Από το εργαστήρι στο εργοστάσιο

Το έργο της χρονιάς: μια επιχείρηση μέσα στην τάξη

Στη Β΄ Γυμνασίου η Τεχνολογία δεν έχει βιβλίο μαθητή. Το πρόγραμμα σπουδών (ΥΑ 137437/Γ2/2014) ζητά κάτι άλλο: η τάξη να μελετήσει τη βιομηχανία δουλεύοντας σε ομάδες, ή να στήσει μια μικρή γραμμή παραγωγής στο εργαστήριο.

Σε αυτά τα μαθήματα θα ακολουθούμε ένα τέτοιο έργο. Η τάξη στήνει μια εικονική επιχείρηση που φτιάχνει ένα απλό αντικείμενο: μια ξύλινη μολυβοθήκη, ένα κομμάτι ξύλο με τρύπες για μολύβια. Η επιχείρηση και τα νούμερά της είναι φανταστικά. Τα προβλήματα που θα συναντήσει είναι τα ίδια που λύνει κάθε πραγματικό εργοστάσιο.

Πρώτη ύλη, επεξεργασία, προϊόν

Κάθε παραγωγή, από μια μολυβοθήκη ως ένα αυτοκίνητο, έχει τρία μέρη:

Το προϊόν μιας παραγωγής είναι συχνά πρώτη ύλη για μια άλλη. Η σανίδα είναι προϊόν για το πριονιστήριο που έκοψε τον κορμό, και πρώτη ύλη για εμάς. Γι' αυτό τα εργοστάσια δεν δουλεύουν μόνα τους, αλλά σε αλυσίδες.

Τρεις τρόποι να φτιάξεις το ίδιο πράγμα

Η ίδια μολυβοθήκη μπορεί να φτιαχτεί με τρεις πολύ διαφορετικούς τρόπους. Η διαφορά δεν είναι το προϊόν· είναι πώς οργανώνεται η δουλειά.

Κανένας τρόπος δεν είναι «καλύτερος» παντού. Ένας ξυλογλύπτης που φτιάχνει ένα τέμπλο δουλεύει σαν χειροτέχνης, γιατί κάθε κομμάτι είναι μοναδικό. Ένα εργοστάσιο που βγάζει εκατομμύρια ίδια μολύβια δεν θα μπορούσε να δουλέψει έτσι.

Χειροτεχνία, βιοτεχνία ή βιομηχανία;

Κάθε κάρτα περιγράφει έναν χώρο παραγωγής. Κοίτα πόσοι δουλεύουν, με τι, και πόσα κομμάτια βγάζουν.

Πώς οργανώνεται αυτή η παραγωγή;

Μια αγγειοπλάστρια φτιάχνει μόνη της στον τροχό κάθε κανάτι

ΧειροτεχνίαΒιοτεχνίαΒιομηχανία

0 / 6

Πώς το εργαστήρι έγινε εργοστάσιο

Ως τον 18ο αιώνα σχεδόν όλα τα αντικείμενα φτιάχνονταν σε εργαστήρια. Στη Βιομηχανική Επανάσταση, που ξεκίνησε στη Βρετανία τον 18ο αιώνα, άλλαξαν τρία πράγματα μαζί:

1. Μηχανές άρχισαν να κάνουν δουλειά που έκαναν τα χέρια, πρώτα στο νήμα και στο ύφασμα.
2. Οι μηχανές χρειάζονταν ενέργεια από ένα σημείο, πρώτα από νερόμυλους και μετά από ατμομηχανές. Οι εργαζόμενοι έπρεπε λοιπόν να μαζευτούν εκεί που ήταν η μηχανή: γεννήθηκε το εργοστάσιο.
3. Η δουλειά μοιράστηκε σε μικρά βήματα, που το καθένα το έκανε άλλος.

Το τρίτο είναι το πιο σημαντικό για εμάς, και έχει όνομα.

Ο καταμερισμός της εργασίας

Καταμερισμός της εργασίας σημαίνει ότι μια παραγωγή χωρίζεται σε απλά βήματα και κάθε εργαζόμενος κάνει ένα ή λίγα από αυτά, ξανά και ξανά.

Το πιο γνωστό παράδειγμα το έγραψε ο οικονομολόγος Άνταμ Σμιθ το 1776, στον «Πλούτο των Εθνών». Περιγράφει ένα εργαστήριο που φτιάχνει καρφίτσες: η δουλειά χωρίζεται σε περίπου 18 βήματα (ένας τραβάει το σύρμα, άλλος το ισιώνει, άλλος το κόβει, άλλος ακονίζει τη μύτη…). Δέκα εργάτες έβγαζαν έτσι περίπου 48.000 καρφίτσες τη μέρα. Ένας εργάτης μόνος του, γράφει ο Σμιθ, δεν θα έφτιαχνε ούτε 20.

Γιατί κερδίζεις τόσο πολύ;

• Δεξιότητα: όποιος κάνει την ίδια κίνηση όλη μέρα γίνεται πολύ γρήγορος σε αυτή.
• Λιγότερος χαμένος χρόνος: δεν αλλάζεις εργαλείο και θέση σε κάθε βήμα.
• Μηχανές: ένα απλό, επαναλαμβανόμενο βήμα είναι εύκολο να το κάνει μια μηχανή.

Καρφίτσες ανά εργάτη τη μέρα, στο παράδειγμα του Σμιθ

Η αριστερή στήλη είναι ένας εργάτης που κάνει όλα τα βήματα μόνος του, η δεξιά ένας εργάτης στο εργαστήριο με τον καταμερισμό. Μόλις φαίνεται η αριστερή: γι' αυτό ο Σμιθ έγραψε για τις καρφίτσες.

01.0002.0003.0004.0005.000204.800

Μόνος τουΜε καταμερισμό

Περισσότερες

Με καταμερισμό

Λιγότερες

Μόνος του

Σύνολο

4.820

Διαφορά

4.780

Η παραγωγικότητα σε νούμερα

Για να συγκρίνεις δύο τρόπους παραγωγής δεν κοιτάς πόσα βγάζει όλη η μονάδα. Κοιτάς πόσα βγάζει ο καθένας:

παραγωγικότητα = παραγωγή ÷ εργαζόμενοι

Ένα μεγάλο εργοστάσιο με χίλιους εργάτες βγάζει φυσικά περισσότερα από ένα εργαστήρι με δύο. Το ερώτημα είναι αν βγάζει περισσότερα ανά άνθρωπο.

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση