ετοιμάζεται να παραβεί τη διαταγή.

Το πρώτο επεισόδιο (162–331)

Το επεισόδιο έχει δύο σκηνές: τον λόγο του Κρέοντα στους γέροντες (162–222) και την άφιξη του φύλακα (223–331). Οι στίχοι 162–279 και 315–331 διδάσκονται μόνο από μετάφραση, αναλυτικά· οι 280–314 από το πρωτότυπο.

Από μετάφραση: ο Κρέων παρουσιάζει τις αρχές του (162–222)

Ο Κρέων βγαίνει από το παλάτι με τα σύμβολα της εξουσίας. Λέει στους γέροντες ότι οι θεοί έφεραν το καράβι της πόλης σε ήρεμα νερά μετά τη φουρτούνα, ότι τους κάλεσε γιατί ήταν πάντα πιστοί στους βασιλιάδες της Θήβας, και ότι η εξουσία πέρασε σε αυτόν ως τον πλησιέστερο συγγενή των νεκρών. Ύστερα διατυπώνει τρεις αρχές:

Ἀμήχανον δὲ παντὸς ἀνδρὸς ἐκμαθεῖν
ψυχήν τε καὶ φρόνημα καὶ γνώμην, πρὶν ἂν
ἀρχαῖς τε καὶ νόμοισιν ἐντριβὴς φανῇ. (175–177)

«Δεν μπορείς να γνωρίσεις καλά κανέναν άνθρωπο, την ψυχή του, το φρόνημα και την κρίση του, πριν φανεί πώς στέκεται μέσα στην εξουσία και στους νόμους.» Η γνώμη θα γυρίσει εναντίον του: ο ίδιος ο Κρέων δοκιμάζεται τώρα στην εξουσία, και το έργο θα δείξει ποιος είναι.

Ο κακός άρχοντας, συνεχίζει, είναι εκείνος που δεν παίρνει τις καλύτερες αποφάσεις και από φόβο κλείνει το στόμα του (178–181). Και:

καὶ μείζον᾽ ὅστις ἀντὶ τῆς αὑτοῦ πάτρας
φίλον νομίζει, τοῦτον οὐδαμοῦ λέγω. (182–183)

«Κι όποιος θεωρεί έναν φίλο του πιο σημαντικό από την πατρίδα του, αυτόν τον λογαριάζω για τίποτα.» Η λέξη φίλος για τον Κρέοντα σημαίνει τον πολιτικό σύμμαχο· για την Αντιγόνη σημαίνει τον δικό της άνθρωπο, τον συγγενή. Πάνω σε αυτή τη διπλή σημασία θα στηθεί όλη η σύγκρουσή τους. Τέλος, η πόλη είναι το πλοίο που μας σώζει· μόνο όταν αυτό πλέει όρθιο αποκτούμε φίλους (188–190). Με τέτοιους νόμους, λέει, θα μεγαλώσει την πόλη.

Μετά ανακοινώνει επίσημα τη διαταγή: ο Ετεοκλής, που έπεσε πολεμώντας για την πόλη, θα ταφεί με όλες τις τιμές· ο Πολυνείκης, που γύρισε από την εξορία για να κάψει την πατρίδα του και τους θεούς της, να πιει το αίμα των δικών του και να τους σύρει σκλάβους, θα μείνει άταφος, τροφή για σκυλιά και όρνια. Ποτέ, λέει, οι κακοί δεν θα έχουν από αυτόν περισσότερη τιμή από τους δίκαιους.

Ο χορός απαντά με επιφυλακτική υπακοή: «αυτό σου αρέσει να κάνεις, γιε του Μενοικέα· έχεις την εξουσία να χρησιμοποιείς όποιον νόμο θέλεις, για τους νεκρούς και για εμάς τους ζωντανούς» (211–214). Δεν συμφωνεί· απλώς δεν αντιστέκεται. Όταν ο Κρέων ζητά να επιβλέπουν την εφαρμογή, οι γέροντες λένε να βάλει κάποιον νεότερο. Ο Κρέων τους λέει ότι φύλακες υπάρχουν ήδη, και τους προειδοποιεί να μη συνταχθούν με όσους παρακούουν. «Κανείς δεν είναι τόσο ανόητος, που να θέλει να πεθάνει», απαντούν. «Αυτός είναι πράγματι ο μισθός», λέει ο Κρέων· «συχνά όμως το κέρδος, με τις ελπίδες του, έχει χαλάσει ανθρώπους» (221–222). Το κέρδος θα γίνει από εδώ και πέρα η εμμονή του.

Από μετάφραση: ο φύλακας (223–279)

Φτάνει λαχανιασμένος ένας από τους φύλακες του νεκρού, και πριν πει τι έγινε, μιλά πολλή ώρα για τον εαυτό του. Η ψυχή του, λέει, του έλεγε στον δρόμο «δύστυχε, πού πας, να τιμωρηθείς;» και «άθλιε, κάθεσαι; Κι αν τα μάθει ο Κρέων από άλλον;», κι έτσι ο κοντινός δρόμος έγινε μακρύς (231–232). Ήρθε, κρατώντας μία ελπίδα: ότι δεν θα πάθει τίποτα πέρα από ό,τι του είναι γραμμένο. Πρώτα δηλώνει ότι ούτε το έκανε ούτε είδε ποιος το έκανε. Ο Κρέων χάνει την υπομονή του.

Τελικά το λέει: κάποιος έθαψε τον νεκρό, σκόρπισε πάνω του ξερό χώμα και έκανε τις τελετές που πρέπει (245–247). Κανένα ίχνος: ούτε σκάψιμο από αξίνα ούτε χώμα από φτυάρι, ούτε σημάδι από ρόδες· η γη ήταν σκληρή και άθικτη. Ο νεκρός δεν είχε μπει σε τάφο, είχε σκεπαστεί με λεπτή σκόνη, σαν από κάποιον που ήθελε να αποφύγει το άγος. Ούτε σκυλί ούτε θηρίο τον είχε αγγίξει. Οι φύλακες άρχισαν να κατηγορούν ο ένας τον άλλον και κόντεψαν να πιαστούν στα χέρια· ήταν έτοιμοι να πιάσουν πυρωμένο σίδερο και να περάσουν μέσα από φωτιά για να ορκιστούν ότι είναι αθώοι. Στο τέλος αποφάσισαν να το πουν στον Κρέοντα, και ο κλήρος έπεσε σε αυτόν: «Είμαι εδώ χωρίς να το θέλω, σε ανθρώπους που δεν με θέλουν· κανείς δεν αγαπά αυτόν που φέρνει κακά νέα» (276–277).

Ο κορυφαίος του χορού τολμά μια σκέψη:

Ἄναξ, ἐμοί τοι μή τι καὶ θεήλατον
τοὔργον τόδ᾽ ἡ ξύννοια βουλεύει πάλαι. (278–279)

«Βασιλιά, από ώρα ο νους μου αναρωτιέται μήπως αυτό το έργο είναι σταλμένο από τους θεούς.» Σε αυτό απαντά ο Κρέων, και εδώ αρχίζει το πρωτότυπο.

