Δυνάμεις και ρίζες
Οι ιδιότητες που σου γλιτώνουν μισή σελίδα πράξεων.
24 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Άλγεβρα και Στοιχεία Πιθανοτήτων Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να χρησιμοποιείς τις ιδιότητες των δυνάμεων χωρίς να τις μπερδεύεις μεταξύ τους.
- Να εξηγείς γιατί α⁰ = 1 και τι σημαίνει αρνητικός εκθέτης.
- Να απλοποιείς ρίζες και να ρητοποιείς παρονομαστές.
- Να ξέρεις γιατί √(x²) = |x| και όχι x.
Μία ιδέα, πέντε ιδιότητες
Η δύναμη με φυσικό εκθέτη σημαίνει «πολλαπλασιάζω το με τον εαυτό του φορές». Από αυτό και μόνο βγαίνουν όλες οι ιδιότητες — δεν χρειάζεται να τις αποστηθίσεις αν καταλάβεις από πού έρχονται.
Γιατί; Γιατί βάζεις αντίγραφα δίπλα σε αντίγραφα και μετράς. είναι τρία δυάρια επί τέσσερα δυάρια, δηλαδή εφτά δυάρια.
| Ιδιότητα | Γραφή | Γιατί ισχύει |
|---|---|---|
| Γινόμενο ίδιας βάσης | μετράς αντίγραφα | |
| Πηλίκο ίδιας βάσης | απλοποιείς αντίγραφα | |
| Δύναμη δύναμης | ομάδες των | |
| Γινόμενο βάσεων | αναδιάταξη παραγόντων | |
| Πηλίκο βάσεων | το ίδιο, με κλάσμα |
Γιατί α⁰ = 1 και τι κάνει ο αρνητικός εκθέτης
Το δεν ορίστηκε αυθαίρετα ίσο με . Είναι η μόνη τιμή που κρατάει την ιδιότητα του πηλίκου αληθινή:
Αλλά το αριστερό μέλος είναι προφανώς . Άρα για κάθε .
Με την ίδια λογική:
και το αριστερό μέλος είναι . Άρα .
Δες πώς αλλάζει η γραφική παράσταση καθώς ο εκθέτης περνάει από θετικός σε αρνητικός:
Ρίζες
Η -οστή ρίζα ενός μη αρνητικού αριθμού , γραμμένη , είναι ο μη αρνητικός αριθμός που υψωμένος στη δίνει .
Η λέξη «μη αρνητικός» στον ορισμό είναι που κάνει τη ρίζα συνάρτηση: το είναι , όχι «». Το εμφανίζεται όταν λύνεις την εξίσωση , γιατί εκεί ρωτάς κάτι διαφορετικό.
Οι ιδιότητες μοιάζουν με τις δυνάμεις, γιατί ρίζα και δύναμη είναι η ίδια πράξη:
Ρητοποίηση παρονομαστή
Ένα κλάσμα με ρίζα στον παρονομαστή δεν είναι λάθος — είναι απλώς δύσχρηστο. Το καθαρίζεις πολλαπλασιάζοντας πάνω και κάτω με κατάλληλη παράσταση:
- Παρονομαστής → πολλαπλασιάζω με .
- Παρονομαστής → πολλαπλασιάζω με τη συζυγή , ώστε να προκύψει διαφορά τετραγώνων και να φύγει η ρίζα.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Απλοποίησε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ξεκινώ από μέσα προς τα έξω. Δύναμη δύναμης: .
Αριθμητής, γινόμενο ίδιας βάσης: .
Πρόσεξε ότι ο αρνητικός εκθέτης μπήκε κανονικά στο άθροισμα — δεν χρειάστηκε καμία ειδική μεταχείριση.
Πηλίκο ίδιας βάσης: .
.
Το αποτέλεσμα είναι θετικό, παρότι ο εκθέτης ήταν αρνητικός.
Παράδειγμα 2
Απλοποίησε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ψάχνω το μεγαλύτερο τέλειο τετράγωνο που διαιρεί το .
, και το είναι τέλειο τετράγωνο.
Αν δεν έβλεπες αμέσως το , θα δούλευε και βήμα-βήμα: . Ίδια απάντηση, περισσότερα βήματα.
Παράδειγμα 3
Ρητοποίησε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Πολλαπλασιάζω αριθμητή και παρονομαστή με . Αυτό είναι πολλαπλασιασμός με , άρα δεν αλλάζει την τιμή.
Ο παρονομαστής έγινε , ακέραιος.
Απλοποιώ: .
Παράδειγμα 4
Ρητοποίησε το
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Εδώ ο παρονομαστής είναι άθροισμα, όχι σκέτη ρίζα. Πολλαπλασιασμός με δεν θα την καθαρίσει.
Χρησιμοποιώ τη συζυγή παράσταση: .
Ο παρονομαστής είναι διαφορά τετραγώνων:
Μια παράσταση που έμοιαζε δυσάρεστη κατέληξε σε κάτι πολύ απλό. Αυτός είναι συνήθως ο λόγος που ζητείται η ρητοποίηση.
Παράδειγμα 5
Απλοποίησε το για
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ο κανόνας είναι , άρα:
Τώρα χρειάζομαι το πρόσημο του . Μου δόθηκε ότι , άρα : αρνητικό.
Για αρνητική παράσταση, :
Άρα όταν .
Έλεγχος. Βάζω : αριστερά , δεξιά ✓. Αν είχα γράψει , θα έβγαζα : αρνητική ρίζα.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Υπολόγισε το .
Τα κατάφερες;
- Να χρησιμοποιείς τις ιδιότητες των δυνάμεων χωρίς να τις μπερδεύεις μεταξύ τους.
- Να εξηγείς γιατί α⁰ = 1 και τι σημαίνει αρνητικός εκθέτης.
- Να απλοποιείς ρίζες και να ρητοποιείς παρονομαστές.
- Να ξέρεις γιατί √(x²) = |x| και όχι x.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.