Μετάβαση στο περιεχόμενο

Μεγέθη, μονάδες και μετρήσεις

Γιατί μια απάντηση χωρίς μονάδα δεν είναι απάντηση.

22 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Φυσική Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις θεμελιώδη από παράγωγα μεγέθη και να ξέρεις τις μονάδες SI.
  2. Να ξεχωρίζεις μονόμετρα από διανυσματικά μεγέθη και γιατί έχει σημασία.
  3. Να ελέγχεις έναν τύπο με ανάλυση διαστάσεων πριν τον χρησιμοποιήσεις.
  4. Να βρίσκεις μια φυσική σταθερά από την κλίση ενός γραφήματος.

Μια απάντηση χωρίς μονάδα δεν είναι απάντηση

Αν σε ρωτήσουν πόσο μακριά είναι το σχολείο και απαντήσεις «33», δεν είπες τίποτα. Τρία μέτρα; Τρία χιλιόμετρα; Τρία λεπτά με τα πόδια;

Στη Φυσική κάθε μέγεθος έχει αριθμό και μονάδα, και η μονάδα είναι εξίσου μέρος της απάντησης.

Το Διεθνές Σύστημα (SI) ορίζει εφτά θεμελιώδη μεγέθη. Στην Α΄ Λυκείου χρησιμοποιείς τα τρία πρώτα σχεδόν αποκλειστικά:

ΜέγεθοςΣύμβολοΜονάδα SI
Μήκοςℓ\ellμέτρο (m)
Μάζαmmχιλιόγραμμο (kg)
Χρόνοςttδευτερόλεπτο (s)
Ένταση ρεύματοςIIαμπέρ (A)
ΘερμοκρασίαTTκέλβιν (K)

Όλα τα υπόλοιπα είναι παράγωγα: προκύπτουν από αυτά με πράξεις. Η ταχύτητα είναι m/s, η επιτάχυνση m/s², η δύναμη kg·m/s² (που τη λέμε νιούτον, N).

Μονόμετρα και διανυσματικά

  • Μονόμετρο μέγεθος: περιγράφεται πλήρως από έναν αριθμό και μια μονάδα. Μάζα, χρόνος, θερμοκρασία, ενέργεια.
  • Διανυσματικό μέγεθος: χρειάζεται και κατεύθυνση. Μετατόπιση, ταχύτητα, επιτάχυνση, δύναμη.

Ανάλυση διαστάσεων: ο έλεγχος που κάνεις πρώτος

Οι δύο πλευρές μιας εξίσωσης πρέπει να έχουν τις ίδιες μονάδες. Αν δεν έχουν, ο τύπος είναι λάθος — χωρίς να χρειάζεται να ξέρεις τη φυσική.

Έλεγξε τον τύπο x=12αt2x = \frac{1}{2}\alpha t^2:

[αt2]=ms2⋅s2=m[\alpha t^2] = \frac{\text{m}}{\text{s}^2} \cdot \text{s}^2 = \text{m}

Βγαίνει μέτρα, όπως και το xx. Ο τύπος περνάει τον έλεγχο.

Τώρα δοκίμασε τον λανθασμένο x=12αtx = \frac{1}{2}\alpha t: θα έδινε m/s, δηλαδή ταχύτητα. Ο έλεγχος τον απορρίπτει αμέσως.

Η κλίση κρύβει τη σταθερά

Στο εργαστήριο δεν σου δίνουν τύπους — παίρνεις μετρήσεις και ψάχνεις τη σχέση. Αν δύο μεγέθη είναι ανάλογα, τα σημεία πέφτουν σε ευθεία που περνά από την αρχή, και η κλίση είναι η σταθερά που ψάχνεις.

Βρες τη σταθερά από την κλίση

Φαντάσου ότι μέτρησες τη δύναμη F για διάφορες επιμηκύνσεις x ενός ελατηρίου. Σύρε το k ώσπου η ευθεία να περάσει από τα σημεία σου — αυτό το k είναι η σταθερά του ελατηρίου, σε N/m.

Ζωντανή ενημέρωση
F στα 0,20 m
4 N
F στα 0,50 m
10 N
  • F = k·x

Η κλίση έχει πάντα μονάδες: εδώ N/m, επειδή ο κατακόρυφος άξονας είναι σε N και ο οριζόντιος σε m. Η κλίση ενός γραφήματος έχει τις μονάδες του κατακόρυφου άξονα διά τις μονάδες του οριζόντιου — και αυτή η φράση θα σου λύσει τα χέρια σε όλη τη Φυσική.

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Μετέτρεψε τα 72 km/h72\ \text{km/h} σε m/s

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Είναι σωστός διαστατικά ο τύπος v2=2αxv^2 = 2\alpha x;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Περπατάς 300 m300\ \text{m} ανατολικά και 400 m400\ \text{m} βόρεια. Απόσταση και μετατόπιση;

Δύο διαδοχικές μετακινήσεις σε τετραγωνισμένο χαρτί: 300 m προς τα ανατολικά και μετά 400 m προς τα βόρεια.300 m400 m

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια από τις παρακάτω δεν είναι θεμελιώδης μονάδα του SI;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 4

Πόσα m/s είναι τα 7272 km/h;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις θεμελιώδη από παράγωγα μεγέθη και να ξέρεις τις μονάδες SI.
  • Να ξεχωρίζεις μονόμετρα από διανυσματικά μεγέθη και γιατί έχει σημασία.
  • Να ελέγχεις έναν τύπο με ανάλυση διαστάσεων πριν τον χρησιμοποιήσεις.
  • Να βρίσκεις μια φυσική σταθερά από την κλίση ενός γραφήματος.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Παιχνίδια

Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.

Βρήκες κάποιο λάθος;