Απόλυτη τιμή
Απόσταση από το μηδέν — και γιατί αυτό αλλάζει τα πάντα.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να εξηγείς την απόλυτη τιμή ως απόσταση και όχι ως «βγάζω το μείον».
- Να λύνεις εξισώσεις της μορφής |παράσταση| = α με διερεύνηση στο α.
- Να λύνεις τις ανισώσεις |x| < α και |x| > α και να γράφεις τη λύση ως διάστημα.
- Να διαβάζεις το |x − α| ως απόσταση του x από το α.
Απόσταση, όχι «βγάζω το μείον»
Η απόλυτη τιμή του , γραμμένη , είναι η απόσταση του από το μηδέν πάνω στην αριθμογραμμή.
Η απόσταση δεν είναι ποτέ αρνητική. Γι' αυτό και : και οι δύο αριθμοί απέχουν πέντε βήματα από το μηδέν, απλώς προς διαφορετικές κατευθύνσεις.
Ο τυπικός ορισμός λέει ακριβώς το ίδιο, με πράξεις:
Η γραφική παράσταση
Δες τι κάνει η απόλυτη τιμή σε μια ευθεία. Σύρε το και πρόσεξε: το κομμάτι που θα ήταν κάτω από τον άξονα «αναδιπλώνεται» προς τα πάνω.
Το σημείο όπου η γραφική παράσταση «σπάει» είναι εκεί που το εσωτερικό του απολύτου μηδενίζεται. Εκεί αλλάζει ο κλάδος του ορισμού.
Εξισώσεις με απόλυτη τιμή
Η εξίσωση ρωτάει: ποιοι αριθμοί απέχουν από το μηδέν; Η απάντηση εξαρτάται από το :
- — δύο αριθμοί, ένας δεξιά και ένας αριστερά: ή .
- — ένας μόνο: .
- — κανένας. Καμία απόσταση δεν είναι αρνητική. Η εξίσωση είναι αδύνατη.
Η τρίτη περίπτωση είναι η πιο συχνή παγίδα σε εξετάσεις: μια εξίσωση σαν την δεν λύνεται με πράξεις, απορρίπτεται με ένα σχόλιο.
Ανισώσεις: μέσα ή έξω
Η εικόνα δίνει και τους δύο κανόνες ταυτόχρονα. Για :
Το πρώτο είναι ένα διάστημα γύρω από το μηδέν — «μέσα». Το δεύτερο είναι δύο κομμάτια, δεξιά και αριστερά — «έξω». Και το «ή» δεν γράφεται ποτέ ως διπλή ανισότητα: το δεν ισχύει για κανένα .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το είναι θετικό, άρα υπάρχουν δύο περιπτώσεις: το εσωτερικό είναι ή είναι .
ή
Λύνω την πρώτη: .
Λύνω τη δεύτερη: .
Επαλήθευση. ✓ και ✓.
Και οι δύο λύσεις είναι δεκτές: ή .
Παράδειγμα 2
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πριν κάνω οποιαδήποτε πράξη, κοιτάζω το δεξί μέλος. Είναι , αρνητικό.
Η απόλυτη τιμή είναι απόσταση, και καμία απόσταση δεν είναι αρνητική. Άρα δεν υπάρχει που να την ικανοποιεί.
Η εξίσωση είναι αδύνατη.
Δεν χρειάζεται καμία πράξη. Αν αρχίσεις να γράφεις « ή », θα βρεις δύο αριθμούς που δεν είναι λύσεις — και θα τους παραδώσεις ως απάντηση.
Παράδειγμα 3
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Το είναι θετικό και η ανίσωση είναι «μικρότερο», άρα η λύση είναι ένα διάστημα:
Προσθέτω και στα τρία μέλη. Η πρόσθεση δεν αλλάζει φορά:
Η λύση είναι το διάστημα .
Διάβασέ το και ως απόσταση: οι αριθμοί που απέχουν λιγότερο από από το . Το κέντρο είναι το , η ακτίνα , άρα από ως . Ίδια απάντηση, χωρίς πράξεις.
Παράδειγμα 4
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εδώ η ανίσωση είναι «μεγαλύτερο ή ίσο», άρα η λύση είναι έξω: δύο κομμάτια.
ή
Πρώτο κομμάτι: .
Δεύτερο κομμάτι: .
Η λύση είναι ή , δηλαδή .
Έλεγχος με έναν αριθμό από τη μέση. Το δεν ανήκει στη λύση. Πράγματι: , που δεν είναι . Σωστά το αφήσαμε έξω.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λύσε:
Τα κατάφερες;
- Να εξηγείς την απόλυτη τιμή ως απόσταση και όχι ως «βγάζω το μείον».
- Να λύνεις εξισώσεις της μορφής |παράσταση| = α με διερεύνηση στο α.
- Να λύνεις τις ανισώσεις |x| < α και |x| > α και να γράφεις τη λύση ως διάστημα.
- Να διαβάζεις το |x − α| ως απόσταση του x από το α.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.