Μετάβαση στο περιεχόμενο

Ο πληθωρισμός και το νοικοκυριό

Πώς ο πληθωρισμός τρώει την αγοραστική δύναμη, και τι παίζει η διαφήμιση στην κατανάλωση.

35 λεπτά

Θα μάθεις να

  1. Να ορίζεις τον πληθωρισμό και τον αποπληθωρισμό, και να ξεχωρίζεις μια διαρκή αύξηση του γενικού επιπέδου τιμών από μια προσωρινή αύξηση μιας τιμής.
  2. Να εξηγείς πώς ο πληθωρισμός μειώνει την αγοραστική δύναμη, και να υπολογίζεις κατά προσέγγιση την πραγματική μεταβολή ενός εισοδήματος.
  3. Να διαβάζεις στοιχεία της Eurostat για τον πληθωρισμό στην Ελλάδα και να αναγνωρίζεις ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από αυτόν.
  4. Να αναλύεις πώς η διαφήμιση επηρεάζει τις καταναλωτικές συνήθειες και να κρίνεις ένα διαφημιστικό μήνυμα.

Το ίδιο χαρτζιλίκι, λιγότερα πράγματα

Κάποτε με 10 € έπαιρνες μια πίτσα και ένα αναψυκτικό. Λίγα χρόνια μετά το ίδιο χαρτονόμισμα δεν έφτανε. Το χαρτονόμισμα δεν άλλαξε· άλλαξε το τι μπορεί να αγοράσει. Αυτό είναι, σε μία πρόταση, ο πληθωρισμός: όχι ότι «ακριβαίνει κάτι», αλλά ότι το χρήμα χάνει αξία.

Τι είναι πληθωρισμός

Μέσα σε μια χρονιά κάποιες τιμές ανεβαίνουν πολύ, άλλες λίγο, κάποιες πέφτουν. Ο πληθωρισμός μετρά τι γίνεται με όλες μαζί, με το γενικό επίπεδο των τιμών.

Πληθωρισμός είναι η διαρκής αύξηση του γενικού επιπέδου των τιμών. Αποπληθωρισμός είναι η μείωση του γενικού επιπέδου των τιμών για παρατεταμένο διάστημα.

Δύο λέξεις του ορισμού κάνουν όλη τη δουλειά. Διαρκής: αν οι ντομάτες ακριβύνουν μια εβδομάδα του Αυγούστου μετά από χαλάζι, αυτό δεν είναι πληθωρισμός. Γενικό: αν ακριβύνουν μόνο τα κινητά, δεν είναι πληθωρισμός· είναι αλλαγή στη σχετική τιμή ενός προϊόντος.

Πώς μετριέται; Η ΕΛΣΤΑΤ παρακολουθεί κάθε μήνα τις τιμές ενός «καλαθιού» αγαθών και υπηρεσιών που αγοράζει ένα τυπικό νοικοκυριό: τρόφιμα, ενοίκιο, ρεύμα, καύσιμα, μεταφορές, εστιατόρια. Κάθε αγαθό έχει βάρος, ανάλογα με το πόσο ξοδεύουν γι' αυτό τα νοικοκυριά. Έτσι βγαίνει ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή. Για να συγκρίνονται οι χώρες της ΕΕ, η Eurostat υπολογίζει με κοινούς κανόνες τον Εναρμονισμένο Δείκτη.

Το καλάθι ενός νοικοκυριού

Ανέβασε την τιμή του ψωμιού κατά 50% και δες πόσο λίγο κουνιέται ο δείκτης. Μετά ανέβασε το ενοίκιο κατά 10%. Ποια αύξηση πονάει περισσότερο το νοικοκυριό, και γιατί;

Κόστος καλαθιού στη βάση
10.550
Κόστος καλαθιού τώρα
10.550
Δείκτης Τιμών
100
Πληθωρισμός
0%

Οι ποσότητες μένουν σταθερές: ο δείκτης δείχνει πόσο θα κόστιζαν σήμερα τα ίδια πράγματα που αγόραζε το νοικοκυριό στη βάση.

Αγοραστική δύναμη

Η αγοραστική δύναμη ενός εισοδήματος είναι το τι μπορείς να αγοράσεις με αυτό. Εδώ χρειάζονται δύο λέξεις:

  • ονομαστικό εισόδημα: τα ευρώ που παίρνεις·
  • πραγματικό εισόδημα: τι αγοράζουν αυτά τα ευρώ.

Αν ο μισθός σου ανέβει 3% και οι τιμές ανέβουν 3%, ζεις όπως πριν. Αν οι τιμές ανέβουν περισσότερο από τον μισθό, το πραγματικό σου εισόδημα πέφτει, ακόμα κι αν παίρνεις περισσότερα ευρώ. Για μικρά ποσοστά, κατά προσέγγιση:

μεταβολή πραγματικού εισοδήματος ≈ μεταβολή ονομαστικού − πληθωρισμός

Παράδειγμα 1

Το 2022 μια εργαζόμενη πήρε αύξηση 4%. Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα εκείνη τη χρονιά ήταν 9,3% (Eurostat). Κέρδισε ή έχασε;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα

Πληθωρισμός στην Ελλάδα, 2021–2025 (%)

Πηγή: Eurostat, Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή, μέση ετήσια μεταβολή (prc_hicp_aind). Η γραμμή δείχνει τον στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Ποια χρονιά ξεχωρίζει; Μετά την κορυφή, οι τιμές έπεσαν ή απλώς ανέβαιναν πιο αργά;

2021: 0,6 %2022: 9,3 %2023: 4,2 %2024: 3 %2025: 2,9 %
20210,6 %
20229,3 %
20234,2 %
20243 %
20252,9 %

Στόχος της ΕΚΤ: 2%

Το 2022 οι τιμές ανέβηκαν κατά μέσο όρο 9,3%. Δεν ακρίβυναν όλα το ίδιο: η ενέργεια ανέβηκε 41,0% και τα τρόφιμα 11,7% (Eurostat). Πρόσεξε και κάτι ακόμα: μετά το 2022 ο πληθωρισμός έπεσε, αλλά οι τιμές δεν γύρισαν πίσω· απλώς ανέβαιναν πιο αργά. Χαμηλότερος πληθωρισμός δεν σημαίνει φθηνότερα προϊόντα.

Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει στόχο έναν πληθωρισμό 2% μεσοπρόθεσμα. Λίγος πληθωρισμός θεωρείται υγιής· το πρόβλημα είναι ο υψηλός και απρόβλεπτος, και ο αποπληθωρισμός, που κάνει τους ανθρώπους να αναβάλλουν αγορές περιμένοντας χαμηλότερες τιμές.

Ποιος χάνει, ποιος κερδίζει

Ο πληθωρισμός δεν χτυπά όλους το ίδιο. Χάνουν:

  • όσοι έχουν σταθερό εισόδημα που αργεί να αυξηθεί: μισθωτοί, συνταξιούχοι·
  • όσοι αποταμιεύουν σε μετρητά ή σε λογαριασμούς με χαμηλό τόκο·
  • όσοι δάνεισαν χρήματα, γιατί θα πάρουν πίσω ευρώ που αγοράζουν λιγότερα·
  • τα φτωχά νοικοκυριά, που ξοδεύουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε τρόφιμα και ρεύμα, ακριβώς όσα ακρίβυναν περισσότερο το 2022.

Κερδίζουν, σχετικά, όσοι χρωστούν με σταθερό επιτόκιο: το χρέος τους μένει ίδιο σε ευρώ, αλλά τα ευρώ αξίζουν λιγότερο.

Η διαφήμιση και το καλάθι σου

Το νοικοκυριό αμύνεται στην ακρίβεια με τις επιλογές του: συγκρίνει τιμές, ξεχωρίζει τις ανάγκες από τις επιθυμίες, κοιτά την τιμή ανά κιλό ή λίτρο και όχι μόνο την τιμή της συσκευασίας. Απέναντί του όμως έχει έναν ισχυρό μηχανισμό: τη διαφήμιση.

Η διαφήμιση πληροφορεί: σου λέει ότι υπάρχει ένα προϊόν και τι κάνει. Πολύ συχνά όμως πείθει και δημιουργεί ανάγκες. Μερικά κόλπα που αξίζει να αναγνωρίζεις:

  • Επείγον: «μόνο σήμερα», «τελευταία κομμάτια», ώστε να μη σκεφτείς.
  • Άγκυρα: μια «αρχική» τιμή διαγραμμένη δίπλα στη «νέα», ώστε η νέα να φαίνεται ευκαιρία.
  • Ταυτότητα: δεν σου πουλάνε παπούτσια, σου πουλάνε το να είσαι «ένας από αυτούς».
  • Influencers: μια σύσταση που μοιάζει με γνώμη φίλου, ενώ είναι πληρωμένη. Οι κανόνες της ΕΕ για την προστασία του καταναλωτή ζητούν να φαίνεται ότι πρόκειται για διαφήμιση.
  • Στοχευμένες διαφημίσεις: τα δεδομένα σου στο διαδίκτυο επιτρέπουν να σου δείχνουν ό,τι είναι πιθανότερο να αγοράσεις, τη στιγμή που είσαι πιο ευάλωτος.

Παράδειγμα 2

Μια ανάρτηση γράφει: «Τα ακουστικά που φοράνε όλοι! Από 129 € μόνο 79 €. Η προσφορά λήγει σε 2 ώρες!» Πώς την αναλύεις πριν αποφασίσεις;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
Ποια από τις παρακάτω καταστάσεις είναι πληθωρισμός;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Πώς λέγεται η μείωση του γενικού επιπέδου των τιμών για παρατεταμένο χρονικό διάστημα;

Τα κατάφερες;

  • Να ορίζεις τον πληθωρισμό και τον αποπληθωρισμό, και να ξεχωρίζεις μια διαρκή αύξηση του γενικού επιπέδου τιμών από μια προσωρινή αύξηση μιας τιμής.
  • Να εξηγείς πώς ο πληθωρισμός μειώνει την αγοραστική δύναμη, και να υπολογίζεις κατά προσέγγιση την πραγματική μεταβολή ενός εισοδήματος.
  • Να διαβάζεις στοιχεία της Eurostat για τον πληθωρισμό στην Ελλάδα και να αναγνωρίζεις ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από αυτόν.
  • Να αναλύεις πώς η διαφήμιση επηρεάζει τις καταναλωτικές συνήθειες και να κρίνεις ένα διαφημιστικό μήνυμα.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;