Το κείμενο: 280–314

ΚΡΕΩΝ Παῦσαι, πρὶν ὀργῆς κἀμὲ μεστῶσαι λέγων, (280)
μὴ ᾽φευρεθῇς ἄνους τε καὶ γέρων ἅμα.
Λέγεις γὰρ οὐκ ἀνεκτὰ δαίμονας λέγων
πρόνοιαν ἴσχειν τοῦδε τοῦ νεκροῦ πέρι.
Πότερον ὑπερτιμῶντες ὡς εὐεργέτην
ἔκρυπτον αὐτόν, ὅστις ἀμφικίονας (285)
ναοὺς πυρώσων ἦλθε κἀναθήματα
καὶ γῆν ἐκείνων καὶ νόμους διασκεδῶν;
ἢ τοὺς κακοὺς τιμῶντας εἰσορᾷς θεούς;
Οὐκ ἔστιν· ἀλλὰ ταῦτα καὶ πάλαι πόλεως
ἄνδρες μόλις φέροντες ἐρρόθουν ἐμοὶ (290)
κρυφῇ, κάρα σείοντες, οὐδ᾽ ὑπὸ ζυγῷ
λόφον δικαίως εἶχον, ὡς στέργειν ἐμέ.
Ἐκ τῶνδε τούτους ἐξεπίσταμαι καλῶς
παρηγμένους μισθοῖσιν εἰργάσθαι τάδε.
Οὐδὲν γὰρ ἀνθρώποισιν οἷον ἄργυρος (295)
κακὸν νόμισμ᾽ ἔβλαστε· τοῦτο καὶ πόλεις
πορθεῖ, τόδ᾽ ἄνδρας ἐξανίστησιν δόμων
τόδ᾽ ἐκδιδάσκει καὶ παραλλάσσει φρένας
χρηστὰς πρὸς αἰσχρὰ πράγμαθ᾽ ἵστασθαι βροτῶν
πανουργίας δ᾽ ἔδειξεν ἀνθρώποις ἔχειν (300)
καὶ παντὸς ἔργου δυσσέβειαν εἰδέναι.
Ὅσοι δὲ μισθαρνοῦντες ἤνυσαν τάδε,
χρόνῳ ποτ᾽ ἐξέπραξαν ὡς δοῦναι δίκην.
Ἀλλ᾽ εἴπερ ἴσχει Ζεὺς ἔτ᾽ ἐξ ἐμοῦ σέβας
εὖ τοῦτ᾽ ἐπίστασ᾽, ὅρκιος δέ σοι λέγω, (305)
εἰ μὴ τὸν αὐτόχειρα τοῦδε τοῦ τάφου
εὑρόντες ἐκφανεῖτ᾽ ἐς ὀφθαλμοὺς ἐμούς,
οὐχ ὑμὶν Ἅιδης μοῦνος ἀρκέσει, πρὶν ἂν
ζῶντες κρεμαστοὶ τήνδε δηλώσηθ᾽ ὕβριν,
ἵν᾽ εἰδότες τὸ κέρδος ἔνθεν οἰστέον (310)
τὸ λοιπὸν ἁρπάζητε, καὶ μάθηθ᾽ ὅτι
οὐκ ἐξ ἅπαντος δεῖ τὸ κερδαίνειν φιλεῖν.
Ἐκ τῶν γὰρ αἰσχρῶν λημμάτων τοὺς πλείονας
ἀτωμένους ἴδοις ἂν ἢ σεσωσμένους.

Σοφοκλέους Ἀντιγόνη, στ. 280–314

Η μετάφραση

Δική μας, κοντά στο πρωτότυπο.

Στ.ΚείμενοΜετάφραση
280–281ΚΡ. Παῦσαι, πρὶν ὀργῆς κἀμὲ μεστῶσαι λέγων, μὴ ᾽φευρεθῇς ἄνους τε καὶ γέρων ἅμα.Σταμάτα, προτού γεμίσεις κι εμένα με οργή με τα λόγια σου, για να μη φανείς ανόητος, και μάλιστα σε αυτή την ηλικία.
282–283Λέγεις γὰρ οὐκ ἀνεκτὰ δαίμονας λέγων πρόνοιαν ἴσχειν τοῦδε τοῦ νεκροῦ πέρι.Γιατί λες πράγματα ανυπόφορα, όταν λες ότι οι θεοί νοιάζονται γι' αυτόν τον νεκρό.
284–287Πότερον ὑπερτιμῶντες ὡς εὐεργέτην ἔκρυπτον αὐτόν, ὅστις ἀμφικίονας ναοὺς πυρώσων ἦλθε κἀναθήματα καὶ γῆν ἐκείνων καὶ νόμους διασκεδῶν;Μήπως τον τιμούσαν παραπάνω από τους άλλους σαν ευεργέτη τους και τον σκέπαζαν, αυτόν που ήρθε να κάψει τους ναούς τους με τις κολόνες τους και τα αφιερώματα, και να ρημάξει τη γη τους και να σκορπίσει τους νόμους;
288ἢ τοὺς κακοὺς τιμῶντας εἰσορᾷς θεούς;Ή βλέπεις τους θεούς να τιμούν τους κακούς;
289–292Οὐκ ἔστιν· ἀλλὰ ταῦτα καὶ πάλαι πόλεως ἄνδρες μόλις φέροντες ἐρρόθουν ἐμοὶ κρυφῇ, κάρα σείοντες, οὐδ᾽ ὑπὸ ζυγῷ λόφον δικαίως εἶχον, ὡς στέργειν ἐμέ.Δεν γίνεται. Αλλά αυτή τη διαταγή από την αρχή κάποιοι άντρες της πόλης την υπέφεραν με το ζόρι και μουρμούριζαν εναντίον μου κρυφά, κουνώντας το κεφάλι, και δεν έβαζαν σωστά τον σβέρκο τους κάτω από τον ζυγό, ώστε να με αποδέχονται.
293–294Ἐκ τῶνδε τούτους ἐξεπίσταμαι καλῶς παρηγμένους μισθοῖσιν εἰργάσθαι τάδε.Από αυτούς, το ξέρω καλά, οι φύλακες παρασύρθηκαν με χρήματα και έκαναν αυτή την πράξη.
295–301Οὐδὲν γὰρ ἀνθρώποισιν οἷον ἄργυρος κακὸν νόμισμ᾽ ἔβλαστε· τοῦτο καὶ πόλεις πορθεῖ, τόδ᾽ ἄνδρας ἐξανίστησιν δόμων τόδ᾽ ἐκδιδάσκει καὶ παραλλάσσει φρένας χρηστὰς πρὸς αἰσχρὰ πράγμαθ᾽ ἵστασθαι βροτῶν πανουργίας δ᾽ ἔδειξεν ἀνθρώποις ἔχειν καὶ παντὸς ἔργου δυσσέβειαν εἰδέναι.Γιατί κανένας θεσμός δεν φύτρωσε στους ανθρώπους τόσο κακός όσο το χρήμα. Αυτό και πόλεις κυριεύει, αυτό ξεσπιτώνει τους ανθρώπους· αυτό διδάσκει και διαστρέφει τα τίμια μυαλά των θνητών, ώστε να στρέφονται σε αισχρές πράξεις· αυτό έδειξε στους ανθρώπους να κάνουν κάθε πανουργία και να γνωρίζουν κάθε ανόσιο έργο.
302–303Ὅσοι δὲ μισθαρνοῦντες ἤνυσαν τάδε, χρόνῳ ποτ᾽ ἐξέπραξαν ὡς δοῦναι δίκην.Όσοι όμως πληρώθηκαν και έκαναν αυτά, κατάφεραν, αργά ή γρήγορα, να τιμωρηθούν.
304–309Ἀλλ᾽ εἴπερ ἴσχει Ζεὺς ἔτ᾽ ἐξ ἐμοῦ σέβας εὖ τοῦτ᾽ ἐπίστασ᾽, ὅρκιος δέ σοι λέγω, εἰ μὴ τὸν αὐτόχειρα τοῦδε τοῦ τάφου εὑρόντες ἐκφανεῖτ᾽ ἐς ὀφθαλμοὺς ἐμούς, οὐχ ὑμὶν Ἅιδης μοῦνος ἀρκέσει, πρὶν ἂν ζῶντες κρεμαστοὶ τήνδε δηλώσηθ᾽ ὕβριν,Αλλά, αν ο Δίας έχει ακόμα τον σεβασμό μου, να το ξέρεις καλά, και σ' το λέω με όρκο: αν δεν βρείτε αυτόν που έκανε με το χέρι του αυτή την ταφή και δεν τον φέρετε μπροστά στα μάτια μου, δεν θα σας είναι αρκετός μόνο ο θάνατος· πριν πεθάνετε, θα κρεμαστείτε ζωντανοί, ώσπου να φανερώσετε αυτή την ύβρη,
310–312ἵν᾽ εἰδότες τὸ κέρδος ἔνθεν οἰστέον τὸ λοιπὸν ἁρπάζητε, καὶ μάθηθ᾽ ὅτι οὐκ ἐξ ἅπαντος δεῖ τὸ κερδαίνειν φιλεῖν.για να ξέρετε από πού πρέπει να παίρνεται το κέρδος και να το αρπάζετε από εκεί στο εξής, και να μάθετε ότι δεν πρέπει να αγαπά κανείς το κέρδος από όπου κι αν έρχεται.
313–314Ἐκ τῶν γὰρ αἰσχρῶν λημμάτων τοὺς πλείονας ἀτωμένους ἴδοις ἂν ἢ σεσωσμένους.Γιατί από τα αισχρά κέρδη θα έβλεπες τους περισσότερους να καταστρέφονται παρά να σώζονται.

Λεξιλόγιο

ΛέξηΣημασία στο κείμενο
μεστόω, -ῶγεμίζω (ὀργῆς μεστῶσαι, με γενική)
ἐφευρίσκομαιαποδεικνύομαι, βρίσκομαι να είμαι
ἄνους, -ουνανόητος, χωρίς μυαλό
πρόνοια, ἡφροντίδα, έγνοια
ἀμφικίων, -ονοςπου έχει κίονες γύρω γύρω, περίστυλος
ἀνάθημα, τόαφιέρωμα σε ναό
διασκεδάννυμι, μέλλ. διασκεδῶδιασκορπίζω, διαλύω
ῥοθέω, -ῶκάνω θόρυβο· μουρμουρίζω
λόφος, ὁαυχένας, σβέρκος (του ζώου κάτω από τον ζυγό)
στέργωαγαπώ· αποδέχομαι, ανέχομαι
παράγωπαρασύρω, ξεγελώ
νόμισμα, τόό,τι καθιερώθηκε ως συνήθεια, θεσμός· (και) νόμισμα, χρήμα
βλαστάνω, αόρ. ἔβλαστονφυτρώνω, γεννιέμαι
πορθέω, -ῶκυριεύω και λεηλατώ
παραλλάσσωαλλάζω, διαστρέφω
πανουργία, ἡκακουργία, δολιότητα
μισθαρνέω, -ῶδουλεύω για μισθό, πληρώνομαι
ἀνύω / ἀνύτωφέρνω σε τέλος, κάνω
ἐκπράττωκατορθώνω, πετυχαίνω
ὅρκιος, -ονορκισμένος, με όρκο
αὐτόχειρ, -ειρος, ὁαυτός που έκανε κάτι με το ίδιο του το χέρι, ο δράστης
κρεμαστός, -ή, -όνκρεμασμένος
λῆμμα, τόκέρδος (από το λαμβάνω)

Λεξιλογικά: ετυμολογικά συγγενείς λέξεις

Λέξη του κειμένουΣυγγενείς λέξεις της νέας ελληνικής
ὀργῆς (ὀργή)οργισμένος, οργίλος, εξοργιστικός
πρόνοιαν (νοῦς)πρόνοια, προνοητικός, νόημα, έννοια
εὐεργέτην (ἔργον)ευεργεσία, ενέργεια, εργάτης, όργανο
ζυγῷ (ζυγός)ζυγαριά, ζευγάρι, ισοζύγιο, σύζυγος
νόμισμα (νόμος)νομισματικός, νομίζω, νομοθεσία
δυσσέβειαν (σέβομαι)σεβασμός, ευσέβεια, ασέβεια, σεβαστός
κερδαίνειν (κέρδος)κερδοφόρος, κερδοσκοπία, κερδισμένος

Η γλώσσα του κειμένου

Τύποι

  • μεστῶσαι (280): απαρέμφατο αορίστου του μεστόω. ἐφευρεθῇς (281): υποτακτική παθητικού αορίστου του ἐφευρίσκω.
  • ἐρρόθουν (290): παρατατικός του ῥοθέω, με διπλασιασμό του ρ μετά την αύξηση (όπως ῥίπτω → ἔρριπτον).
  • ἔβλαστε (296): β΄ αόριστος του βλαστάνω. ἔδειξεν (300): γνωμικός αόριστος, λέει κάτι που ισχύει πάντα.
  • ἐξανίστησιν (297): ενεστώτας του ἐξανίστημι, ρήμα σε -μι.
  • ἐκφανεῖτε (307): μέλλοντας του ἐκφαίνω (υγρόληκτο: φαν- → φανῶ). ἀρκέσει (308): μέλλοντας του ἀρκῶ.
  • δηλώσηθ᾽ (309), ἁρπάζητε, μάθηθ᾽ (311): υποτακτικές (δηλώσητε, μάθητε).
  • οἰστέον (310): ρηματικό επίθετο του φέρω (θέμα οἰ-): «πρέπει να φερθεί, να παρθεί».
  • ἴδοις ἄν (314): δυνητική ευκτική αορίστου του ὁρῶ. σεσωσμένους: μετοχή παρακειμένου του σῴζομαι.
  • μοῦνος (308): ιωνικός και επικός τύπος του μόνος· ὑμίν: ποιητικός τύπος του ὑμῖν.

