Κλασματικές εξισώσεις και προβλήματα
Διώχνεις τους παρονομαστές — και ελέγχεις τι επιτρέπεται.
30 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Γ΄ Γυμνασίου, §2.4
Εκτός ύλης 2026-27Δεν διδάσκεται φέτος (Εγκύκλιος 111798/Δ2/2026). Μένει εδώ για όποιον το χρειάζεται.
Θα μάθεις να
- Να λύνεις εξίσωση με κλάσματα, διώχνοντας τους παρονομαστές.
- Να ελέγχεις αν μια λύση είναι δεκτή ή απορρίπτεται λόγω περιορισμού.
- Να μεταφράζεις προβλήματα έργου και ταχύτητας σε κλασματική εξίσωση.
Διώξε τους παρονομαστές — αλλά κράτα σημειώσεις
Η εξίσωση
λύνεται με μία κίνηση: πολλαπλασιάζεις και τα δύο μέλη με το ΕΚΠ των παρονομαστών, δηλαδή με , και γλιτώνεις από τα κλάσματα.
Όταν όμως ο άγνωστος βρίσκεται στον παρονομαστή, η ίδια κίνηση κρύβει παγίδα.
Όταν ο x είναι στον παρονομαστή
Πριν κάνεις οτιδήποτε: ο παρονομαστής δεν επιτρέπεται να μηδενιστεί, άρα .
Γράψ' το τώρα, στην αρχή. Μετά τον πολλαπλασιασμό δεν θα φαίνεται πουθενά.
Πολλαπλασιάζω με :
Η λύση που βρήκα είναι ακριβώς η απαγορευμένη τιμή. Άρα η εξίσωση είναι αδύνατη: δεν έχει λύση.
Η μέθοδος
- Παραγοντοποίησε τους παρονομαστές, για να βρεις τους πραγματικούς περιορισμούς.
- Γράψε τους περιορισμούς.
- Πολλαπλασίασε με το ΕΚΠ των παρονομαστών.
- Λύσε τη νέα εξίσωση, που πλέον δεν έχει κλάσματα.
- Έλεγξε κάθε λύση απέναντι στους περιορισμούς.
Το βήμα 5 δεν είναι διακόσμηση. Είναι μέρος της λύσης.
Προβλήματα που καταλήγουν σε κλάσματα
Στα προβλήματα κίνησης το κλάσμα είναι ο χρόνος: απόσταση διά ταχύτητα. Αν το ποδήλατο πηγαίνει με km/h, τα km τα διανύει σε ώρες, και με km/h παραπάνω σε ώρες. Η διαφορά των δύο χρόνων είναι η μία ώρα που κερδίζει — και ο περιορισμός είναι και .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Λύσε την 2/x + 1/3 = 1.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Περιορισμός: .
ΕΚΠ των παρονομαστών: . Πολλαπλασιάζω και τα δύο μέλη:
Έλεγχος: το δεν είναι απαγορευμένο, άρα γίνεται δεκτό.
Επαλήθευση: . Σωστό.
Παράδειγμα 2
Λύσε την x/(x−3) = 3/(x−3) + 2.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Περιορισμός: .
Πολλαπλασιάζω με :
Η λύση συμπίπτει με τον περιορισμό, άρα απορρίπτεται.
Η εξίσωση είναι αδύνατη. Χωρίς το βήμα των περιορισμών θα έγραφες μια λύση που δεν υπάρχει.
Παράδειγμα 3
Ένας βαφέας βάφει ένα δωμάτιο σε 6 ώρες, ένας δεύτερος σε 3. Πόσο κάνουν μαζί;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Σε μία ώρα: ο πρώτος κάνει το , ο δεύτερος το .
Σε ώρες μαζί τελειώνουν ολόκληρη τη δουλειά:
Πολλαπλασιάζω με :
Δύο ώρες.
Έλεγχος λογικής: πρέπει να είναι λιγότερες από τις ώρες του γρηγορότερου — και είναι.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Λύσε:
Τα κατάφερες;
- Να λύνεις εξίσωση με κλάσματα, διώχνοντας τους παρονομαστές.
- Να ελέγχεις αν μια λύση είναι δεκτή ή απορρίπτεται λόγω περιορισμού.
- Να μεταφράζεις προβλήματα έργου και ταχύτητας σε κλασματική εξίσωση.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.