Μετάβαση στο περιεχόμενο

Υπέρ Μαντιθέου 18–21: ο επίλογος

Η φιλοτιμία του νέου που θέλει να μιλήσει στην εκκλησία, και η τελική έκκληση.

45 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Ρητορικά Κείμενα Β΄ Λυκείου, 2 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να μεταφράζεις πιστά τις §18–21 του Υπέρ Μαντιθέου.
  2. Να εξηγείς το κριτήριο με το οποίο, κατά τον Μαντίθεο, πρέπει να κρίνεται ένας πολίτης: τα έργα, όχι η όψη.
  3. Να αναγνωρίζεις τις κατηγορηματικές και εναντιωματικές μετοχές, τον β΄ όρο σύγκρισης, τη δυνητική ευκτική και τα φωνητικά πάθη του κειμένου.
  4. Να δείχνεις πώς ο επίλογος δικαιολογεί τη φιλοτιμία του Μαντιθέου και κερδίζει τους βουλευτές με έπαινο και ρητορικές ερωτήσεις.

Το πλαίσιο

Οι §14–17 είναι εκτός εξεταστέας ύλης: εκεί ο Μαντίθεος διηγείται πώς βοήθησε με χρήματα φτωχούς συνδημότες του πριν από την εκστρατεία και πώς πολέμησε στην πρώτη γραμμή στην Κόρινθο (394 π.Χ.), όταν οι άλλοι απέφευγαν τον κίνδυνο.

Στις §18–19 κλείνει την απολογία για τη στρατιωτική του θητεία με ένα γενικό κριτήριο: πώς πρέπει να κρίνει η πόλη έναν πολίτη. Στις §20–21, τον επίλογο, απαντά σε μια τελευταία μομφή: ότι, πολύ νέος ακόμη, τόλμησε να μιλήσει στην Εκκλησία του δήμου. Δύο στοιχεία του σχολικού βιβλίου θα σε βοηθήσουν:

  • πολλοί αριστοκρατικοί νέοι, όπως ο Μαντίθεος, άφηναν μακριά μαλλιά, όπως οι Σπαρτιάτες. Οι περισσότεροι Αθηναίοι τα είχαν κοντά, και οι δημοκρατικοί έβλεπαν τη συνήθεια με καχυποψία·
  • κάποτε μιλούσαν πρώτοι στην Εκκλησία οι μεγαλύτεροι. Το προνόμιο είχε καταργηθεί από καιρό, αλλά οι νέοι, από ευγένεια, απέφευγαν να πάρουν πρώτοι τον λόγο.

Το κείμενο

18 Τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν καὶ φρουρῶν οὐδεμιᾶς ἀπελείφθην πώποτε, ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον διατετέλεκα μετὰ τῶν πρώτων μὲν τὰς ἐξόδους ποιούμενος, μετὰ τῶν τελευταίων δὲ ἀναχωρῶν. καίτοι χρὴ τοὺς φιλοτίμως καὶ κοσμίως πολιτευομένους ἐκ τῶν τοιούτων σκοπεῖν, ἀλλ᾽ οὐκ εἴ τις κομᾷ, διὰ τοῦτο μισεῖν· τὰ μὲν γὰρ τοιαῦτα ἐπιτηδεύματα οὔτε τοὺς ἰδιώτας οὔτε τὸ κοινὸν τῆς πόλεως βλάπτει, ἐκ δὲ τῶν κινδυνεύειν ἐθελόντων πρὸς τοὺς πολεμίους ἅπαντες ὑμεῖς ὠφελεῖσθε.

19 ὥστε οὐκ ἄξιον ἀπ᾽ ὄψεως, ὦ βουλή, οὔτε φιλεῖν οὔτε μισεῖν οὐδένα, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν· πολλοὶ μὲν γὰρ μικρὸν διαλεγόμενοι καὶ κοσμίως ἀμπεχόμενοι μεγάλων κακῶν αἴτιοι γεγόνασιν, ἕτεροι δὲ τῶν τοιούτων ἀμελοῦντες πολλὰ κἀγαθὰ ὑμᾶς εἰσιν εἰργασμένοι.

