Η τεχνολογία και το περιβάλλον

Πού πάει ένα κινητό όταν το πετάς;

Το $2022$ ο πλανήτης έβγαλε $62$ εκατομμύρια τόνους ηλεκτρονικά απόβλητα: κινητά, λάπτοπ, ψυγεία, καλώδια, ηλεκτρικές σκούπες. Μόνο το $22\%$ περίπου μαζεύτηκε και ανακυκλώθηκε με τρόπο που καταγράφηκε (Global E-waste Monitor, ITU και UNITAR, $2024$). Τα υπόλοιπα κατέληξαν σε χωματερές, σε συρτάρια, ή σε χώρες όπου τα ξηλώνουν με το χέρι, συχνά καίγοντας τα καλώδια για να βγει ο χαλκός.

Κάθε τεχνολογία έχει επιπτώσεις, και όχι μόνο όταν τη χρησιμοποιούμε. Η εκτίμηση επιπτώσεων είναι ένας από τους άξονες του προγράμματος σπουδών της Τεχνολογίας: να ρωτάς, πριν φτιάξεις ή αγοράσεις κάτι, τι κοστίζει στο περιβάλλον σε όλη του τη ζωή.

Ηλεκτρονικά απόβλητα στον κόσμο, εκατομμύρια τόνοι

Global E-waste Monitor 2024. Η τιμή του 2010 βγαίνει από την αύξηση 82% που δίνει η έκθεση ως το 2022· του 2030 είναι πρόβλεψη. Η τελευταία μπάρα είναι όσα από τα απόβλητα του 2022 ανακυκλώθηκαν καταγεγραμμένα.

02040608034628214

201020222030 (πρόβλεψη)2022, ανακυκλώθηκαν

Ο κύκλος ζωής ενός προϊόντος

Ένα προϊόν δεν αρχίζει στο ράφι και δεν τελειώνει στον κάδο. Η ζωή του έχει πέντε στάδια:

1. Πρώτες ύλες: εξόρυξη μεταλλευμάτων, πετρέλαιο για πλαστικά, βαμβάκι από χωράφια.
2. Κατασκευή: εργοστάσια, ενέργεια, νερό, χημικά.
3. Μεταφορά: από το ορυχείο στο εργοστάσιο, από το εργοστάσιο σε σένα.
4. Χρήση: ρεύμα, καύσιμα, απορρυπαντικά, ανταλλακτικά.
5. Τέλος ζωής: επαναχρησιμοποίηση, επισκευή, ανακύκλωση, ή χωματερή.

Η ανάλυση κύκλου ζωής (ΑΚΖ, στα αγγλικά LCA) μετράει τι «κοστίζει» στο περιβάλλον κάθε στάδιο: ενέργεια, εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα, νερό, τοξικές ουσίες, έδαφος. Γίνεται με κανόνες που ορίζουν τα διεθνή πρότυπα ISO 14040 και 14044, ώστε δύο αναλύσεις να μπορούν να συγκριθούν.

Σε ποιο στάδιο ανήκει;

Κάθε κάρτα είναι κάτι που συμβαίνει στη ζωή ενός προϊόντος. Βάλ' την στο στάδιο του κύκλου ζωής όπου ανήκει.

Ποιο στάδιο;

Το πλύσιμο του μπλουζακιού σε ζεστό νερό, κάθε εβδομάδα

Πρώτες ύλες και κατασκευήΜεταφοράΧρήσηΤέλος ζωής

0 / 9

Πού είναι το μεγάλο κομμάτι;

Δεν έχουν όλα τα προϊόντα το βάρος τους στο ίδιο στάδιο, και αυτό αλλάζει τι πρέπει να κάνεις:

• Σε ένα κινητό ή ένα λάπτοπ, το μεγαλύτερο μέρος του αποτυπώματος άνθρακα έρχεται από την κατασκευή: τα τσιπ, η οθόνη, η μπαταρία. Η φόρτιση για μερικά χρόνια είναι πολύ μικρότερη (αυτό δείχνουν και οι εκθέσεις περιβάλλοντος που δημοσιεύουν οι κατασκευαστές για κάθε μοντέλο). Άρα αυτό που μετράει περισσότερο είναι να το κρατάς περισσότερα χρόνια.
• Σε ένα ψυγείο, ένα κλιματιστικό ή ένα αυτοκίνητο, το μεγάλο κομμάτι είναι συνήθως η χρήση: δουλεύουν χρόνια, καίγοντας ενέργεια. Εκεί μετράει η απόδοση. Γι' αυτό στην ΕΕ οι συσκευές έχουν ενεργειακή σήμανση από το A (η πιο αποδοτική) ως το G, όπως ξαναγράφτηκε το $2021$.

Το ίδιο ερώτημα, άλλες απαντήσεις: οι σακούλες

Ποια σακούλα για τα ψώνια είναι η καλύτερη για το περιβάλλον; Η Υπηρεσία Περιβάλλοντος της Δανίας έκανε το $2018$ ανάλυση κύκλου ζωής και ρώτησε: πόσες φορές πρέπει να χρησιμοποιηθεί κάθε σακούλα, για να έχει επιπτώσεις όχι μεγαλύτερες από μια λεπτή πλαστική σακούλα που χρησιμοποιείται μία φορά για ψώνια και μία ως σακούλα σκουπιδιών;

Πηγή: Danish EPA, Environmental Project no. $1985$, $2018$.

Η βαμβακερή τσάντα δεν είναι «κακή»· είναι βαριά στην κατασκευή, γιατί το βαμβάκι θέλει πολύ νερό, λιπάσματα και χωράφια. Αξίζει μόνο αν τη χρησιμοποιείς ξανά και ξανά, για χρόνια. Και το αποτέλεσμα αλλάζει ανάλογα με τι μετράς: μόνο τον άνθρακα, ή και το νερό, το έδαφος, τις τοξικές ουσίες. Η πλαστική σακούλα που καταλήγει στη θάλασσα έχει άλλο πρόβλημα, τη ρύπανση, που η ανάλυση αυτή δεν μέτρησε.

Βιώσιμη σχεδίαση

Ο μηχανικός που σχεδιάζει ένα προϊόν αποφασίζει ήδη από το σχέδιο το μεγαλύτερο μέρος των επιπτώσεών του. Μερικές αρχές της βιώσιμης σχεδίασης:

• Λιγότερο υλικό, και υλικά που έχουν ήδη ανακυκλωθεί.
• Λίγα, διαφορετικά υλικά που χωρίζουν εύκολα. Ένα πλαστικό κολλημένο πάνω σε αλουμίνιο δεν ανακυκλώνεται καλά.
• Επισκευή: βίδες αντί για κόλλα, μπαταρία που αλλάζει, ανταλλακτικά και οδηγίες επισκευής.
• Αναβάθμιση: ένα κομμάτι που αλλάζει (μνήμη, μπαταρία) αντί για ολόκληρη συσκευή.
• Κοινά εξαρτήματα: από τις $28$ Δεκεμβρίου $2024$, με οδηγία της ΕΕ (2022/2380), κινητά, τάμπλετ και πολλές άλλες φορητές συσκευές που πουλιούνται στην ΕΕ φορτίζουν με θύρα USB-C, ώστε ένας φορτιστής να κάνει για όλα.

Η σειρά προτεραιότητας της κυκλικής οικονομίας είναι: πρώτα λιγότερα (μην αγοράσεις ό,τι δεν χρειάζεσαι), μετά ξανά (επαναχρησιμοποίηση, επισκευή), και τελευταία ανακύκλωση. Η ανακύκλωση είναι καλύτερη από τη χωματερή, αλλά θέλει κι αυτή ενέργεια και χάνει υλικό.

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση