Πράξεις με πραγματικούς αριθμούς
Οι ιδιότητες που δικαιολογούν κάθε βήμα που κάνεις.
25 λεπτά
Στο σχολικό βιβλίο: Μαθηματικά Β΄ Γυμνασίου, 2 ενότητες
Θα μάθεις να
- Να ξεχωρίζεις ρητούς από άρρητους αριθμούς και να ξέρεις τι δείχνει η δεκαδική τους γραφή.
- Να εγκλωβίζεις μια τετραγωνική ρίζα ανάμεσα σε δύο δεκαδικούς, υψώνοντας στο τετράγωνο.
- Να αναγνωρίζεις ποια ιδιότητα των πράξεων δικαιολογεί κάθε βήμα ενός υπολογισμού.
Ένας αριθμός που δεν χωράει σε κλάσμα
Πάρε ένα τετράγωνο με πλευρά . Πόσο είναι η διαγώνιός του;
Από το Πυθαγόρειο — που θα το δεις αναλυτικά σε λίγες ενότητες — βγαίνει ότι το τετράγωνό της είναι . Άρα η διαγώνιος είναι ο αριθμός που, υψωμένος στο τετράγωνο, δίνει . Τον γράφουμε .
Το ερώτημα είναι απλό: ποιο κλάσμα είναι αυτός ο αριθμός;
Η απάντηση είναι ότι δεν υπάρχει. Κανένα κλάσμα ακεραίων δεν δίνει . Και αυτό δεν είναι θέμα υπολογιστικής δύναμης — αποδεικνύεται.
Ρητοί: όσοι γράφονται ως κλάσμα
Ρητός λέγεται κάθε αριθμός που γράφεται ως με ακέραιους και .
Μέσα εκεί χωράνε πολύ περισσότερα από όσα φαίνονται:
| Αριθμός | Ως κλάσμα | Δεκαδική γραφή |
|---|---|---|
| — τελειώνει | ||
| — περιοδικός |
Το κοινό τους: η δεκαδική γραφή είτε τελειώνει είτε επαναλαμβάνεται από κάποιο σημείο και μετά. Δεν γίνεται αλλιώς, γιατί στη διαίρεση τα δυνατά υπόλοιπα είναι πεπερασμένα — κάποιο θα ξαναβγεί, και από εκεί το μοτίβο επαναλαμβάνεται.
Άρρητοι: όσοι δεν γράφονται
Ο έχει δεκαδική γραφή που ούτε τελειώνει ούτε επαναλαμβάνεται:
Τέτοιοι αριθμοί λέγονται άρρητοι. Δίπλα στον στέκονται ο , ο , ο και άπειροι άλλοι.
Οι ρητοί μαζί με τους άρρητους είναι οι πραγματικοί αριθμοί. Αυτοί γεμίζουν την αριθμογραμμή χωρίς να αφήνουν κενό.
Οι ιδιότητες πίσω από κάθε βήμα
Όταν υπολογίζεις, δεν κάνεις ό,τι σου έρθει. Κάθε νόμιμο βήμα στηρίζεται σε μια ιδιότητα:
| Ιδιότητα | Πρόσθεση | Πολλαπλασιασμός |
|---|---|---|
| αντιμεταθετική | ||
| προσεταιριστική | ||
| ουδέτερο στοιχείο | ||
| αντίθετος / αντίστροφος | , |
Και μία που συνδέει τις δύο πράξεις, η επιμεριστική:
Διαβάζεται και ανάποδα. Από αριστερά προς τα δεξιά κάνεις πράξεις· από δεξιά προς τα αριστερά βγάζεις κοινό παράγοντα.
Ιδιότητες των ριζών
Για :
Αυτές επιτρέπουν την απλοποίηση: .
Παραδείγματα
Παράδειγμα 1
Υπολόγισε γρήγορα: 25 × 37 × 4
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Με τη σειρά που δίνεται, θα έκανα — άβολο.
Η αντιμεταθετική επιτρέπει να αλλάξω σειρά, η προσεταιριστική να αλλάξω ομαδοποίηση:
, άρα .
Η «ευκολία» δεν ήταν κόλπο: δύο ιδιότητες τη δικαιολογούν.
Παράδειγμα 2
Απλοποίησε το √72 και βρες προσέγγιση με ένα δεκαδικό.
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Ψάχνω το μεγαλύτερο τέλειο τετράγωνο που διαιρεί το : .
Με : , άρα .
Έλεγχος: — λίγο πάνω από , όπως περίμενα από μια στρογγυλοποίηση προς τα πάνω.
Παράδειγμα 3
Ανάμεσα σε ποιους δύο διαδοχικούς ακεραίους βρίσκεται το √83;
Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.
Δεν δοκιμάζω ρίζες — δοκιμάζω τετράγωνα, που ξέρω απ' έξω.
και .
Το είναι ανάμεσα: . Άρα .
Πιο κοντά στο , αφού το είναι πολύ κοντά στο .
Ένα δεκαδικό ψηφίο πιο μέσα, με τον ίδιο τρόπο: και . Αφού , ισχύει . Πράγματι .
Το δεν είναι τέλειο τετράγωνο, άρα ο είναι άρρητος.
Πολλαπλή επιλογή
Ασκήσεις
Υπολόγισε γρήγορα:
Τα κατάφερες;
- Να ξεχωρίζεις ρητούς από άρρητους αριθμούς και να ξέρεις τι δείχνει η δεκαδική τους γραφή.
- Να εγκλωβίζεις μια τετραγωνική ρίζα ανάμεσα σε δύο δεκαδικούς, υψώνοντας στο τετράγωνο.
- Να αναγνωρίζεις ποια ιδιότητα των πράξεων δικαιολογεί κάθε βήμα ενός υπολογισμού.
Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.
Παιχνίδια
Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.