Η Αμερικανική και η Γαλλική Επανάσταση

Η εποχή των επαναστάσεων

Ανάμεσα στο 1775 και στο 1815, δύο επαναστάσεις άλλαξαν τον τρόπο που οι άνθρωποι σκέφτονταν την εξουσία. Η πρώτη έγινε σε δεκατρείς βρετανικές αποικίες της Βόρειας Αμερικής και γέννησε ένα νέο κράτος. Η δεύτερη έγινε στη Γαλλία, το πολυπληθέστερο κράτος της δυτικής Ευρώπης, και ανέτρεψε μια μοναρχία αιώνων.

Και οι δύο στηρίχτηκαν στις ιδέες του Διαφωτισμού: φυσικά δικαιώματα, κυριαρχία του λαού, διάκριση των εξουσιών. Σε αυτό το μάθημα όμως μας ενδιαφέρει κυρίως κάτι άλλο: γιατί ξέσπασαν τότε, πώς εξελίχθηκαν, και τι άφησαν πίσω τους.

Η Αμερικανική Επανάσταση

Οι αιτίες. Ο Επταετής πόλεμος (1756–1763) έδιωξε τη Γαλλία από τον Καναδά, αλλά άφησε τη Βρετανία με τεράστιο χρέος. Το Λονδίνο αποφάσισε ότι έπρεπε να πληρώσουν και οι αποικίες, και επέβαλε νέους φόρους, όπως τον Νόμο του Χαρτοσήμου (1765). Οι άποικοι δεν αρνούνταν κάθε φόρο· αρνούνταν φόρους που ψήφιζε ένα κοινοβούλιο όπου δεν είχαν ούτε έναν αντιπρόσωπο. Το σύνθημά τους ήταν «κανένας φόρος χωρίς αντιπροσώπευση».

Η κλιμάκωση. Το 1773 άποικοι μεταμφιεσμένοι πέταξαν στο λιμάνι της Βοστώνης φορτία τσαγιού μιας βρετανικής εταιρείας. Το Λονδίνο απάντησε με τιμωρητικούς νόμους, και το 1775 οι πρώτοι πυροβολισμοί ανάμεσα σε πολιτοφύλακες και βρετανικό στρατό άνοιξαν τον πόλεμο.

Η Διακήρυξη. Στις 4 Ιουλίου 1776 το Ηπειρωτικό Συνέδριο ενέκρινε τη Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας, που τη συνέταξε κυρίως ο Τόμας Τζέφερσον. Δεν ζητούσε πια διόρθωση των φόρων: έλεγε ότι μια κυβέρνηση που καταπατά τα φυσικά δικαιώματα χάνει το δικαίωμα να κυβερνά.

Ο πόλεμος και η νίκη. Οι αποικίες, με αρχιστράτηγο τον Τζορτζ Ουάσινγκτον, δεν θα νικούσαν εύκολα μόνες τους την πρώτη ναυτική δύναμη του κόσμου. Μετά τη νίκη τους στη Σαρατόγκα (1777), η Γαλλία μπήκε στον πόλεμο στο πλευρό τους, για να εκδικηθεί τη Βρετανία. Στο Γιορκτάουν (1781) ένας βρετανικός στρατός παραδόθηκε, και με τη Συνθήκη του Παρισιού (1783) η Βρετανία αναγνώρισε την ανεξαρτησία των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το Σύνταγμα. Το 1787 συντάχθηκε στη Φιλαδέλφεια το Σύνταγμα των ΗΠΑ, που ισχύει, με τροποποιήσεις, ως σήμερα. Ίδρυσε ένα ομοσπονδιακό κράτος, με πρόεδρο, Κογκρέσο και Ανώτατο Δικαστήριο, δηλαδή με τις τρεις εξουσίες του Μοντεσκιέ σε διαφορετικά χέρια. Πρώτος πρόεδρος έγινε ο Ουάσινγκτον το 1789.

Τα όρια. Η νέα δημοκρατία δεν ήταν δημοκρατία για όλους. Η δουλεία διατηρήθηκε στις νότιες πολιτείες, και καταργήθηκε σε όλη τη χώρα μόνο το 1865, μετά από έναν αιματηρό εμφύλιο. Οι ιθαγενείς έχασαν όλο και περισσότερη γη καθώς οι Αμερικανοί προχωρούσαν δυτικά. Οι γυναίκες δεν ψήφιζαν.

Η Γαλλική Επανάσταση: οι αιτίες

Η Γαλλία του 18ου αιώνα, το Παλαιό Καθεστώς, ήταν μια απόλυτη μοναρχία και μια κοινωνία χωρισμένη σε τρεις τάξεις:

Στη δεκαετία του 1780 ήρθαν μαζί πολλά προβλήματα. Το κράτος είχε φτάσει σε πτώχευση, εν μέρει και από τα έξοδα του πολέμου στην Αμερική. Οι ευγενείς αρνούνταν να χάσουν τα φορολογικά τους προνόμια. Μια κακή σοδειά το 1788 ανέβασε την τιμή του ψωμιού, που ήταν η βασική τροφή των φτωχών. Και οι αστοί, μορφωμένοι και συχνά πλούσιοι, διάβαζαν τους στοχαστές του Διαφωτισμού και έβλεπαν ότι η γέννηση, όχι η αξία, καθόριζε ποιος κυβερνά.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Η Γαλλική Επανάσταση: οι φάσεις

1789: το τέλος του Παλαιού Καθεστώτος. Τον Ιούνιο οι αντιπρόσωποι της Τρίτης Τάξης αυτοανακηρύχθηκαν Εθνοσυνέλευση και ορκίστηκαν να μη διαλυθούν πριν δώσουν στη Γαλλία σύνταγμα. Στις 14 Ιουλίου το πλήθος του Παρισιού κατέλαβε τη Βαστίλη. Τη νύχτα της 4ης Αυγούστου η Συνέλευση κατάργησε τα φεουδαρχικά προνόμια, και στις 26 Αυγούστου ψήφισε τη Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη.

1791–1792: από τη συνταγματική μοναρχία στη Δημοκρατία. Το Σύνταγμα του 1791 κράτησε τον βασιλιά, με περιορισμένες εξουσίες, και έδωσε ψήφο μόνο σε άνδρες που πλήρωναν ορισμένο φόρο. Ο Λουδοβίκος ΙΣΤ΄ όμως προσπάθησε να διαφύγει στο εξωτερικό, και το 1792 η Γαλλία βρέθηκε σε πόλεμο με την Αυστρία και την Πρωσία. Τον Σεπτέμβριο του 1792 καταργήθηκε η μοναρχία και ανακηρύχθηκε η Δημοκρατία. Τον Ιανουάριο του 1793 ο βασιλιάς εκτελέστηκε.

1793–1794: η Τρομοκρατία. Με ξένους στρατούς στα σύνορα και εξεγέρσεις στο εσωτερικό, η Επιτροπή Δημόσιας Σωτηρίας, με ηγετική μορφή τον Ροβεσπιέρο, κυβέρνησε με έκτακτα μέτρα. Περίπου 17.000 άνθρωποι καταδικάστηκαν επίσημα σε θάνατο, και πολλές χιλιάδες ακόμα πέθαναν στις φυλακές ή εκτελέστηκαν χωρίς δίκη. Ο εμφύλιος στη Βανδέα, στη δυτική Γαλλία, κόστισε κατά τις περισσότερες εκτιμήσεις πάνω από 100.000 ζωές. Τον Ιούλιο του 1794 ο ίδιος ο Ροβεσπιέρο οδηγήθηκε στη λαιμητόμο.

1795–1799: το Διευθυντήριο. Μια πιο συντηρητική κυβέρνηση πέντε μελών προσπάθησε να βρει τη μέση οδό ανάμεσα στους βασιλόφρονες και στους ριζοσπάστες. Ήταν αδύναμη και στηριζόταν όλο και περισσότερο στον στρατό.

Ο Ναπολέων

Ο Ναπολέων Βοναπάρτης, στρατηγός που είχε νικήσει στην Ιταλία, κατέλαβε την εξουσία με πραξικόπημα τον Νοέμβριο του 1799 και έγινε Πρώτος Ύπατος. Το 1804 στέφθηκε αυτοκράτορας. Την ίδια χρονιά εκδόθηκε ο Αστικός Κώδικας, που κατοχύρωσε την ισότητα των πολιτών μπροστά στον νόμο, την ατομική ιδιοκτησία και το κοσμικό κράτος, αλλά έβαλε τη γυναίκα κάτω από την εξουσία του συζύγου.

Με τους πολέμους του έφτασε να ελέγχει το μεγαλύτερο μέρος της ηπειρωτικής Ευρώπης. Η εκστρατεία στη Ρωσία (1812) όμως κατέληξε σε καταστροφή, και μετά την ήττα του στη Λειψία (1813) παραιτήθηκε. Επέστρεψε για λίγο το 1815, ηττήθηκε οριστικά στο Βατερλό και πέθανε εξόριστος στην Αγία Ελένη το 1821. Οι νικητές, στο Συνέδριο της Βιέννης (1814–1815), προσπάθησαν να επαναφέρουν τους παλιούς βασιλείς και να προλάβουν κάθε νέα επανάσταση.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Από το Χαρτόσημο στο Βατερλό

Πάτα ένα γεγονός για να το δεις στη γραμμή. Πρόσεξε πόσο μικρό είναι το κενό ανάμεσα στο τέλος της πρώτης επανάστασης και στην αρχή της δεύτερης. Μετά δοκίμασε «Βάλ' τα σε σειρά».

ΕξερεύνησεΒάλ' τα σε σειρά

Νόμος του ΧαρτοσήμουΔιακήρυξη της ΑνεξαρτησίαςΣυνθήκη του ΠαρισιούΠτώση της ΒαστίληςΕκτέλεση του Λουδοβίκου ΙΣΤ΄Πραξικόπημα του ΝαπολέονταΑυτοκράτορας και Αστικός ΚώδικαςΒατερλό

Νόμος του Χαρτοσήμου · 1765 μ.Χ.Ο πρώτος άμεσος φόρος που επέβαλε το Λονδίνο στις αποικίες· «κανένας φόρος χωρίς αντιπροσώπευση».

Αμερικανική, Γαλλική ή και οι δύο;

Κάθε κάρτα περιγράφει κάτι από τις δύο επαναστάσεις. Πού ανήκει;

Πού ανήκει;

«Κανένας φόρος χωρίς αντιπροσώπευση»

ΑμερικανικήΓαλλικήΚαι οι δύο

0 / 8