Η συνάρτηση y = αx²
Η παραβολή: κορυφή, συμμετρία, και τι κάνει το α.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, §4.1
Εκτός ύλης 2026-27Δεν διδάσκεται φέτος (Εγκύκλιος 111798/Δ2/2026). Μένει εδώ για όποιον το χρειάζεται.
Θα μάθεις να
- Να σχεδιάζεις τη γραφική παράσταση της y = αx² και να εξηγείς τι κάνει το α.
- Να βρίσκεις την κορυφή της παραβολής y = αx² και να λες αν είναι μέγιστο ή ελάχιστο.
- Να ξεχωρίζεις πότε μια σχέση είναι ανάλογη, αντιστρόφως ανάλογη ή τετραγωνική.
Ένα σχήμα που θα ξαναδείς παντού
Μέχρι τώρα συνάντησες δύο είδη γραφικών παραστάσεων: την ευθεία και, στη Β΄ τάξη, την υπερβολή των αντιστρόφως ανάλογων ποσών. Μια τρίτη, πολύ συνηθισμένη σχέση δίνει άλλο σχήμα:
Η γραφική της παράσταση λέγεται παραβολή. Περιγράφει πράγματα που συμβαίνουν συνέχεια: το εμβαδόν ενός τετραγώνου καθώς μεγαλώνει η πλευρά, την απόσταση που χρειάζεται ένα αυτοκίνητο για να φρενάρει καθώς ανεβαίνει η ταχύτητα.
Η παραβολή y = αx²
Το είναι ένας σταθερός αριθμός διάφορος του μηδενός: με η συνάρτηση γίνεται , δηλαδή ο οριζόντιος άξονας.
Χαρακτηριστικά που αξίζει να ξέρεις απ' έξω:
- Περνάει πάντα από την αρχή των αξόνων . Αυτό το σημείο λέγεται κορυφή της παραβολής.
- Είναι συμμετρική ως προς τον κατακόρυφο άξονα: το και το δίνουν την ίδια τιμή.
- : ανοίγει προς τα πάνω· η κορυφή είναι το χαμηλότερο σημείο της (ελάχιστο ).
- : ανοίγει προς τα κάτω· η κορυφή είναι το ψηλότερο σημείο της (μέγιστο ).
- Όσο μεγαλώνει το , τόσο στενεύει.
Η συμμετρία φαίνεται στον πίνακα πριν καν σχεδιάσεις.
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Συμπλήρωσε πίνακα τιμών για την y = 2x² και σχεδίασέ την.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Διαλέγω συμμετρικές τιμές γύρω από το μηδέν, γιατί ξέρω ότι η καμπύλη είναι συμμετρική.
: .
: . : . : . : .
Τα σημεία: , , , , .
Ενώνω με καμπύλη, όχι με ευθύγραμμα τμήματα.
Η παραβολή είναι στενότερη από την , γιατί κάθε τιμή είναι διπλάσια.
Παράδειγμα 2
Ένα τετράγωνο έχει πλευρά x και εμβαδόν E = x². Αν η πλευρά τριπλασιαστεί, τι γίνεται το εμβαδόν;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Έστω . Τότε .
Τριπλασιάζω: . Τότε .
Το εμβαδόν έγινε φορές μεγαλύτερο — όχι τριπλάσιο.
Ο γενικός λόγος: . Όποια κι αν είναι η αρχική πλευρά, τριπλάσια πλευρά δίνει εννιαπλάσιο εμβαδόν, γιατί ο υψώνεται κι αυτός στο τετράγωνο.
Παράδειγμα 3
Ποια σχέση περιγράφει ο πίνακας: x = 1, 2, 3 και y = 5, 20, 45;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δοκιμάζω πρώτα σταθερό πηλίκο: , . Δεν είναι σταθερό, άρα δεν είναι ανάλογα.
Δοκιμάζω σταθερό γινόμενο: , , . Ούτε.
Δοκιμάζω : , , . Σταθερό.
Άρα : τετραγωνική σχέση, παραβολή.
Έλεγχος: για προβλέπει . Αν το επόμενο ζευγάρι του πίνακα το επιβεβαιώνει, το μοντέλο στέκει.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Στη συνάρτηση , πόσο είναι το για ;
Τα κατάφερες;
- Να σχεδιάζεις τη γραφική παράσταση της y = αx² και να εξηγείς τι κάνει το α.
- Να βρίσκεις την κορυφή της παραβολής y = αx² και να λες αν είναι μέγιστο ή ελάχιστο.
- Να ξεχωρίζεις πότε μια σχέση είναι ανάλογη, αντιστρόφως ανάλογη ή τετραγωνική.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.