20 Ἤδη δέ τινων ᾐσθόμην, ὦ βουλή, καὶ διὰ ταῦτα ἀχθομένων μοι, ὅτι νεώτερος ὢν ἐπεχείρησα λέγειν ἐν τῷ δήμῳ. ἐγὼ δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἠναγκάσθην ὑπὲρ τῶν ἐμαυτοῦ πραγμάτων δημηγορῆσαι, ἔπειτα μέντοι καὶ ἐμαυτῷ δοκῶ φιλοτιμότερον διατεθῆναι τοῦ δέοντος, ἅμα μὲν τῶν προγόνων ἐνθυμούμενος, ὅτι οὐδὲν πέπαυνται τὰ τῆς πόλεως πράττοντες,

21 ἅμα δὲ ὑμᾶς ὁρῶν (τὰ γὰρ ἀληθῆ χρὴ λέγειν) τοὺς τοιούτους μόνους <τινὸς> ἀξίους νομίζοντας εἶναι, ὥστε ὁρῶν ὑμᾶς ταύτην τὴν γνώμην ἔχοντας τίς οὐκ ἂν ἐπαρθείη πράττειν καὶ λέγειν ὑπὲρ τῆς πόλεως; ἔτι δὲ τί ἂν τοῖς τοιούτοις ἄχθοισθε; οὐ γὰρ ἕτεροι περὶ αὐτῶν κριταί εἰσιν, ἀλλ᾽ ὑμεῖς.

Λυσίας, Ὑπὲρ Μαντιθέου (XVI) 18–21

Οι γωνίες στο «<τινὸς>» σημαίνουν ότι η λέξη λείπει από τα χειρόγραφα και την πρόσθεσε ο εκδότης.

Η μετάφραση

Αρχαίο κείμενοΜετάφραση
Τῶν τοίνυν ἄλλων στρατειῶν καὶ φρουρῶν οὐδεμιᾶς ἀπελείφθην πώποτε,Από τις άλλες λοιπόν εκστρατείες και φρουρές δεν έλειψα ποτέ από καμία,
ἀλλὰ πάντα τὸν χρόνον διατετέλεκα μετὰ τῶν πρώτων μὲν τὰς ἐξόδους ποιούμενος, μετὰ τῶν τελευταίων δὲ ἀναχωρῶν.αλλά σε όλο αυτό το διάστημα εξακολουθώ να βγαίνω σε εκστρατεία με τους πρώτους και να αποχωρώ με τους τελευταίους.
καίτοι χρὴ τοὺς φιλοτίμως καὶ κοσμίως πολιτευομένους ἐκ τῶν τοιούτων σκοπεῖν,Και βέβαια, όσους πολιτεύονται με φιλοτιμία και κοσμιότητα πρέπει να τους κρίνει κανείς από τέτοια πράγματα,
ἀλλ᾽ οὐκ εἴ τις κομᾷ, διὰ τοῦτο μισεῖν·και όχι, αν κάποιος αφήνει μακριά μαλλιά, να τον μισεί γι’ αυτό·
τὰ μὲν γὰρ τοιαῦτα ἐπιτηδεύματα οὔτε τοὺς ἰδιώτας οὔτε τὸ κοινὸν τῆς πόλεως βλάπτει,γιατί τέτοιες συνήθειες δεν βλάπτουν ούτε τους ιδιώτες ούτε το κοινό συμφέρον της πόλης,
ἐκ δὲ τῶν κινδυνεύειν ἐθελόντων πρὸς τοὺς πολεμίους ἅπαντες ὑμεῖς ὠφελεῖσθε.ενώ από όσους είναι πρόθυμοι να κινδυνεύουν απέναντι στους εχθρούς ωφελείστε όλοι εσείς.
ὥστε οὐκ ἄξιον ἀπ᾽ ὄψεως, ὦ βουλή, οὔτε φιλεῖν οὔτε μισεῖν οὐδένα, ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν·Επομένως, βουλευτές, δεν είναι σωστό ούτε να αγαπάς ούτε να μισείς κανέναν από την εξωτερική του εμφάνιση, αλλά να τον κρίνεις από τα έργα του·
πολλοὶ μὲν γὰρ μικρὸν διαλεγόμενοι καὶ κοσμίως ἀμπεχόμενοι μεγάλων κακῶν αἴτιοι γεγόνασιν,γιατί πολλοί, αν και μιλούν χαμηλόφωνα και ντύνονται σεμνά, έχουν γίνει αίτιοι μεγάλων κακών,
ἕτεροι δὲ τῶν τοιούτων ἀμελοῦντες πολλὰ κἀγαθὰ ὑμᾶς εἰσιν εἰργασμένοι.ενώ άλλοι, αν και δεν νοιάζονται για τέτοια πράγματα, σας έχουν κάνει πολλά καλά.
Ἤδη δέ τινων ᾐσθόμην, ὦ βουλή, καὶ διὰ ταῦτα ἀχθομένων μοι,Έχω καταλάβει ήδη, βουλευτές, ότι μερικοί είναι δυσαρεστημένοι μαζί μου και για τον λόγο ότι,
ὅτι νεώτερος ὢν ἐπεχείρησα λέγειν ἐν τῷ δήμῳ.αν και ήμουν πολύ νέος, επιχείρησα να μιλήσω στην Εκκλησία του δήμου.
ἐγὼ δὲ τὸ μὲν πρῶτον ἠναγκάσθην ὑπὲρ τῶν ἐμαυτοῦ πραγμάτων δημηγορῆσαι,Εγώ όμως την πρώτη φορά αναγκάστηκα να μιλήσω στον δήμο για τις δικές μου υποθέσεις,
ἔπειτα μέντοι καὶ ἐμαυτῷ δοκῶ φιλοτιμότερον διατεθῆναι τοῦ δέοντος,έπειτα όμως, το παραδέχομαι, έγινα πιο φιλόδοξος από όσο έπρεπε,
ἅμα μὲν τῶν προγόνων ἐνθυμούμενος, ὅτι οὐδὲν πέπαυνται τὰ τῆς πόλεως πράττοντες,αφενός επειδή σκεφτόμουν τους προγόνους μου, ότι ποτέ δεν έπαψαν να ασχολούνται με τα πράγματα της πόλης,
ἅμα δὲ ὑμᾶς ὁρῶν (τὰ γὰρ ἀληθῆ χρὴ λέγειν) τοὺς τοιούτους μόνους <τινὸς> ἀξίους νομίζοντας εἶναι,αφετέρου επειδή έβλεπα (γιατί πρέπει να λέμε την αλήθεια) ότι εσείς μόνο τέτοιους ανθρώπους θεωρείτε ότι αξίζουν κάτι,
ὥστε ὁρῶν ὑμᾶς ταύτην τὴν γνώμην ἔχοντας τίς οὐκ ἂν ἐπαρθείη πράττειν καὶ λέγειν ὑπὲρ τῆς πόλεως;ώστε, βλέποντας ότι εσείς έχετε αυτή τη γνώμη, ποιος δεν θα παρακινούνταν να δρα και να μιλά για το καλό της πόλης;
ἔτι δὲ τί ἂν τοῖς τοιούτοις ἄχθοισθε;Και ακόμη, γιατί να δυσαρεστείστε με τέτοιους ανθρώπους;
οὐ γὰρ ἕτεροι περὶ αὐτῶν κριταί εἰσιν, ἀλλ᾽ ὑμεῖς.Γιατί δεν είναι άλλοι οι κριτές τους, αλλά εσείς.

Λεξιλόγιο

ΛέξηΣημασία στο κείμενο
ἡ στρατείαη εκστρατεία
ἡ φρουράη φύλαξη των φρουρίων της Αττικής
ἀπολείπομαί τινοςλείπω από κάτι, μένω πίσω
διατελέω, -ῶ + μετοχήεξακολουθώ να…
ποιοῦμαι ἐξόδουςβγαίνω σε εκστρατεία
φιλοτίμωςμε φιλοτιμία, με φιλοδοξία
κομάω, -ῶαφήνω μακριά μαλλιά
τὸ ἐπιτήδευμαη συνήθεια, ο τρόπος ζωής
τὸ κοινὸν τῆς πόλεωςτο δημόσιο, το κοινό συμφέρον
ἀπ᾽ ὄψεωςαπό την εξωτερική εμφάνιση
μικρὸν διαλέγομαιμιλώ χαμηλόφωνα
ἀμπέχομαιντύνομαι
ἐργάζομαί τινά τικάνω σε κάποιον κάτι
αἰσθάνομαί τινος + μετοχήκαταλαβαίνω, αντιλαμβάνομαι για κάποιον ότι…
ἄχθομαί τινιείμαι δυσαρεστημένος με κάποιον
δημηγορέω, -ῶμιλώ στην Εκκλησία του δήμου
φιλοτιμότερον διατίθεμαιγίνομαι πιο φιλόδοξος
τὸ δέοντο πρέπον, ό,τι πρέπει
ἐνθυμέομαι, -οῦμαί τινοςσκέφτομαι, έχω στον νου μου
ἅμα μὲν … ἅμα δέαφενός … αφετέρου
τὰ τῆς πόλεως πράττωασχολούμαι με τα δημόσια πράγματα
ἐπαίρομαιπαρακινούμαι, ενθαρρύνομαι

Λεξιλογικά: ετυμολογικά συγγενείς λέξεις

Λέξη του κειμένουΣυγγενείς λέξεις της νέας ελληνικής
στρατειῶν (στρατεία)στρατός, στρατηγός, στράτευμα, στρατόπεδο
ἀπελείφθην (ἀπολείπομαι)λείπω, λείψανο, έλλειψη, λοιπός
κομᾷ (κομάω)κόμη, κομμωτής, κομήτης
ὄψεως (ὄψις)όψη, οπτικός, πρόσωπο, μυωπία
ἀμελοῦντες (ἀμελέω)αμέλεια, αμελής, επιμέλεια, μεταμέλεια
ᾐσθόμην (αἰσθάνομαι)αίσθηση, αισθητικός, αναισθησία
δημηγορῆσαι (δημηγορέω)δημηγορία, δημαγωγός, αγορά, αγόρευση

Πρόσεξε το κομήτης: ο αστέρας «με τα μαλλιά», από την ουρά του. Η απουσία μοιάζει με το ἀπολείπομαι στο νόημα, αλλά όχι στη ρίζα: βγαίνει από το ἄπειμι (εἰμί).

Η γλώσσα του κειμένου

Μετοχές

  • διατετέλεκα … ποιούμενος, … ἀναχωρῶν: κατηγορηματικές από το διατετέλεκα.
  • τοὺς … πολιτευομένους, τῶν κινδυνεύειν ἐθελόντων: επιθετικές ως ουσιαστικά.
  • διαλεγόμενοι, ἀμπεχόμενοι, ἀμελοῦντες: εναντιωματικές, συνημμένες στα πολλοί και ἕτεροι· η αντίθεση «φαίνονται κόσμιοι – κάνουν κακό» είναι όλο το νόημα.
  • τινων … ἀχθομένων: κατηγορηματική από το ᾐσθόμην, συνημμένη στο τινων, που είναι αντικείμενο (αἰσθάνομαί τινος). Δεν είναι γενική απόλυτη.
  • νεώτερος ὤν: επιρρηματική, εναντιωματική («αν και ήμουν νέος»). Το νεώτερος είναι απόλυτος συγκριτικός: «πολύ νέος», χωρίς β΄ όρο.
  • ἐνθυμούμενος, ὁρῶν (της §20–21): αιτιολογικές, συνημμένες στο υποκείμενο.
  • πέπαυνται … πράττοντες, ὁρῶν … νομίζοντας, ὁρῶν … ἔχοντας: κατηγορηματικές.

Απαρέμφατα, σύγκριση, προτάσεις

  • χρὴ … σκοπεῖν, μισεῖν· οὐκ ἄξιον (ἐστί) … φιλεῖν, μισεῖν, σκοπεῖν: απρόσωπη σύνταξη, τα απαρέμφατα είναι υποκείμενα.
  • ἠναγκάσθην … δημηγορῆσαι: τελικό απαρέμφατο. ἐμαυτῷ δοκῶ … διατεθῆναι: ειδικό απαρέμφατο, ταυτοπροσωπία· ἐμαυτῷ δοτική του κρίνοντος προσώπου.
  • φιλοτιμότερον τοῦ δέοντος: επίρρημα συγκριτικού βαθμού με β΄ όρο σύγκρισης σε γενική (τοῦ δέοντος).
  • ὅτι … ἐπεχείρησα: αιτιολογική, επεξήγηση στο διὰ ταῦτα· εξαρτάται από ρήμα ψυχικού πάθους (ἀχθομένων).
  • τῶν προγόνων … ὅτι οὐδὲν πέπαυνται: σχήμα πρόληψης: το υποκείμενο της ειδικής πρότασης (οἱ πρόγονοι) μπαίνει πριν από αυτήν, ως αντικείμενο του ἐνθυμούμενος.
  • τοὺς τοιούτους … ἀξίους … εἶναι: ειδικό απαρέμφατο, ἀξίους κατηγορούμενο, τινός γενική της αξίας.
  • εἴ τις κομᾷ: υποθετική πρόταση του πραγματικού (ανοιχτή υπόθεση): εἰ + οριστική.
  • ὥστε … τίς οὐκ ἂν ἐπαρθείη; και τί ἂν … ἄχθοισθε;: το ὥστε είναι παρατακτικό· ακολουθούν ευθείες ερωτήσεις με δυνητική ευκτική. Είναι ρητορικές ερωτήσεις: η πρώτη ισοδυναμεί με «όλοι θα παρακινούνταν», η δεύτερη με «δεν έχετε λόγο να δυσαρεστείστε».
  • τὰ γὰρ ἀληθῆ χρὴ λέγειν: παρενθετική πρόταση.

Δίπτωτο ρήμα και φωνητικά πάθη

  • πολλὰ κἀγαθὰ ὑμᾶς εἰσιν εἰργασμένοι: το ἐργάζομαί τινά τι παίρνει δύο αιτιατικές: άμεσο αντικείμενο το πρόσωπο (ὑμᾶς), έμμεσο το πράγμα (πολλὰ κἀγαθά). Το εἰσιν εἰργασμένοι είναι περιφραστικός παρακείμενος.
  • ἀπ᾽ ὄψεως (= ἀπὸ ὄψεως): έκθλιψη, χάνεται το τελικό φωνήεν πριν από φωνήεν.
  • κἀγαθά (= καὶ ἀγαθά): κράση, δύο λέξεις ενώνονται σε μία, με κορωνίδα.

Ανάλυσε την §19, δεύτερη ημιπερίοδο

Το μέν και το δέ αντιπαραθέτουν δύο ομάδες ανθρώπων. Οι μετοχές λένε κάτι που φαίνεται, και το ρήμα κάτι που ισχύει.

Βρες τα δύο υποκείμενα, τα δύο ρήματα και τι δηλώνουν οι μετοχές.

,

Πάτα ένα κομμάτι της περιόδου

0 / 9 σωστά

Ερμηνεία

Πρώτος στην έξοδο, τελευταίος στην επιστροφή

Η §18 συνοψίζει όλη τη στρατιωτική του θητεία με μια ζωηρή αντίθεση: μετὰ τῶν πρώτων μὲν τὰς ἐξόδους ποιούμενος, μετὰ τῶν τελευταίων δὲ ἀναχωρῶν. Ο πρώτος που βγαίνει και ο τελευταίος που γυρίζει είναι εκείνος που κινδυνεύει περισσότερο. Ο παρακείμενος διατετέλεκα δείχνει ότι αυτό δεν έγινε μία φορά: είναι η σταθερή του στάση ως σήμερα.

Τα έργα, όχι η όψη

Από το παράδειγμά του ο Μαντίθεος βγάζει ένα κριτήριο: τον πολίτη τον κρίνεις από τέτοια έργα, όχι από το αν αφήνει μακριά μαλλιά. Η φράση εἴ τις κομᾷ δείχνει πιθανότατα μια προκατάληψη εναντίον του ίδιου: ο αριστοκρατικός νέος με τα μακριά μαλλιά θύμιζε σε πολλούς τους φιλολάκωνες ολιγαρχικούς. Ο Μαντίθεος δεν το αρνείται· αφαιρεί από τη συνήθεια κάθε σημασία, με ένα ενθύμημα: η κόμη δεν βλάπτει κανέναν, ενώ η γενναιότητα ωφελεί όλους.

Η §19 ανεβάζει το επιχείρημα σε γενική αλήθεια (γνώμη): οὐκ ἄξιον ἀπ᾽ ὄψεως … ἀλλ᾽ ἐκ τῶν ἔργων σκοπεῖν. Τη στηρίζει με μια αντίθεση που ο ακροατής αναγνωρίζει από την πείρα του: οι χαμηλόφωνοι και σεμνά ντυμένοι έχουν κάνει μεγάλα κακά, και οι αδιάφοροι για την εμφάνιση πολλά καλά. Είναι η αντίθεση φαίνεσθαι – εἶναι: τα φαινόμενα απατούν.

Ένας νέος που θέλει να μιλά

Ο επίλογος δεν ανακεφαλαιώνει την απολογία, όπως συχνά οι επίλογοι. Απαντά σε μια τελευταία μομφή και αφήνει στους βουλευτές μια εικόνα: έναν νέο που θέλει να υπηρετήσει την πόλη. Ο Μαντίθεος:

  • εξηγεί την πρώτη του δημηγορία με ανάγκη (ἠναγκάσθην): μίλησε για τις δικές του υποθέσεις, πιθανότατα για να σώσει την πατρική περιουσία (πρβλ. §10, διὰ τὰς συμφορὰς τὰς τοῦ πατρός)·
  • παραδέχεται ένα μικρό ελάττωμα (φιλοτιμότερον … τοῦ δέοντος). Η αυτοκριτική τον κάνει ειλικρινή και συμπαθή, και το «ελάττωμα» είναι στην ουσία αρετή·
  • δίνει δύο αιτίες: την παράδοση της οικογένειάς του (οὐδὲν πέπαυνται τὰ τῆς πόλεως πράττοντες) και τη στάση της ίδιας της πόλης, που τιμά μόνο όσους ασχολούνται με τα κοινά.

Έπαινος και ρητορικές ερωτήσεις

Στη §21 η ευθύνη για τη φιλοτιμία του περνά στους βουλευτές: αν η πόλη τιμά μόνο τους δραστήριους πολίτες, τίς οὐκ ἂν ἐπαρθείη; Ο Μαντίθεος τους επαινεί (η γνώμη τους είναι σωστή) και τους δεσμεύει: δεν μπορούν να δυσαρεστούνται με ανθρώπους που οι ίδιοι παρακίνησαν. Η τελευταία φράση, οὐ γὰρ ἕτεροι περὶ αὐτῶν κριταί εἰσιν, ἀλλ᾽ ὑμεῖς, θυμίζει ότι οι κριτές της δοκιμασίας είναι οι ίδιοι. Αν απορρίψουν τον Μαντίθεο, απορρίπτουν το ιδανικό που οι ίδιοι πρεσβεύουν. Οι ρητορικές ερωτήσεις δουλεύουν ως παθοποιία: ο ακροατής απαντά μόνος του, και η απάντηση είναι αυτή που θέλει ο ρήτορας.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Γιατί ο Μαντίθεος μιλά για την εξωτερική του εμφάνιση (§18–19); Ποιο κριτήριο προτείνει για την κρίση ενός πολίτη;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

«Ἤδη δέ τινων ᾐσθόμην, ὦ βουλή, καὶ διὰ ταῦτα ἀχθομένων μοι, ὅτι νεώτερος ὢν ἐπεχείρησα λέγειν ἐν τῷ δήμῳ»: α) Να χαρακτηρίσετε τη μετοχή «ἀχθομένων» και να εξηγήσετε αν είναι συνημμένη ή απόλυτη. β) Να αναγνωρίσετε την πρόταση «ὅτι … δήμῳ».

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Τι λέει ο Μαντίθεος για τη στάση του στις εκστρατείες (§18);

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Από πού, κατά τον Μαντίθεο, δεν πρέπει να κρίνουμε κάποιον, και από πού πρέπει (§19);

Τα κατάφερες;

  • Να μεταφράζεις πιστά τις §18–21 του Υπέρ Μαντιθέου.
  • Να εξηγείς το κριτήριο με το οποίο, κατά τον Μαντίθεο, πρέπει να κρίνεται ένας πολίτης: τα έργα, όχι η όψη.
  • Να αναγνωρίζεις τις κατηγορηματικές και εναντιωματικές μετοχές, τον β΄ όρο σύγκρισης, τη δυνητική ευκτική και τα φωνητικά πάθη του κειμένου.
  • Να δείχνεις πώς ο επίλογος δικαιολογεί τη φιλοτιμία του Μαντιθέου και κερδίζει τους βουλευτές με έπαινο και ρητορικές ερωτήσεις.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;