Εξισώσεις 1ου βαθμού
Πώς λύνεις την αx + β = 0 και πότε δεν λύνεται καθόλου.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να λύνεις μια εξίσωση πρώτου βαθμού με σιγουριά, βήμα-βήμα.
- Να φέρνεις μια εξίσωση με παρενθέσεις ή παρονομαστές στη μορφή αx + β = 0.
- Να κάνεις διερεύνηση: να ξεχωρίζεις πότε η εξίσωση έχει μία λύση, πότε είναι αδύνατη και πότε αόριστη.
Τι σημαίνει «λύνω μια εξίσωση»
Μια εξίσωση είναι μια ερώτηση: για ποια τιμή του τα δύο μέλη γίνονται ίσα;
Σκέψου μια ζυγαριά που ισορροπεί. Το αριστερό μέλος ζυγίζει όσο και το δεξί. Όσο κάνεις την ίδια πράξη και στις δύο πλευρές, η ζυγαριά συνεχίζει να ισορροπεί — αλλάζει η μορφή της εξίσωσης, όχι η λύση της.
Αυτό είναι όλο το κόλπο: αλλάζεις τη μορφή, κρατάς τη λύση, μέχρι να μείνει το μόνο του.
Η τυπική μορφή: αx + β = 0
Όποια εξίσωση πρώτου βαθμού και να σου δώσουν — με παρενθέσεις, με κλάσματα, με και στα δύο μέλη — μπορείς πάντα να τη φέρεις στη μορφή
όπου και είναι αριθμοί. Το λέγεται συντελεστής του και το σταθερός όρος.
Γιατί μας νοιάζει αυτή η μορφή; Επειδή μόλις φτάσεις εκεί, όλα εξαρτώνται από ένα πράγμα: αν το είναι μηδέν ή όχι.
Αν , διαιρώ και τα δύο μέλη με το :
Μία λύση, τελείωσε. Αν όμως , η διαίρεση απαγορεύεται — και τότε συμβαίνει κάτι διαφορετικό.
Πειραματίσου με τις τρεις περιπτώσεις
Πριν διαβάσεις τη θεωρία, παίξε με το διάγραμμα. Σύρε το αργά προς το μηδέν και πρόσεξε δύο πράγματα ταυτόχρονα: πώς η ευθεία «ισοπεδώνεται» και πώς αλλάζει η λύση.
Η ευθεία που βλέπεις είναι η . Η λύση της εξίσωσης είναι το σημείο όπου αυτή η ευθεία κόβει τον άξονα — γιατί εκεί ακριβώς το γίνεται μηδέν.
Αυτή η εικόνα εξηγεί και τις τρεις περιπτώσεις:
- — η ευθεία είναι λοξή. Κάθε λοξή ευθεία κόβει τον άξονα σε ένα ακριβώς σημείο, άρα μία λύση: .
- και — η ευθεία είναι οριζόντια, στο ύψος . Δεν αγγίζει ποτέ τον άξονα , άρα καμία λύση. Η εξίσωση λέγεται αδύνατη, γιατί γίνεται με το να μην είναι μηδέν: ψέμα.
- και — η ευθεία είναι ο άξονας . Τον «αγγίζει» παντού, άρα κάθε είναι λύση. Η εξίσωση γίνεται : αληθές, αλλά δεν σου λέει ποιο είναι το . Λέγεται αόριστη ή ταυτότητα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Θέλω το μόνο του. Πρώτα φεύγει ο σταθερός όρος: προσθέτω και στα δύο μέλη.
, δηλαδή .
Τώρα το πολλαπλασιάζει το , άρα διαιρώ και τα δύο μέλη με . Επιτρέπεται, γιατί .
Επαλήθευση. Βάζω στην αρχική: . Σωστά.
Παράδειγμα 2
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτα ανοίγω τις παρενθέσεις. Πρόσεξε ότι ο αριθμός μπροστά πολλαπλασιάζει κάθε όρο μέσα.
Αριστερά: . Δεξιά: .
Άρα .
Μαζεύω τα στο ένα μέλος και τους αριθμούς στο άλλο. Αφαιρώ και αφαιρώ από τα δύο μέλη:
Άρα .
Επαλήθευση. Αριστερά: . Δεξιά: . Ίσα.
Παράδειγμα 3
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Τα κλάσματα φεύγουν αν πολλαπλασιάσω με το Ε.Κ.Π. των παρονομαστών. Εδώ Ε.Κ.Π..
Πολλαπλασιάζω όλους τους όρους — και το στο δεξί μέλος — με .
Ανοίγω την παρένθεση και μαζεύω:
Επαλήθευση. . Σωστά.
Παράδειγμα 4
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εδώ το είναι παράμετρος: δεν ξέρω την τιμή του, άρα δεν ξέρω ούτε αν ο συντελεστής του είναι μηδέν. Πρέπει να κάνω διερεύνηση.
Ο συντελεστής είναι και μηδενίζεται όταν ή .
Περίπτωση 1: και . Τότε ο συντελεστής δεν είναι μηδέν και μπορώ να διαιρέσω:
Μία λύση.
Περίπτωση 2: . Αντικαθιστώ στην αρχική: , δηλαδή .
Αληθεύει για κάθε . Η εξίσωση είναι αόριστη.
Περίπτωση 3: . Αντικαθιστώ: , δηλαδή .
Το αριστερό μέλος είναι πάντα και δεν γίνεται ποτέ . Η εξίσωση είναι αδύνατη.
Η απάντηση είναι και τα τρία μαζί:
- αν : μία λύση,
- αν : αόριστη, κάθε
- αν : αδύνατη
Γύρνα για λίγο στο διάγραμμα πιο πάνω και ξαναδές τις τρεις περιπτώσεις. Είναι οι ίδιες τρεις.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λύσε:
Τα κατάφερες;
- Να λύνεις μια εξίσωση πρώτου βαθμού με σιγουριά, βήμα-βήμα.
- Να φέρνεις μια εξίσωση με παρενθέσεις ή παρονομαστές στη μορφή αx + β = 0.
- Να κάνεις διερεύνηση: να ξεχωρίζεις πότε η εξίσωση έχει μία λύση, πότε είναι αδύνατη και πότε αόριστη.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.