Ξενοφών, Ελληνικά 2.2.16–23: η παράδοση της Αθήνας
Ο Θηραμένης διαπραγματεύεται, οι όροι της ειρήνης, και τα τείχη που γκρεμίζονται.
45 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Αρχαίοι Έλληνες Ιστοριογράφοι Α΄ Λυκείου, 1 ενότητα
Θα μάθεις να
- Να περιγράφεις τον ρόλο του Θηραμένη στις διαπραγματεύσεις του 404 π.Χ. και τους όρους της ειρήνης.
- Να μεταφράζεις τα Ελληνικά 2.2.16–23 περίοδο προς περίοδο.
- Να αναγνωρίζεις στο κείμενο τον πλάγιο λόγο, την πρόληψη, το ἐφ’ ᾧ με απαρέμφατο και τις γενικές απόλυτες.
- Να εξηγείς γιατί οι Σπαρτιάτες αρνούνται να καταστρέψουν την Αθήνα και πώς ερμηνεύει ο Ξενοφών την κατεδάφιση των τειχών.
Το πλαίσιο
Χειμώνας του 405–404 π.Χ. Η Αθήνα είναι κλεισμένη από στεριά και θάλασσα: ο βασιλιάς Παυσανίας έχει στρατοπεδεύσει με τον πελοποννησιακό στρατό έξω από τα τείχη, ο Άγις κρατά τη Δεκέλεια, και ο Λύσανδρος έχει κλείσει τον Πειραιά με τον στόλο του. Όλοι οι σύμμαχοι έχουν αποστατήσει εκτός από τη Σάμο. Το σιτάρι λιγοστεύει και οι άνθρωποι αρχίζουν να πεθαίνουν από την πείνα.
Οι Αθηναίοι έστειλαν πρέσβεις να προτείνουν συμμαχία με τη Σπάρτη, με τον όρο να κρατήσουν τα τείχη και τον Πειραιά. Οι έφοροι τους γύρισαν πίσω από τα σύνορα: όποιος θέλει ειρήνη, ας έρθει με καλύτερες προτάσεις. Η Σπάρτη ζητούσε να γκρεμιστούν δέκα στάδια από καθένα από τα Μακρά Τείχη. Όταν ο Αρχέστρατος είπε στη βουλή ότι πρέπει να το δεχτούν, τον φυλάκισαν, και η εκκλησία απαγόρευσε να ξαναγίνει τέτοια πρόταση. «Τοιούτων δὲ ὄντων», σε αυτό το αδιέξοδο, μπαίνει στη σκηνή ο Θηραμένης, μετριοπαθής ολιγαρχικός, γνωστός για τις αλλαγές στάσης του.
Το κείμενο
§16 Τοιούτων δὲ ὄντων Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ ὅτι εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ Λύσανδρον, εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα. Πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρὰ Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλείω, ἐπιτηρῶν ὁπότε Ἀθηναῖοι ἔμελλον διὰ τὸ ἐπιλελοιπέναι τὸν σῖτον ἅπαντα ὅ τι τις λέγοι ὁμολογήσειν.
§17 Ἐπεὶ δὲ ἧκε τετάρτῳ μηνί, ἀπήγγειλεν ἐν ἐκκλησίᾳ ὅτι αὐτὸν Λύσανδρος τέως μὲν κατέχοι, εἶτα κελεύοι εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι· οὐ γὰρ εἶναι κύριος ὧν ἐρωτῷτο ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὺς ἐφόρους. Μετὰ ταῦτα ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός.
§18 Λύσανδρος δὲ τοῖς ἐφόροις ἔπεμψεν ἀγγελοῦντα μετ’ ἄλλων Λακεδαιμονίων Ἀριστοτέλην, φυγάδα Ἀθηναῖον ὄντα, ὅτι ἀποκρίναιτο Θηραμένει ἐκείνους κυρίους εἶναι εἰρήνης καὶ πολέμου.
§19 Θηραμένης δὲ καὶ οἱ ἄλλοι πρέσβεις ἐπεὶ ἦσαν ἐν Σελλασίᾳ, ἐρωτώμενοι δὲ ἐπὶ τίνι λόγῳ ἥκοιεν εἶπον ὅτι αὐτοκράτορες περὶ εἰρήνης, μετὰ ταῦτα οἱ ἔφοροι καλεῖν ἐκέλευον αὐτούς. Ἐπεὶ δ’ ἧκον, ἐκκλησίαν ἐποίησαν, ἐν ᾗ ἀντέλεγον Κορίνθιοι καὶ Θηβαῖοι μάλιστα, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν Ἑλλήνων, μὴ σπένδεσθαι Ἀθηναίοις, ἀλλ’ ἐξαιρεῖν.
§20 Λακεδαιμόνιοι δὲ οὐκ ἔφασαν πόλιν Ἑλληνίδα ἀνδραποδιεῖν μέγα ἀγαθὸν εἰργασμένην ἐν τοῖς μεγίστοις κινδύνοις γενομένοις τῇ Ἑλλάδι, ἀλλ’ ἐποιοῦντο εἰρήνην ἐφ’ ᾧ τά τε μακρὰ τείχη καὶ τὸν Πειραιᾶ καθελόντας καὶ τὰς ναῦς πλὴν δώδεκα παραδόντας καὶ τοὺς φυγάδας καθέντας τὸν αὐτὸν ἐχθρὸν καὶ φίλον νομίζοντας Λακεδαιμονίοις ἕπεσθαι καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ὅποι ἂν ἡγῶνται.
§21 Θηραμένης δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρέσβεις ἐπανέφερον ταῦτα εἰς τὰς Ἀθήνας. Εἰσιόντας δ’ αὐτοὺς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι μὴ ἄπρακτοι ἥκοιεν· οὐ γὰρ ἔτι ἐνεχώρει μέλλειν διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυμένων τῷ λιμῷ.
§22 Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ ἀπήγγελλον οἱ πρέσβεις ἐφ’ οἷς οἱ Λακεδαιμόνιοι ποιοῖντο τὴν εἰρήνην· προηγόρει δὲ αὐτῶν Θηραμένης, λέγων ὡς χρὴ πείθεσθαι Λακεδαιμονίοις καὶ τὰ τείχη περιαιρεῖν. Ἀντειπόντων δέ τινων αὐτῷ, πολὺ δὲ πλειόνων συνεπαινεσάντων, ἔδοξε δέχεσθαι τὴν εἰρήνην.
§23 Μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρός τε κατέπλει εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ οἱ φυγάδες κατῇσαν καὶ τὰ τείχη κατέσκαπτον ὑπ’ αὐλητρίδων πολλῇ προθυμίᾳ, νομίζοντες ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῇ Ἑλλάδι ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας.
Ξενοφών, Ἑλληνικά 2.2.16–23
Η μετάφραση
Δική μας, πιστή στο κείμενο. Σε παρένθεση ό,τι εννοείται.
| Αρχαίο κείμενο | Μετάφραση |
|---|---|
| Τοιούτων δὲ ὄντων Θηραμένης εἶπεν ἐν ἐκκλησίᾳ | Ενώ τα πράγματα ήταν έτσι, ο Θηραμένης είπε στην εκκλησία του δήμου |
| ὅτι εἰ βούλονται αὐτὸν πέμψαι παρὰ Λύσανδρον, εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα. | ότι, αν θέλουν να τον στείλουν στον Λύσανδρο, θα γυρίσει ξέροντας αν οι Λακεδαιμόνιοι επιμένουν για τα τείχη επειδή θέλουν να εξανδραποδίσουν την πόλη ή για να έχουν εγγύηση. |
| Πεμφθεὶς δὲ διέτριβε παρὰ Λυσάνδρῳ τρεῖς μῆνας καὶ πλείω, | Όταν τον έστειλαν, έμενε κοντά στον Λύσανδρο τρεις μήνες και παραπάνω, |
| ἐπιτηρῶν ὁπότε Ἀθηναῖοι ἔμελλον διὰ τὸ ἐπιλελοιπέναι τὸν σῖτον ἅπαντα ὅ τι τις λέγοι ὁμολογήσειν. | περιμένοντας πότε οι Αθηναίοι, επειδή θα είχε τελειώσει το σιτάρι, θα δέχονταν οτιδήποτε τους έλεγε κανείς. |
| Ἐπεὶ δὲ ἧκε τετάρτῳ μηνί, ἀπήγγειλεν ἐν ἐκκλησίᾳ | Όταν γύρισε τον τέταρτο μήνα, ανακοίνωσε στην εκκλησία |
| ὅτι αὐτὸν Λύσανδρος τέως μὲν κατέχοι, εἶτα κελεύοι εἰς Λακεδαίμονα ἰέναι· | ότι ο Λύσανδρος τον κρατούσε ως τότε κοντά του και ύστερα του έλεγε να πάει στη Λακεδαίμονα· |
| οὐ γὰρ εἶναι κύριος ὧν ἐρωτῷτο ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ τοὺς ἐφόρους. | γιατί (έλεγε) δεν ήταν αρμόδιος ο ίδιος για όσα τον ρωτούσε (ο Θηραμένης), αλλά οι έφοροι. |
| Μετὰ ταῦτα ᾑρέθη πρεσβευτὴς εἰς Λακεδαίμονα αὐτοκράτωρ δέκατος αὐτός. | Ύστερα από αυτά εκλέχτηκε πρεσβευτής στη Λακεδαίμονα, με πλήρη εξουσιοδότηση, ο ίδιος μαζί με άλλους εννιά. |
| Λύσανδρος δὲ τοῖς ἐφόροις ἔπεμψεν ἀγγελοῦντα μετ’ ἄλλων Λακεδαιμονίων Ἀριστοτέλην, φυγάδα Ἀθηναῖον ὄντα, | Ο Λύσανδρος έστειλε στους εφόρους, μαζί με άλλους Λακεδαιμονίους, τον Αριστοτέλη, που ήταν Αθηναίος εξόριστος, για να τους αναγγείλει |
| ὅτι ἀποκρίναιτο Θηραμένει ἐκείνους κυρίους εἶναι εἰρήνης καὶ πολέμου. | ότι είχε απαντήσει στον Θηραμένη πως εκείνοι είναι αρμόδιοι για την ειρήνη και τον πόλεμο. |
| Θηραμένης δὲ καὶ οἱ ἄλλοι πρέσβεις ἐπεὶ ἦσαν ἐν Σελλασίᾳ, ἐρωτώμενοι δὲ ἐπὶ τίνι λόγῳ ἥκοιεν | Ο Θηραμένης και οι άλλοι πρέσβεις, όταν ήταν στη Σελλασία και τους ρωτούσαν με ποια πρόταση έρχονται, |
| εἶπον ὅτι αὐτοκράτορες περὶ εἰρήνης, μετὰ ταῦτα οἱ ἔφοροι καλεῖν ἐκέλευον αὐτούς. | είπαν ότι έχουν πλήρη εξουσιοδότηση για ειρήνη· ύστερα από αυτά οι έφοροι έδωσαν εντολή να τους καλέσουν. |
| Ἐπεὶ δ’ ἧκον, ἐκκλησίαν ἐποίησαν, | Όταν έφτασαν, (οι Λακεδαιμόνιοι) συγκάλεσαν συνέλευση, |
| ἐν ᾗ ἀντέλεγον Κορίνθιοι καὶ Θηβαῖοι μάλιστα, πολλοὶ δὲ καὶ ἄλλοι τῶν Ἑλλήνων, μὴ σπένδεσθαι Ἀθηναίοις, ἀλλ’ ἐξαιρεῖν. | όπου οι Κορίνθιοι και οι Θηβαίοι κυρίως, αλλά και πολλοί άλλοι Έλληνες, υποστήριζαν να μην κάνουν συνθήκη με τους Αθηναίους, αλλά να τους αφανίσουν. |
| Λακεδαιμόνιοι δὲ οὐκ ἔφασαν πόλιν Ἑλληνίδα ἀνδραποδιεῖν | Οι Λακεδαιμόνιοι όμως αρνήθηκαν να εξανδραποδίσουν ελληνική πόλη |
| μέγα ἀγαθὸν εἰργασμένην ἐν τοῖς μεγίστοις κινδύνοις γενομένοις τῇ Ἑλλάδι, | που είχε προσφέρει μεγάλο καλό στους μεγαλύτερους κινδύνους που βρήκαν την Ελλάδα, |
| ἀλλ’ ἐποιοῦντο εἰρήνην ἐφ’ ᾧ | αλλά δέχονταν να κάνουν ειρήνη με τον όρο (οι Αθηναίοι), |
| τά τε μακρὰ τείχη καὶ τὸν Πειραιᾶ καθελόντας καὶ τὰς ναῦς πλὴν δώδεκα παραδόντας καὶ τοὺς φυγάδας καθέντας | αφού γκρεμίσουν τα Μακρά Τείχη και τον Πειραιά, παραδώσουν τα πλοία εκτός από δώδεκα και δεχτούν πίσω τους εξόριστους, |
| τὸν αὐτὸν ἐχθρὸν καὶ φίλον νομίζοντας Λακεδαιμονίοις ἕπεσθαι καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν ὅποι ἂν ἡγῶνται. | να θεωρούν τον ίδιο εχθρό και φίλο με τους Λακεδαιμονίους και να τους ακολουθούν και στη στεριά και στη θάλασσα όπου κι αν τους οδηγούν. |
| Θηραμένης δὲ καὶ οἱ σὺν αὐτῷ πρέσβεις ἐπανέφερον ταῦτα εἰς τὰς Ἀθήνας. | Ο Θηραμένης και οι πρέσβεις που ήταν μαζί του έφερναν πίσω αυτούς τους όρους στην Αθήνα. |
| Εἰσιόντας δ’ αὐτοὺς ὄχλος περιεχεῖτο πολύς, φοβούμενοι μὴ ἄπρακτοι ἥκοιεν· | Καθώς έμπαιναν (στην πόλη), τους περικύκλωσε πολύς κόσμος, γιατί φοβούνταν μήπως γύριζαν άπρακτοι· |
| οὐ γὰρ ἔτι ἐνεχώρει μέλλειν διὰ τὸ πλῆθος τῶν ἀπολλυμένων τῷ λιμῷ. | γιατί δεν ήταν πια δυνατό να περιμένουν, εξαιτίας του πλήθους όσων πέθαιναν από την πείνα. |
| Τῇ δὲ ὑστεραίᾳ ἀπήγγελλον οἱ πρέσβεις ἐφ’ οἷς οἱ Λακεδαιμόνιοι ποιοῖντο τὴν εἰρήνην· | Την επόμενη μέρα οι πρέσβεις ανακοίνωναν με ποιους όρους έκαναν ειρήνη οι Λακεδαιμόνιοι· |
| προηγόρει δὲ αὐτῶν Θηραμένης, λέγων ὡς χρὴ πείθεσθαι Λακεδαιμονίοις καὶ τὰ τείχη περιαιρεῖν. | μιλούσε εκ μέρους τους ο Θηραμένης, λέγοντας ότι πρέπει να υπακούσουν στους Λακεδαιμονίους και να γκρεμίσουν τα τείχη. |
| Ἀντειπόντων δέ τινων αὐτῷ, πολὺ δὲ πλειόνων συνεπαινεσάντων, ἔδοξε δέχεσθαι τὴν εἰρήνην. | Κι ενώ μερικοί του αντιμίλησαν, πολύ περισσότεροι όμως τον επιδοκίμασαν, αποφασίστηκε να δεχτούν την ειρήνη. |
| Μετὰ δὲ ταῦτα Λύσανδρός τε κατέπλει εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ οἱ φυγάδες κατῇσαν | Ύστερα από αυτά ο Λύσανδρος έμπαινε με τον στόλο στον Πειραιά, οι εξόριστοι γύριζαν, |
| καὶ τὰ τείχη κατέσκαπτον ὑπ’ αὐλητρίδων πολλῇ προθυμίᾳ, | και γκρέμιζαν τα τείχη με τη μουσική των αυλητρίδων, με μεγάλο ενθουσιασμό, |
| νομίζοντες ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῇ Ἑλλάδι ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας. | γιατί πίστευαν ότι εκείνη η μέρα ήταν για την Ελλάδα η αρχή της ελευθερίας. |
Λεξιλόγιο
| Λέξη | Σημασία στο κείμενο |
|---|---|
| ἐξανδραποδίζομαι, ἀνδραποδίζω | πουλώ σκλάβους τους κατοίκους μιας πόλης |
| ἀντέχω περί τινος | επιμένω σε κάτι, δεν υποχωρώ |
| πίστις, ἡ | εγγύηση, εξασφάλιση |
| διατρίβω | χρονοτριβώ, μένω κάπου πολύ καιρό |
| ἐπιτηρέω, -ῶ | παρακολουθώ, περιμένω την κατάλληλη στιγμή |
| ἐπιλείπω | τελειώνω, εξαντλούμαι |
| ὁμολογέω, -ῶ | συμφωνώ, δέχομαι |
| τέως | ως τότε, για ένα διάστημα |
| κύριός τινος | αρμόδιος για κάτι, που αποφασίζει για κάτι |
| αὐτοκράτωρ | με πλήρη εξουσιοδότηση να αποφασίσει |
| δέκατος αὐτός | ο ίδιος μαζί με άλλους εννιά |
| φυγάς, ὁ | εξόριστος |
| σπένδομαί τινι | κάνω συνθήκη με κάποιον |
| ἐξαιρέω, -ῶ | αφανίζω, καταστρέφω ολοκληρωτικά |
| καθαιρέω, -ῶ (μτχ. αορ. καθελών) | γκρεμίζω |
| καθίημι (μτχ. αορ. καθείς) | επιτρέπω να γυρίσει (τον εξόριστο) |
| ἕπομαί τινι | ακολουθώ κάποιον |
| περιχέομαι | χύνομαι γύρω από κάποιον, τον περικυκλώνω |
| ἐγχωρεῖ (απρόσ.) | είναι δυνατό |
| προηγορέω, -ῶ | μιλώ εκ μέρους άλλων |
| κάτειμι | γυρίζω από την εξορία |
| κατασκάπτω | γκρεμίζω ως τα θεμέλια |
Λεξιλογικά: ετυμολογικά συγγενείς λέξεις
| Λέξη του κειμένου | Συγγενείς λέξεις της νέας ελληνικής |
|---|---|
| πέμψαι (πέμπω) | πομπή, πομπός, προπομπός, αποπομπή |
| εἰδώς (οἶδα, εἶδον) | είδηση, ειδήμων, ιδέα, είδος |
| πίστεως (πίστις) | πίστη, πιστός, πιστεύω, αξιόπιστος |
| διέτριβε (διατρίβω) | διατριβή, τριβή, τρίβω, ατριβής |
| κύριος | κυριότητα, κυριαρχία, κύρος, κυρώνω |
| φυγάδα (φυγάς) | φυγή, φυγάς, διαφυγή, καταφύγιο |
| λιμῷ (λιμός) | λιμοκτονία, λιμοκτονώ |
| προθυμίᾳ (προθυμία) | πρόθυμος, θυμός, ενθύμιο, απροθυμία |
Πρόσεξε τη διαφορά: ο λιμός (η πείνα) και ο λιμήν (το λιμάνι) είναι διαφορετικές λέξεις. Η λιμοκτονία βγαίνει από τον λιμό.
Η γλώσσα του κειμένου
Τύποι που ζητούνται συχνά
| Τύπος | Από το ρήμα | Τι είναι |
|---|---|---|
| ἥξει | ἥκω | γ΄ ενικό οριστικής μέλλοντα |
| πεμφθείς | πέμπω | μετοχή αορίστου παθητικής φωνής |
| ἐπιλελοιπέναι | ἐπιλείπω | απαρέμφατο παρακειμένου β΄ |
| ὁμολογήσειν | ὁμολογῶ | απαρέμφατο μέλλοντα |
| ἰέναι | εἶμι | απαρέμφατο ενεστώτα (με σημασία μέλλοντα) |
| ᾑρέθη | αἱροῦμαι (αἱρέω) | γ΄ ενικό οριστικής αορίστου παθητικής φωνής |
| ἀγγελοῦντα | ἀγγέλλω | μετοχή μέλλοντα, αιτ. ενικ. αρσ. |
| ἀνδραποδιεῖν | ἀνδραποδίζω | απαρέμφατο αττικού μέλλοντα |
| εἰργασμένην | ἐργάζομαι | μετοχή παρακειμένου, αιτ. ενικ. θηλ. |
| καθελόντας | καθαιρῶ | μετοχή αορίστου β΄, αιτ. πληθ. αρσ. |
| καθέντας | καθίημι | μετοχή αορίστου β΄, αιτ. πληθ. αρσ. |
| κατῇσαν | κάτειμι | γ΄ πληθ. οριστικής παρατατικού |
Ο πλάγιος λόγος
Το κείμενο είναι σχεδόν όλο αναφορές σε λόγια άλλων. Πρόσεξε την έγκλιση:
- εἶπεν … ὅτι εἰ βούλονται …, ἥξει: ειδική πρόταση με οριστική. Ο Ξενοφών κρατά τις εγκλίσεις του ευθέος λόγου, παρόλο που το εἶπεν είναι ιστορικός χρόνος. Ο υποθετικός λόγος (εἰ + οριστική ενεστώτα, οριστική μέλλοντα) είναι ανοιχτή υπόθεση (απλή σκέψη).
- ἀπήγγειλεν … ὅτι … κατέχοι, … κελεύοι: ειδική με ευκτική του πλαγίου λόγου, γιατί εξαρτάται από ιστορικό χρόνο. Στον ευθύ λόγο: κατέχει … κελεύει.
