Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς
Οι κανόνες που κρύβονται πίσω από κάθε πράξη που κάνεις.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να ξέρεις ποια σύνολα αριθμών υπάρχουν και πώς το ένα περιέχει το άλλο.
- Να δικαιολογείς κάθε βήμα μιας πράξης με μια συγκεκριμένη ιδιότητα, όχι με «έτσι το κάνουμε».
- Να χρησιμοποιείς τις τρεις βασικές ταυτότητες και προς τις δύο κατευθύνσεις.
- Να γράφεις ένα σύνολο αριθμών ως διάστημα και να το διαβάζεις πάνω στην αριθμογραμμή.
Από πού ξεκινούν οι αριθμοί
Δεν υπάρχει ένα είδος αριθμού. Υπάρχουν σύνολα αριθμών, το ένα μέσα στο άλλο, και κάθε φορά που κάποια πράξη «δεν έβγαινε», οι μαθηματικοί μεγάλωσαν το σύνολο.
- Φυσικοί — μετράς με αυτούς. Αλλά το δεν έχει απάντηση εδώ.
- Ακέραιοι — προσθέτεις τους αρνητικούς και η αφαίρεση βγαίνει πάντα. Αλλά το δεν βγαίνει.
- Ρητοί — ό,τι γράφεται ως κλάσμα με . Τώρα βγαίνει και η διαίρεση. Αλλά το δεν γράφεται ως κλάσμα.
- Πραγματικοί — προσθέτεις και τους άρρητους (, ) και γεμίζει ολόκληρη η αριθμογραμμή.
Οι ιδιότητες δεν είναι διακοσμητικές
Όταν γράφεις , δεν το κάνεις επειδή «έτσι μαθαίνεται». Το κάνεις επειδή ισχύει η επιμεριστική ιδιότητα. Κάθε βήμα σε μια πράξη δικαιολογείται από μία συγκεκριμένη ιδιότητα:
| Ιδιότητα | Πρόσθεση | Πολλαπλασιασμός |
|---|---|---|
| Αντιμεταθετική | ||
| Προσεταιριστική | ||
| Ουδέτερο στοιχείο | ||
| Αντίθετο / αντίστροφο | , |
Και η επιμεριστική, που συνδέει τις δύο πράξεις: .
Τρεις ταυτότητες που πρέπει να διαβάζεις και ανάποδα
Από αριστερά προς τα δεξιά τις λες ανάπτυξη. Από δεξιά προς τα αριστερά, παραγοντοποίηση — και εκεί κάνουν τη δουλειά τους, γιατί ένα γινόμενο μηδενίζεται πολύ πιο εύκολα από ένα άθροισμα.
Διάταξη και διαστήματα
Στους πραγματικούς υπάρχει σειρά: για κάθε δύο αριθμούς, ή ο ένας είναι μικρότερος, ή ο άλλος, ή είναι ίσοι. Οι ιδιότητες που χρησιμοποιείς συνέχεια:
- Αν , τότε για κάθε .
- Αν και , τότε .
- Αν και , τότε — η φορά αλλάζει.
Ένα σύνολο διαδοχικών πραγματικών γράφεται ως διάστημα. Σύρε τα άκρα και δες πώς το ίδιο σύνολο γράφεται με ανισότητα και με αγκύλες.
Ο συμβολισμός:
- — ανοικτό: τα άκρα δεν ανήκουν. Ισοδύναμα .
- — κλειστό: τα άκρα ανήκουν. Ισοδύναμα .
- — από το και πάνω. Το δεν είναι αριθμός, γι' αυτό δίπλα του μπαίνει πάντα παρένθεση, ποτέ αγκύλη.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Υπολόγισε
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα ο πολλαπλασιασμός. Η προτεραιότητα πράξεων δεν είναι σύμβαση ευγένειας — χωρίς αυτήν η ίδια γραφή θα σήμαινε δύο διαφορετικά πράγματα.
Τώρα η πρόσθεση. Χρειάζομαι κοινό παρονομαστή: Ε.Κ.Π..
και
Το κλάσμα είναι ήδη ανάγωγο, γιατί Μ.Κ.Δ..
Παράδειγμα 2
Παραγοντοποίησε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αναγνωρίζω τη μορφή: είναι διαφορά τετραγώνων. Πρέπει να δω και τους δύο όρους ως τέλεια τετράγωνα.
και
Εφαρμόζω την ταυτότητα με και :
Έλεγχος. Αναπτύσσω πίσω: . Σωστά.
Πάντα να ελέγχεις μια παραγοντοποίηση αναπτύσσοντας — παίρνει δέκα δευτερόλεπτα.
Παράδειγμα 3
Απλοποίησε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ένα κλάσμα απλοποιείται μόνο όταν αριθμητής και παρονομαστής είναι γινόμενα. Άρα πρώτα παραγοντοποιώ και τους δύο.
Αριθμητής: — διαφορά τετραγώνων.
Παρονομαστής: . Έχει τη μορφή με , , αφού . Άρα είναι .
, με τον περιορισμό .
Ο περιορισμός δεν είναι λεπτομέρεια. Στην αρχική παράσταση το μηδενίζει τον παρονομαστή, άρα δεν επιτρεπόταν εξαρχής. Η απλοποιημένη μορφή «φαίνεται» να δουλεύει εκεί, αλλά δεν είναι η ίδια παράσταση αν δεν κρατήσεις τον περιορισμό.
Παράδειγμα 4
Αν , βρες τα όρια του
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ξεκινώ από αυτό που ξέρω και χτίζω σιγά-σιγά την παράσταση που θέλω.
Πολλαπλασιάζω με . Ο αριθμός είναι αρνητικός, άρα και οι δύο ανισότητες αλλάζουν φορά:
, δηλαδή .
Το ξαναγράφω με τη μικρή τιμή αριστερά: .
Προσθέτω παντού. Η πρόσθεση δεν αλλάζει φορά:
Άρα .
Γύρνα στην αριθμογραμμή πιο πάνω και βάλε , για να δεις το αποτέλεσμα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Ανάπτυξε το .
Τα κατάφερες;
- Να ξέρεις ποια σύνολα αριθμών υπάρχουν και πώς το ένα περιέχει το άλλο.
- Να δικαιολογείς κάθε βήμα μιας πράξης με μια συγκεκριμένη ιδιότητα, όχι με «έτσι το κάνουμε».
- Να χρησιμοποιείς τις τρεις βασικές ταυτότητες και προς τις δύο κατευθύνσεις.
- Να γράφεις ένα σύνολο αριθμών ως διάστημα και να το διαβάζεις πάνω στην αριθμογραμμή.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.