Ανισώσεις 1ου βαθμού
Ίδια δουλειά με τις εξισώσεις, με μία παγίδα στο πρόσημο.
22 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να λύνεις ανισώσεις πρώτου βαθμού και να ξέρεις πότε αλλάζει η φορά.
- Να γράφεις τη λύση ως διάστημα και να τη δείχνεις στην αριθμογραμμή.
- Να λύνεις σύστημα δύο ανισώσεων βρίσκοντας την τομή των λύσεων.
- Να κάνεις διερεύνηση όταν ο συντελεστής του x είναι παράμετρος.
Ίδια δουλειά με τις εξισώσεις, με μία εξαίρεση
Μια ανίσωση λύνεται όπως μια εξίσωση: φέρνεις τα στο ένα μέλος, τους αριθμούς στο άλλο, και στο τέλος απομονώνεις το . Οι επιτρεπτές κινήσεις είναι σχεδόν οι ίδιες:
- Προσθέτω ή αφαιρώ τον ίδιο αριθμό στα δύο μέλη. Η φορά δεν αλλάζει.
- Πολλαπλασιάζω ή διαιρώ με θετικό αριθμό. Η φορά δεν αλλάζει.
- Πολλαπλασιάζω ή διαιρώ με αρνητικό αριθμό. Η φορά αντιστρέφεται.
Γιατί η λύση είναι διάστημα και όχι αριθμός
Μια εξίσωση πρώτου βαθμού έχει (συνήθως) μία λύση. Μια ανίσωση έχει άπειρες, και η απάντηση περιγράφει ποιες.
Δες το γραφικά: η λύση της είναι τα για τα οποία η ευθεία βρίσκεται πάνω από τον άξονα .
Το σημείο όπου η ευθεία κόβει τον άξονα είναι το σύνορο: εκεί αλλάζει η απάντηση από «όχι» σε «ναι». Αν η λύση είναι δεξιά του συνόρου, αν αριστερά. Αυτό είναι ακριβώς ο κανόνας της αντιστροφής, ιδωμένος από ψηλά.
Πίνακας προσήμου
Ο πίνακας προσήμου συνοψίζει το παραπάνω χωρίς σχήμα. Για την παράσταση με ρίζα :
| αν | αρνητική | θετική | |
| αν | θετική | αρνητική |
«Ετερόσημο του αριστερά, ομόσημο δεξιά» — αυτή είναι η μία φράση που πρέπει να θυμάσαι, και θα τη χρησιμοποιείς ξανά στο τριώνυμο.
Σύστημα ανισώσεων
Όταν σου δίνονται δύο ανισώσεις που πρέπει να ισχύουν ταυτόχρονα, λύνεις την καθεμία χωριστά και κρατάς την τομή.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Προσθέτω στα δύο μέλη. Πρόσθεση: η φορά μένει ίδια.
Διαιρώ με . Το είναι θετικό, άρα η φορά πάλι μένει ίδια.
Η λύση είναι .
Έλεγχος. Παίρνω έναν αριθμό μέσα, π.χ. : ✓. Και έναν έξω, : , που δεν είναι ✓.
Παράδειγμα 2
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Αφαιρώ από τα δύο μέλη:
Τώρα διαιρώ με . Ο αριθμός είναι αρνητικός, άρα η φορά αντιστρέφεται: το γίνεται .
Η λύση είναι . Αγκύλη στο , γιατί η ανίσωση επιτρέπει την ισότητα.
Έλεγχος με το σύνορο. Βάζω : , και ✓. Το άκρο ανήκει, όπως το γράψαμε.
Αν είχα ξεχάσει να αντιστρέψω τη φορά, θα κατέληγα σε . Δοκίμασε τότε το : , ψευδές. Ο έλεγχος με έναν αριθμό πιάνει αυτό το λάθος κάθε φορά.
Παράδειγμα 3
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Διώχνω τους παρονομαστές πολλαπλασιάζοντας με το Ε.Κ.Π.. Το είναι θετικό, άρα η φορά δεν αλλάζει.
Μαζεύω: αφαιρώ και προσθέτω στα δύο μέλη.
Η λύση είναι .
Πρόσεξε ότι εδώ δεν χρειάστηκε αντιστροφή πουθενά: πολλαπλασιάσαμε μόνο με το και προσθαφαιρέσαμε.
Παράδειγμα 4
Λύσε το σύστημα και
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πρώτη ανίσωση: .
Διαιρέσαμε με θετικό, φορά ίδια. Λύση: .
Δεύτερη ανίσωση: .
Πολλαπλασιάζω με : φορά αντιστρέφεται, άρα . Λύση: .
Οι δύο πρέπει να ισχύουν ταυτόχρονα, άρα κρατώ την τομή:
, δηλαδή το διάστημα .
Έλεγχος στα άκρα. Το : πρώτη δίνει ✓, δεύτερη ✓ — ανήκει. Το : πρώτη δίνει ✗ — δεν ανήκει.
Γι' αυτό παρένθεση αριστερά και αγκύλη δεξιά.
Παράδειγμα 5
, με παράμετρο
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δεν ξέρω το πρόσημο του , άρα δεν ξέρω αν θα αντιστρέψω τη φορά. Διερεύνηση σε τρεις περιπτώσεις.
. Διαιρώ με θετικό, φορά ίδια:
. Διαιρώ με αρνητικό, φορά αντιστρέφεται:
. Η ανίσωση γίνεται , δηλαδή : ψευδές για κάθε . Αδύνατη.
Η απάντηση είναι και οι τρεις περιπτώσεις μαζί. Όπως και στις εξισώσεις, το λάθος που κοστίζει δεν είναι η πράξη — είναι να ξεχάσεις ότι το μπορεί να είναι μηδέν ή αρνητικό.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λύσε:
Τα κατάφερες;
- Να λύνεις ανισώσεις πρώτου βαθμού και να ξέρεις πότε αλλάζει η φορά.
- Να γράφεις τη λύση ως διάστημα και να τη δείχνεις στην αριθμογραμμή.
- Να λύνεις σύστημα δύο ανισώσεων βρίσκοντας την τομή των λύσεων.
- Να κάνεις διερεύνηση όταν ο συντελεστής του x είναι παράμετρος.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.