- οὐ γὰρ εἶναι κύριος: ο πλάγιος λόγος συνεχίζει με απαρέμφατο, σαν να εννοείται ἔφη. τοὺς ἐφόρους: υποκείμενο του εννοούμενου εἶναι κυρίους.
- ὧν ἐρωτῷτο: το ὧν στέκεται αντί για τούτων ἅ: έλξη του αναφορικού προς την πτώση της δεικτικής που παραλείφθηκε (κύριος τούτων).
- ἐπὶ τίνι λόγῳ ἥκοιεν, ἐφ’ οἷς … ποιοῖντο: πλάγιες ερωτηματικές με ευκτική του πλαγίου λόγου.
Η πρόληψη
εἰδὼς … Λακεδαιμονίους πότερον … ἀντέχουσι: το υποκείμενο της πλάγιας ερωτηματικής (Λακεδαιμόνιοι) έχει «βγει» από την πρόταση και έγινε αντικείμενο του εἰδώς. Αυτό λέγεται πρόληψη. Χωρίς αυτήν: εἰδὼς πότερον Λακεδαιμόνιοι … ἀντέχουσι. Η πρόταση πότερον … ἢ … είναι διμελής πλάγια ερωτηματική.
Οι όροι της ειρήνης: ἐφ’ ᾧ με απαρέμφατο
ἐφ’ ᾧ … ἕπεσθαι: συμπερασματική πρόταση που δηλώνει όρο («με τον όρο να»), με απαρέμφατο. Ο Ξενοφών βάζει τον βασικό όρο στο απαρέμφατο και τους προηγούμενους όρους σε μετοχές:
| Όρος | Μετοχή | Χρόνος |
|---|---|---|
| να γκρεμίσουν Μακρά Τείχη και Πειραιά | καθελόντας | αόριστος: μία πράξη |
| να παραδώσουν τα πλοία εκτός από 12 | παραδόντας | αόριστος: μία πράξη |
| να δεχτούν πίσω τους εξόριστους | καθέντας | αόριστος: μία πράξη |
| ίδιος εχθρός και φίλος με τη Σπάρτη | νομίζοντας | ενεστώτας: διαρκής υποχρέωση |
| να ακολουθούν τους Λακεδαιμονίους | ἕπεσθαι | ενεστώτας: ο κύριος όρος |
Οι μετοχές συμφωνούν με το εννοούμενο υποκείμενο του ἕπεσθαι, (Ἀθηναίους): ετεροπροσωπία. Το Λακεδαιμονίοις είναι δοτική και στο τὸν αὐτόν («τον ίδιο με») και στο ἕπεσθαι (από κοινού). ὅποι ἂν ἡγῶνται: αναφορική τοπική, με υποθετική χροιά (ἂν + υποτακτική).
Άλλα φαινόμενα
- Τοιούτων ὄντων, Ἀντειπόντων τινῶν … πλειόνων συνεπαινεσάντων: γενικές απόλυτες. Η πρώτη είναι χρονική. Στο ζευγάρι της §22, το ἀντειπόντων έχει εναντιωματική χροιά (παρόλο που κάποιοι αντιμίλησαν) και το συνεπαινεσάντων αιτιολογική (επειδή οι περισσότεροι συμφώνησαν).
- Θηραμένης δὲ καὶ οἱ ἄλλοι πρέσβεις … μετὰ ταῦτα οἱ ἔφοροι … ἐκέλευον: η περίοδος αρχίζει με υποκείμενο τους πρέσβεις και τελειώνει με υποκείμενο τους εφόρους: ανακόλουθο.
- ὄχλος … φοβούμενοι: ο ὄχλος είναι ενικός, η μετοχή πληθυντικός: σχήμα κατὰ τὸ νοούμενον (ο συγγραφέας σκέφτεται τους ανθρώπους του πλήθους). μὴ ἄπρακτοι ἥκοιεν: ενδοιαστική, αντικείμενο του φοβούμενοι.
- διὰ τὸ ἐπιλελοιπέναι τὸν σῖτον: έναρθρο απαρέμφατο σε εμπρόθετο της αιτίας· τὸν σῖτον είναι το υποκείμενό του.
- οὐκ ἔφασαν: «αρνήθηκαν» (οὔ φημι = λέω ότι δεν). ἀνδραποδιεῖν: ειδικό απαρέμφατο με ταυτοπροσωπία. εἰργασμένην: αιτιολογική μετοχή: την προστατεύουν επειδή είχε προσφέρει.
- ὑπ’ αὐλητρίδων: ὑπό + γενική για τη συνοδεία μουσικής («με τον ήχο»). ἄρχειν τῆς ἐλευθερίας: ειδικό απαρέμφατο, υποκείμενο ἐκείνην τὴν ἡμέραν.
Ερμηνεία
Ο Θηραμένης: διαπραγματευτής ή καιροσκόπος;
Ο Θηραμένης ζητά να πάει στον Λύσανδρο υποσχόμενος να μάθει τι πραγματικά θέλουν οι Σπαρτιάτες: θέλουν τα τείχη για να υποδουλώσουν την πόλη ή μόνο ως εγγύηση; Η ερώτηση είναι λογική: από την απάντηση κρίνεται αν αξίζει να αντέξουν. Ύστερα όμως μένει τρεις μήνες και παραπάνω κοντά στον Λύσανδρο. Ο Ξενοφών λέει καθαρά τον λόγο: περίμενε τη στιγμή που οι Αθηναίοι, από την πείνα, θα δέχονταν ὅ τι τις λέγοι, οτιδήποτε. Γυρίζοντας, ρίχνει την ευθύνη στον Λύσανδρο (αὐτὸν … κατέχοι). Ο αναγνώστης ξέρει ήδη ότι η καθυστέρηση ήταν δική του επιλογή.
Ο Ξενοφών δεν τον κατηγορεί με λόγια· τον δείχνει με τις πράξεις του. Το ερώτημα μένει ανοιχτό: ήθελε να σώσει την πόλη από κάτι χειρότερο, αναγκάζοντας τους Αθηναίους να δεχτούν ό,τι δεν δέχονταν; Ή έπαιζε το παιχνίδι των ολιγαρχικών, που ήθελαν την ήττα για να πάρουν την εξουσία; Και οι δύο αναγνώσεις στηρίζονται στο κείμενο.
Δύο φωνές για την τύχη της Αθήνας (§19–20)
Στη συνέλευση των συμμάχων στη Σπάρτη, οι Κορίνθιοι και οι Θηβαίοι, οι γείτονες και ανταγωνιστές της Αθήνας, ζητούν να μην γίνει συνθήκη, αλλά η πόλη να αφανιστεί (ἐξαιρεῖν). Οι Λακεδαιμόνιοι αρνούνται: δεν θα εξανδραποδίσουν ελληνική πόλη που έκανε μέγα ἀγαθὸν στην Ελλάδα στους μεγαλύτερους κινδύνους, δηλαδή στους Περσικούς πολέμους (Μαραθώνας, Σαλαμίνα). Η μνήμη του κοινού αγώνα σώζει την Αθήνα.
Υπάρχει και ένας υπολογισμός πίσω από τη γενναιοδωρία, που ο Ξενοφών δεν τον λέει: μια αφανισμένη Αθήνα θα άφηνε τη Θήβα και την Κόρινθο πιο δυνατές, ενώ μια αδύναμη Αθήνα, σύμμαχος υποχρεωμένη να ακολουθεί τη Σπάρτη, ήταν πιο χρήσιμη.
Τα τείχη πέφτουν με αυλούς (§21–23)
Η πείνα έχει κάνει τη δουλειά της: ο κόσμος περικυκλώνει τους πρέσβεις φοβισμένος μήπως γύρισαν ἄπρακτοι, γιατί δεν υπάρχει πια χρόνος (οὐ γὰρ ἔτι ἐνεχώρει μέλλειν). Η εκκλησία δέχεται την ειρήνη, με λίγες αντιρρήσεις.