Σύνταξη

  • πρὶν … μεστῶσαι (280): χρονικό απαρέμφατο με το πρίν, γιατί η κύρια πρόταση (Παῦσαι) είναι καταφατική.
  • μὴ ᾽φευρεθῇς (281): πρόταση με σκοπό αρνητικό (τελική, με μόνο το μή): «για να μη φανείς».
  • ὅστις … ἦλθε (285–286): αναφορική. πυρώσων, διασκεδῶν: μετοχές μέλλοντα, τελικές.
  • τιμῶντας (288): κατηγορηματική μετοχή με το εἰσορᾷς (βλέπω κάποιον να κάνει κάτι).
  • ὡς στέργειν ἐμέ (292) και ὡς δοῦναι δίκην (303): συμπερασματικές προτάσεις με ὡς + απαρέμφατο.
  • εἰ μὴ … ἐκφανεῖτε, οὐχ … ἀρκέσει (306–308): υποθετικός λόγος του πραγματικού, με μέλλοντα και στα δύο μέλη: μια απειλή.
  • πρὶν ἂν … δηλώσηθ᾽ (308–309): χρονική με πρὶν ἄν + υποτακτική, για κάτι που αναμένεται στο μέλλον.
  • ἵν᾽ … ἁρπάζητε, καὶ μάθηθ᾽ (310–311): τελική με υποτακτική. ὅτι … δεῖ … φιλεῖν (311–312): ειδική, αντικείμενο του μάθηθ᾽.

Ανάλυσε τους στίχους 306–308

Η πρόταση με το εἰ μή είναι η υπόθεση· η κύρια πρόταση είναι η απόδοση. Το τὸν αὐτόχειρα είναι αντικείμενο και της μετοχής και του ρήματος.

Βρες τα δύο ρήματα, της υπόθεσης και της απόδοσης· ύστερα το υποκείμενο, τα αντικείμενα και τη μετοχή.

εἰ μὴ,οὐχ

Πάτα ένα κομμάτι της περιόδου

0 / 7 σωστά

Ερμηνεία

Η οργή του Κρέοντα

Ο κορυφαίος είπε μόνο ότι ίσως οι θεοί έχουν σχέση με την ταφή, και ο Κρέων εκρήγνυται: τον λέει ανόητο γέρο (281). Για αυτόν η σκέψη είναι αδιανόητη, και την ανασκευάζει με δύο ρητορικές ερωτήσεις (284–288): μπορούν οι θεοί να τιμούν έναν άνθρωπο που ήρθε να κάψει τους ναούς τους; μπορούν να τιμούν τους κακούς; Η λογική του είναι συνεπής μέσα στο σύστημά του: ο Πολυνείκης είναι εχθρός της πόλης, άρα και των θεών της. Αυτό που δεν βλέπει είναι ότι οι θεοί του κάτω κόσμου έχουν τους δικούς τους νόμους για τους νεκρούς.

Η «θεωρία» της συνωμοσίας

Ο Κρέων δεν σκέφτεται ούτε για μια στιγμή ότι μπορεί να έθαψε τον νεκρό ένας συγγενής από αγάπη. Φαντάζεται αμέσως πολιτικούς αντιπάλους που μουρμουρίζουν, κουνούν το κεφάλι και δεν σκύβουν τον σβέρκο κάτω από τον ζυγό (289–292), και που δωροδόκησαν τους φύλακες (293–294). Η εικόνα του ζυγού λέει πολλά: ο Κρέων βλέπει τους πολίτες σαν ζώα που πρέπει να υπακούν. Είναι η ματιά ενός άρχοντα που υποψιάζεται παντού εχθρούς, χαρακτηριστικό του τυράννου.

Ο λόγος για το χρήμα

Οι στίχοι 295–301 είναι μια μικρή γνωμική ρήση: τίποτα δεν έβλαψε τους ανθρώπους όσο το χρήμα. Η επανάληψη τοῦτο … τόδ᾽ … τόδ᾽ (επαναφορά) απαριθμεί τα κακά του, από τα μεγάλα στα μικρά και από τα έξω στα μέσα: πόλεις που χάνονται, σπίτια που ερημώνουν, μυαλά που διαφθείρονται. Η γνώμη είναι σωστή· η εφαρμογή της εδώ είναι λάθος. Ο θεατής ξέρει ότι η Αντιγόνη έθαψε τον νεκρό χωρίς κανένα κέρδος, και ότι το λάθος είναι του Κρέοντα. Αυτή η απόσταση ανάμεσα σε όσα ξέρει το κοινό και σε όσα πιστεύει ο ήρωας λέγεται τραγική ειρωνεία.

Η απειλή

Ο Κρέων τελειώνει με όρκο στον Δία και με μια φοβερή απειλή: αν οι φύλακες δεν βρουν τον δράστη, δεν θα τους φτάσει ο θάνατος· θα τους κρεμάσει ζωντανούς, ώσπου να ομολογήσουν. Ο όρκος στον Δία δείχνει ότι ο Κρέων πιστεύει ότι έχει τους θεούς με το μέρος του. Ο τόνος έχει ανέβει απότομα: από την ήρεμη, προγραμματική ομιλία των στ. 162–210 σε έναν θυμωμένο μονόλογο γεμάτο υποψίες.

Από μετάφραση: ο φύλακας φεύγει (315–331)

Ο φύλακας, αντί να φύγει τρομαγμένος, ρωτά αν του επιτρέπεται να μιλήσει. Ακολουθεί μια γρήγορη στιχομυθία, με κωμικό τόνο. «Δεν καταλαβαίνεις ότι και τώρα με πονάς με όσα λες;» ρωτά ο Κρέων. «Σε δαγκώνει στα αυτιά ή στην ψυχή;» ρωτά ο φύλακας. «Ο δράστης σού πληγώνει την καρδιά· εγώ τα αυτιά.» Ο Κρέων τον λέει φλύαρο από τη γέννα του και τον κατηγορεί ότι πούλησε την ψυχή του για λίγο ασήμι. Ο φύλακας απαντά με μια φράση γεμάτη νόημα:

«Αλίμονο· είναι φοβερό, όταν κάποιος πιστεύει κάτι, να πιστεύει και το ψέμα.» (323)

Ο Κρέων τον διώχνει με μια τελευταία απειλή: αν δεν φέρουν τον δράστη, θα μάθουν ότι τα άτιμα κέρδη φέρνουν συμφορές. Μένοντας μόνος, ο φύλακας εύχεται να βρεθεί ο ένοχος, αλλά ορκίζεται ότι, ό,τι κι αν γίνει, εκεί δεν θα τον ξαναδεί κανείς· σώθηκε χωρίς να το ελπίζει, και χρωστά στους θεούς μεγάλη χάρη.

Ο φύλακας είναι από τα λίγα πρόσωπα του έργου με λαϊκό, κωμικό χρώμα: μιλά πολύ, φοβάται για το πετσί του, λέει αλήθειες χωρίς να το καταλαβαίνει. Η παρουσία του χαλαρώνει για λίγο την ένταση, αλλά και δείχνει πόσο φοβερός είναι ο Κρέων για τους απλούς ανθρώπους. Θα επιστρέψει πολύ σύντομα, με την Αντιγόνη.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

«Πότερον ὑπερτιμῶντες ὡς εὐεργέτην ἔκρυπτον αὐτόν … ἢ τοὺς κακοὺς τιμῶντας εἰσορᾷς θεούς;» (284–288): Ποια επιχειρήματα χρησιμοποιεί ο Κρέων για να απορρίψει τη γνώμη του χορού, και ποια στοιχεία του ήθους του φαίνονται;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

«εἰ μὴ τὸν αὐτόχειρα τοῦδε τοῦ τάφου εὑρόντες ἐκφανεῖτ᾽ ἐς ὀφθαλμοὺς ἐμούς, οὐχ ὑμὶν Ἅιδης μοῦνος ἀρκέσει» (306–308): Να χαρακτηρίσεις τον υποθετικό λόγο και να βρεις τον χρόνο και την έγκλιση του «ἐκφανεῖτ᾽».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποιο είναι το κύριο θέμα της παρόδου (100–161);

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Πώς αποφασίστηκε ποιος από τους φύλακες θα φέρει το νέο στον Κρέοντα;

Τα κατάφερες;

  • Να παρουσιάζεις το περιεχόμενο της παρόδου και του πρώτου επεισοδίου (100–331) από τη μετάφραση.
  • Να μεταφράζεις τους στίχους 280–314 από το πρωτότυπο, με τη βοήθεια της μετάφρασης.
  • Να εξηγείς πώς ο λόγος του Κρέοντα στον χορό αποκαλύπτει τα χαρακτηριστικά του τυράννου και την τραγική ειρωνεία.
  • Να αναγνωρίζεις τύπους και δευτερεύουσες προτάσεις του αποσπάσματος: γνωμικό αόριστο, ρηματικό επίθετο, χρονικές με πρίν, συμπερασματικές με ὡς.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;