Ο πληθωρισμός και το νοικοκυριό
Πώς ο πληθωρισμός τρώει την αγοραστική δύναμη, και τι παίζει η διαφήμιση στην κατανάλωση.
35 λεπτά
Θα μάθεις να
- Να ορίζεις τον πληθωρισμό και τον αποπληθωρισμό, και να ξεχωρίζεις μια διαρκή αύξηση του γενικού επιπέδου τιμών από μια προσωρινή αύξηση μιας τιμής.
- Να εξηγείς πώς ο πληθωρισμός μειώνει την αγοραστική δύναμη, και να υπολογίζεις κατά προσέγγιση την πραγματική μεταβολή ενός εισοδήματος.
- Να διαβάζεις στοιχεία της Eurostat για τον πληθωρισμό στην Ελλάδα και να αναγνωρίζεις ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από αυτόν.
- Να αναλύεις πώς η διαφήμιση επηρεάζει τις καταναλωτικές συνήθειες και να κρίνεις ένα διαφημιστικό μήνυμα.
Το ίδιο χαρτζιλίκι, λιγότερα πράγματα
Κάποτε με 10 € έπαιρνες μια πίτσα και ένα αναψυκτικό. Λίγα χρόνια μετά το ίδιο χαρτονόμισμα δεν έφτανε. Το χαρτονόμισμα δεν άλλαξε· άλλαξε το τι μπορεί να αγοράσει. Αυτό είναι, σε μία πρόταση, ο πληθωρισμός: όχι ότι «ακριβαίνει κάτι», αλλά ότι το χρήμα χάνει αξία.
Τι είναι πληθωρισμός
Μέσα σε μια χρονιά κάποιες τιμές ανεβαίνουν πολύ, άλλες λίγο, κάποιες πέφτουν. Ο πληθωρισμός μετρά τι γίνεται με όλες μαζί, με το γενικό επίπεδο των τιμών.
Πληθωρισμός είναι η διαρκής αύξηση του γενικού επιπέδου των τιμών. Αποπληθωρισμός είναι η μείωση του γενικού επιπέδου των τιμών για παρατεταμένο διάστημα.
Δύο λέξεις του ορισμού κάνουν όλη τη δουλειά. Διαρκής: αν οι ντομάτες ακριβύνουν μια εβδομάδα του Αυγούστου μετά από χαλάζι, αυτό δεν είναι πληθωρισμός. Γενικό: αν ακριβύνουν μόνο τα κινητά, δεν είναι πληθωρισμός· είναι αλλαγή στη σχετική τιμή ενός προϊόντος.
Πώς μετριέται; Η ΕΛΣΤΑΤ παρακολουθεί κάθε μήνα τις τιμές ενός «καλαθιού» αγαθών και υπηρεσιών που αγοράζει ένα τυπικό νοικοκυριό: τρόφιμα, ενοίκιο, ρεύμα, καύσιμα, μεταφορές, εστιατόρια. Κάθε αγαθό έχει βάρος, ανάλογα με το πόσο ξοδεύουν γι' αυτό τα νοικοκυριά. Έτσι βγαίνει ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή. Για να συγκρίνονται οι χώρες της ΕΕ, η Eurostat υπολογίζει με κοινούς κανόνες τον Εναρμονισμένο Δείκτη.
Αγοραστική δύναμη
Η αγοραστική δύναμη ενός εισοδήματος είναι το τι μπορείς να αγοράσεις με αυτό. Εδώ χρειάζονται δύο λέξεις:
- ονομαστικό εισόδημα: τα ευρώ που παίρνεις·
- πραγματικό εισόδημα: τι αγοράζουν αυτά τα ευρώ.
Αν ο μισθός σου ανέβει 3% και οι τιμές ανέβουν 3%, ζεις όπως πριν. Αν οι τιμές ανέβουν περισσότερο από τον μισθό, το πραγματικό σου εισόδημα πέφτει, ακόμα κι αν παίρνεις περισσότερα ευρώ. Για μικρά ποσοστά, κατά προσέγγιση:
μεταβολή πραγματικού εισοδήματος ≈ μεταβολή ονομαστικού − πληθωρισμός
Παράδειγμα 1
Το 2022 μια εργαζόμενη πήρε αύξηση 4%. Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα εκείνη τη χρονιά ήταν 9,3% (Eurostat). Κέρδισε ή έχασε;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Το ονομαστικό. Ο μισθός της ανέβηκε 4%: αν έπαιρνε 1.000 €, τώρα παίρνει 1.040 €.
Οι τιμές. Ό,τι κόστιζε 1.000 € κοστίζει τώρα περίπου 1.093 €.
Το πραγματικό. Με την προσέγγιση: . Με τα 1.040 € αγοράζει περίπου 5% λιγότερα πράγματα από πέρυσι.
Το συμπέρασμα. Παίρνει περισσότερα ευρώ και ζει χειρότερα. Μια αύξηση μισθού έχει νόημα μόνο αν τη συγκρίνεις με τον πληθωρισμό.
Ο πληθωρισμός στην Ελλάδα
Το 2022 οι τιμές ανέβηκαν κατά μέσο όρο 9,3%. Δεν ακρίβυναν όλα το ίδιο: η ενέργεια ανέβηκε 41,0% και τα τρόφιμα 11,7% (Eurostat). Πρόσεξε και κάτι ακόμα: μετά το 2022 ο πληθωρισμός έπεσε, αλλά οι τιμές δεν γύρισαν πίσω· απλώς ανέβαιναν πιο αργά. Χαμηλότερος πληθωρισμός δεν σημαίνει φθηνότερα προϊόντα.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα έχει στόχο έναν πληθωρισμό 2% μεσοπρόθεσμα. Λίγος πληθωρισμός θεωρείται υγιής· το πρόβλημα είναι ο υψηλός και απρόβλεπτος, και ο αποπληθωρισμός, που κάνει τους ανθρώπους να αναβάλλουν αγορές περιμένοντας χαμηλότερες τιμές.
Ποιος χάνει, ποιος κερδίζει
Ο πληθωρισμός δεν χτυπά όλους το ίδιο. Χάνουν:
- όσοι έχουν σταθερό εισόδημα που αργεί να αυξηθεί: μισθωτοί, συνταξιούχοι·
- όσοι αποταμιεύουν σε μετρητά ή σε λογαριασμούς με χαμηλό τόκο·
- όσοι δάνεισαν χρήματα, γιατί θα πάρουν πίσω ευρώ που αγοράζουν λιγότερα·
- τα φτωχά νοικοκυριά, που ξοδεύουν μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός τους σε τρόφιμα και ρεύμα, ακριβώς όσα ακρίβυναν περισσότερο το 2022.
Κερδίζουν, σχετικά, όσοι χρωστούν με σταθερό επιτόκιο: το χρέος τους μένει ίδιο σε ευρώ, αλλά τα ευρώ αξίζουν λιγότερο.
Η διαφήμιση και το καλάθι σου
Το νοικοκυριό αμύνεται στην ακρίβεια με τις επιλογές του: συγκρίνει τιμές, ξεχωρίζει τις ανάγκες από τις επιθυμίες, κοιτά την τιμή ανά κιλό ή λίτρο και όχι μόνο την τιμή της συσκευασίας. Απέναντί του όμως έχει έναν ισχυρό μηχανισμό: τη διαφήμιση.
Η διαφήμιση πληροφορεί: σου λέει ότι υπάρχει ένα προϊόν και τι κάνει. Πολύ συχνά όμως πείθει και δημιουργεί ανάγκες. Μερικά κόλπα που αξίζει να αναγνωρίζεις:
- Επείγον: «μόνο σήμερα», «τελευταία κομμάτια», ώστε να μη σκεφτείς.
- Άγκυρα: μια «αρχική» τιμή διαγραμμένη δίπλα στη «νέα», ώστε η νέα να φαίνεται ευκαιρία.
- Ταυτότητα: δεν σου πουλάνε παπούτσια, σου πουλάνε το να είσαι «ένας από αυτούς».
- Influencers: μια σύσταση που μοιάζει με γνώμη φίλου, ενώ είναι πληρωμένη. Οι κανόνες της ΕΕ για την προστασία του καταναλωτή ζητούν να φαίνεται ότι πρόκειται για διαφήμιση.
- Στοχευμένες διαφημίσεις: τα δεδομένα σου στο διαδίκτυο επιτρέπουν να σου δείχνουν ό,τι είναι πιθανότερο να αγοράσεις, τη στιγμή που είσαι πιο ευάλωτος.
Παράδειγμα 2
Μια ανάρτηση γράφει: «Τα ακουστικά που φοράνε όλοι! Από 129 € μόνο 79 €. Η προσφορά λήγει σε 2 ώρες!» Πώς την αναλύεις πριν αποφασίσεις;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η πληροφορία. Τι μαθαίνεις πραγματικά; Ένα προϊόν και μια τιμή, 79 €. Τίποτα για την ποιότητα, την εγγύηση, τη σύγκριση με άλλα.
Η άγκυρα. Το «από 129 €» σε κάνει να νιώθεις ότι κερδίζεις 50 €. Πουλήθηκε ποτέ πραγματικά στα 129 €; Αν όχι, το «κέρδος» είναι φανταστικό.
Το επείγον. Οι «2 ώρες» υπάρχουν για να μη συγκρίνεις τιμές. Αν η απόφαση δεν αντέχει μια μέρα σκέψης, μάλλον δεν είναι ανάγκη.
Η ταυτότητα. Το «που φοράνε όλοι» πουλά το ανήκειν, όχι τον ήχο.
Η απόφαση. Ρώτα: το χρειάζομαι ή το θέλω; Πόσο κοστίζει αλλού; Τι άλλο δεν θα αγοράσω με αυτά τα 79 €; Σε μια χρονιά με πληθωρισμό, κάθε ευρώ που ξοδεύεις αγοράζει λιγότερα, άρα αξίζει περισσότερη σκέψη.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πώς λέγεται η μείωση του γενικού επιπέδου των τιμών για παρατεταμένο χρονικό διάστημα;
Τα κατάφερες;
- Να ορίζεις τον πληθωρισμό και τον αποπληθωρισμό, και να ξεχωρίζεις μια διαρκή αύξηση του γενικού επιπέδου τιμών από μια προσωρινή αύξηση μιας τιμής.
- Να εξηγείς πώς ο πληθωρισμός μειώνει την αγοραστική δύναμη, και να υπολογίζεις κατά προσέγγιση την πραγματική μεταβολή ενός εισοδήματος.
- Να διαβάζεις στοιχεία της Eurostat για τον πληθωρισμό στην Ελλάδα και να αναγνωρίζεις ποιοι χάνουν και ποιοι κερδίζουν από αυτόν.
- Να αναλύεις πώς η διαφήμιση επηρεάζει τις καταναλωτικές συνήθειες και να κρίνεις ένα διαφημιστικό μήνυμα.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.