Η τελευταία σκηνή είναι από τις πιο γνωστές του Ξενοφώντα. Τα Μακρά Τείχη, το σύμβολο της αθηναϊκής δύναμης, γκρεμίζονται ὑπ’ αὐλητρίδων, με μουσική, όπως σε γιορτή, και με πολλῇ προθυμίᾳ. Όσοι γκρεμίζουν πιστεύουν ότι εκείνη η μέρα είναι για την Ελλάδα η αρχή της ελευθερίας: το τέλος της αθηναϊκής ηγεμονίας. Ο Ξενοφών γράφει χρόνια μετά, όταν ξέρει ότι η «ελευθερία» έγινε σπαρτιατική κυριαρχία, με αρμοστές και ολιγαρχίες. Η φράση έχει, για τον αναγνώστη του, κάτι τραγικά ειρωνικό.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Ερμηνευτική ερώτηση. «Λακεδαιμόνιοι δὲ οὐκ ἔφασαν πόλιν Ἑλληνίδα ἀνδραποδιεῖν μέγα ἀγαθὸν εἰργασμένην ἐν τοῖς μεγίστοις κινδύνοις γενομένοις τῇ Ἑλλάδι»: Ποιες είναι οι δύο απόψεις για την τύχη της Αθήνας στη συνέλευση της Σπάρτης, και πώς δικαιολογούν οι Λακεδαιμόνιοι τη δική τους;
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η σκληρή άποψη. Οι Κορίνθιοι και οι Θηβαίοι, και πολλοί άλλοι Έλληνες, ζητούν να μη γίνει συνθήκη και η Αθήνα να αφανιστεί (μὴ σπένδεσθαι Ἀθηναίοις, ἀλλ’ ἐξαιρεῖν). Είναι γείτονες που υπέφεραν από την αθηναϊκή δύναμη στον πόλεμο.
Η άποψη των Λακεδαιμονίων. Αρνούνται να εξανδραποδίσουν την πόλη και προτείνουν ειρήνη με όρους. Η αιτιολογία είναι στη μετοχή εἰργασμένην: η Αθήνα έκανε μεγάλο καλό στην Ελλάδα στους μεγαλύτερους κινδύνους, δηλαδή στους Περσικούς πολέμους. Πίσω από το επιχείρημα βρίσκεται η αξία της κοινής ελληνικής μνήμης.
Τι εξυπηρετεί η απόφαση. Οι όροι δείχνουν ότι η Σπάρτη δεν χαρίζεται: αφοπλίζει την Αθήνα και την κάνει σύμμαχο που υποχρεώνεται να την ακολουθεί. Μια υποταγμένη Αθήνα της είναι πιο χρήσιμη από μια κατεστραμμένη, που θα ενίσχυε τη Θήβα και την Κόρινθο.
Παράδειγμα 2
Σύνταξη. «εἰδὼς ἥξει Λακεδαιμονίους πότερον ἐξανδραποδίσασθαι τὴν πόλιν βουλόμενοι ἀντέχουσι περὶ τῶν τειχῶν ἢ πίστεως ἕνεκα»: Να αναγνωρίσεις την πρόταση πότερον … ἢ … και να εξηγήσεις τον ρόλο του Λακεδαιμονίους.
Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.
Η πρόταση. πότερον … ἀντέχουσι … ἢ πίστεως ἕνεκα: δευτερεύουσα πλάγια ερωτηματική διμελής (δύο σκέλη, πότερον … ἢ). Είναι αντικείμενο της μετοχής εἰδώς. Εκφέρεται με οριστική, γιατί ο Θηραμένης ρωτά για κάτι πραγματικό.
Το Λακεδαιμονίους. Λογικά είναι το υποκείμενο του ἀντέχουσι: «αν οι Λακεδαιμόνιοι επιμένουν». Συντακτικά όμως έχει τραβηχτεί έξω από την πρόταση και έγινε αντικείμενο του εἰδώς, σε αιτιατική. Αυτό είναι το σχήμα της πρόληψης.
Τα υπόλοιπα. βουλόμενοι: αιτιολογική μετοχή, συνημμένη στο υποκείμενο του ἀντέχουσι. ἐξανδραποδίσασθαι: τελικό απαρέμφατο, αντικείμενο του βουλόμενοι. πίστεως ἕνεκα: ἕνεκα + γενική, δηλώνει σκοπό.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Πόσα πλοία επιτρέπουν οι όροι της ειρήνης να κρατήσουν οι Αθηναίοι;
Τα κατάφερες;
- Να περιγράφεις τον ρόλο του Θηραμένη στις διαπραγματεύσεις του 404 π.Χ. και τους όρους της ειρήνης.
- Να μεταφράζεις τα Ελληνικά 2.2.16–23 περίοδο προς περίοδο.
- Να αναγνωρίζεις στο κείμενο τον πλάγιο λόγο, την πρόληψη, το ἐφ’ ᾧ με απαρέμφατο και τις γενικές απόλυτες.
- Να εξηγείς γιατί οι Σπαρτιάτες αρνούνται να καταστρέψουν την Αθήνα και πώς ερμηνεύει ο Ξενοφών την κατεδάφιση των τειχών.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.