Αφήγηση, περιγραφή, διάλογος

Πώς προχωράει μια ιστορία

Ένας συγγραφέας δεν γράφει όλη την ιστορία με τον ίδιο τρόπο. Κάποτε λέει τι έγινε, κάποτε σταματά για να σου δείξει ένα πρόσωπο ή έναν τόπο, κάποτε αφήνει τους ήρωες να μιλήσουν μόνοι τους. Αυτοί είναι οι αφηγηματικοί τρόποι, και οι βασικοί είναι τρεις:

• Αφήγηση: τα γεγονότα το ένα μετά το άλλο. Ο χρόνος της ιστορίας κυλάει, και τα ρήματα λένε τι έγινε («ετρόμαξα», «εφώναζα», «έκλεισε το παράθυρο»).
• Περιγραφή: ο χρόνος σταματά. Βλέπουμε πώς είναι ένα πρόσωπο, ένας τόπος, ένα αντικείμενο. Τα ρήματα λένε πώς ήταν κάτι («ήτον ωραία μελαχροινή»).
• Διάλογος: τα πρόσωπα μιλούν τα ίδια, σε ευθύ λόγο, συνήθως με παύλα ή εισαγωγικά. Τα λόγια τους τα ακούμε όπως ειπώθηκαν, χωρίς τον αφηγητή στη μέση.

Υπάρχει και ένας τέταρτος, πιο αθόρυβος: το σχόλιο. Εκεί ο αφηγητής βγαίνει λίγο από την ιστορία και λέει τη γνώμη του γι' αυτήν.

Ένα κείμενο, όλοι οι τρόποι

Θα τους δεις όλους σε ένα διήγημα του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη (1851–1911), το «Όνειρο στο κύμα» (1900). Ο αφηγητής είναι ένας δικηγόρος στην Αθήνα, που θυμάται το τελευταίο καλοκαίρι που ήταν βοσκόπουλο στη Σκιάθο. Η γλώσσα είναι η καθαρεύουσα της εποχής· τα αποσπάσματα είναι από το κείμενο της Βικιθήκης, σε μονοτονικό.

Περιγραφή. Πριν συμβεί οτιδήποτε, ο αφηγητής μάς δείχνει τη Μοσχούλα, την ανιψιά του γείτονα:

Ήτον θερμόαιμος και ανήσυχος ως πτηνόν του αιγιαλού. Ήτον ωραία μελαχροινή, κ' ενθύμιζε την νύμφην του Άσματος την ηλιοκαυμένην.

Δεν προχωράει τίποτα. Το «ήτον» δύο φορές λέει πώς ήταν η κοπέλα, όχι τι έκανε μια συγκεκριμένη μέρα.

Αφήγηση. Μετά ο χρόνος ξεκινά:

Μίαν ημέραν, δεν ηξεύρω πώς, ενώ εμέτρουν καθώς εσυνήθιζα τας αίγας μου […], η Μοσχούλα, η ευνοούμενη μου κατσίκα, είχε μείνει οπίσω, και δεν ευρέθη εις το μέτρημα. […] Ετρόμαξα.

Το «Μίαν ημέραν» είναι το σήμα: από εδώ και πέρα κάτι συμβαίνει.

Διάλογος. Ο βοσκός φωνάζει την κατσίκα του, και η κοπέλα με το ίδιο όνομα τον ακούει από το παράθυρο:

— Τί έχεις και φωνάζεις;

Εγώ δεν ήξευρα τι να είπω· εν τοσούτω απήντησα:

— Φωνάζω εγώ την κατσίκα μου, τη Μοσχούλα!... Με σένα δεν έχω να κάμω.

Πρόσεξε τη γλώσσα: ο αφηγητής γράφει «απήντησα» σε καθαρεύουσα, ο νεαρός βοσκός μιλάει τη γλώσσα του βουνού. Ο διάλογος κάνει τα πρόσωπα να ακουστούν, με τη φωνή τους, τη ντροπή και το πείραγμά τους.

Σχόλιο. Στην αρχή του διηγήματος, ο ενήλικος αφηγητής κρίνει τη ζωή του:

Μεγάλην προκοπήν, εννοείται, δεν έκαμα.

Αυτό δεν είναι γεγονός της ιστορίας. Είναι η γνώμη του για όσα έγιναν.

Αφήγηση, περιγραφή, διάλογος ή σχόλιο;

Όλες οι φράσεις είναι από το «Όνειρο στο κύμα». Ρώτα τον εαυτό σου: προχωράει ο χρόνος, σταματά, μιλάει κάποιος ήρωας ή κρίνει ο αφηγητής;

Ποιος τρόπος είναι;

«Μεγάλην προκοπήν, εννοείται, δεν έκαμα.»

ΑφήγησηΠεριγραφήΔιάλογοςΣχόλιο

0 / 9

Ας το λύσουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση