Στενότητα, επιλογή και κόστος ευκαιρίας

Ένα Σάββατο απόγευμα

Έχεις ελεύθερο το Σάββατο από τις 4 ως τις 7. Οι φίλοι σου παίζουν μπάσκετ στο γήπεδο, η ξαδέρφη σου σε καλεί σινεμά, και την Τρίτη γράφεις διαγώνισμα στα Μαθηματικά. Θα ήθελες και τα τρία. Ο χρόνος σου φτάνει για ένα.

Αυτό το μικρό δίλημμα είναι, σε μικρογραφία, το κεντρικό πρόβλημα όλης της Οικονομικής επιστήμης.

Στενότητα

Στο προηγούμενο μάθημα είδες ότι οι ανάγκες είναι απεριόριστες. Τα μέσα που τις καλύπτουν όμως —γη, νερό, πρώτες ύλες, μηχανές, ανθρώπινη εργασία, χρόνος— είναι περιορισμένα. Αυτή η σύγκρουση λέγεται στενότητα.

Στενότητα δεν σημαίνει φτώχεια. Και η πιο πλούσια χώρα του κόσμου έχει περιορισμένη γη, περιορισμένους εργαζόμενους και 24 ώρες τη μέρα. Και ένας εκατομμυριούχος πρέπει να διαλέξει πού θα περάσει το απόγευμά του.

Αφού δεν φτάνουν, διαλέγουμε

Επειδή οι πόροι δεν φτάνουν για όλα, κάθε άνθρωπος, κάθε επιχείρηση και κάθε κράτος επιλέγει. Για μια ολόκληρη οικονομία, οι επιλογές συνοψίζονται σε τρία βασικά ερωτήματα:

1. Τι θα παραχθεί, και σε ποια ποσότητα; Περισσότερα σχολεία ή περισσότεροι δρόμοι; Περισσότερο σιτάρι ή περισσότερο βαμβάκι;
2. Πώς θα παραχθεί; Με πολλούς εργάτες και λίγες μηχανές, ή με λίγους εργάτες και πολλές μηχανές;
3. Για ποιον θα παραχθεί; Πώς θα μοιραστεί ό,τι παράχθηκε ανάμεσα στους ανθρώπους;

Το κόστος ευκαιρίας

Κάθε επιλογή έχει ένα κόστος που δεν φαίνεται στην απόδειξη. Αν διαλέξεις μπάσκετ, χάνεις την ευκαιρία να διαβάσεις ή να πας σινεμά.

Κόστος ευκαιρίας μιας επιλογής είναι η καλύτερη εναλλακτική που θυσιάζεις για να την κάνεις.

Το κόστος ευκαιρίας δεν μετριέται πάντα σε χρήματα. Μετριέται σε ό,τι έχασες: ώρες, βαθμούς, ένα άλλο αγαθό. Όταν ένα κράτος ξοδεύει ένα ποσό για έναν νέο δρόμο, το κόστος ευκαιρίας είναι ό,τι καλύτερο θα μπορούσε να φτιαχτεί με τα ίδια χρήματα, π.χ. ένα νοσοκομείο.

Ο πίνακας των δυνατοτήτων

Ας φανταστούμε ένα μικρό νησί, που με όλους τους πόρους του μπορεί να παράγει μόνο δύο αγαθά: ψάρια και λάδι. Οι αριθμοί είναι φανταστικοί, για να φανεί η ιδέα.

Κάθε γραμμή είναι ένας συνδυασμός που μπορεί να πετύχει το νησί αν χρησιμοποιήσει όλους τους πόρους του. Για περισσότερα ψάρια, οι ψαράδες πρέπει να είναι περισσότεροι, οπότε κάποιοι αφήνουν τα λιόδεντρα. Κάθε τόνος ψάρι πληρώνεται με λάδι.

Αν σχεδιάσεις τους συνδυασμούς σε ένα διάγραμμα, βγαίνει μια καμπύλη: η καμπύλη παραγωγικών δυνατοτήτων. Δοκίμασέ την:

Ψάρια ή λάδι;

Σύρε το σημείο. Πάνω στην καμπύλη το νησί χρησιμοποιεί όλους τους πόρους του. Μέσα της κάποιοι πόροι μένουν αχρησιμοποίητοι. Έξω από αυτήν δεν φτάνουν οι πόροι. Πρόσεξε το κόστος για έναν τόνο ψάρι ακόμα, καθώς πας δεξιά.

Ψάρια6

Λάδι6

Κόστος ευκαιρίας για 1 ακόμα μονάδα ψάρι

0,86

Το σημείο είναι: Εφικτό, αλλά μένουν πόροι αχρησιμοποίητοι

Οι μονάδες είναι φανταστικές. Το κόστος ευκαιρίας μετριέται σε λάδι που χάνεται, όχι σε ευρώ.

Γιατί μεγαλώνει το κόστος; Τα πρώτα ψάρια τα πιάνουν όσοι είναι καλύτεροι στο ψάρεμα και χειρότεροι στις ελιές, οπότε χάνεται λίγο λάδι. Όσο προχωράς, στη βάρκα μπαίνουν και οι καλύτεροι ελαιοπαραγωγοί, και κάθε νέος τόνος ψάρι κοστίζει όλο και περισσότερο λάδι.

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση