Ο πληθυσμός της Γης

Οκτώ δισεκατομμύρια, και πώς φτάσαμε εδώ

Για σχεδόν όλη την ιστορία του ανθρώπου ο πληθυσμός της Γης μεγάλωνε πολύ αργά. Γεννιούνταν πολλά παιδιά, αλλά πέθαιναν σχεδόν όσα γεννιούνταν: από αρρώστιες, πείνα, πολέμους. Το πρώτο δισεκατομμύριο το φτάσαμε μόλις γύρω στο 1800.

Μετά κάτι άλλαξε, και άλλαξε γρήγορα:

Σήμερα είμαστε περίπου $8{,}1$ δισεκατομμύρια (2024). Ο πληθυσμός εξακολουθεί να αυξάνεται, αλλά πιο αργά από ό,τι στη δεκαετία του 1960. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του ΟΗΕ θα φτάσει στο μέγιστο, γύρω στα $10$ δισεκατομμύρια, στο δεύτερο μισό του αιώνα, και μετά θα αρχίσει να μειώνεται.

Η «έκρηξη» δεν έγινε επειδή οι άνθρωποι άρχισαν να κάνουν περισσότερα παιδιά. Έγινε επειδή σταμάτησαν να πεθαίνουν τόσο νέοι: καθαρό νερό, αποχέτευση, εμβόλια, αντιβιοτικά, περισσότερη τροφή.

Γεννήσεις, θάνατοι και φυσική μεταβολή

Ο πληθυσμός ενός τόπου αλλάζει με δύο τρόπους: από τη διαφορά γεννήσεων και θανάτων, και από όσους έρχονται ή φεύγουν. Το δεύτερο είναι το επόμενο μάθημα. Εδώ μένουμε στο πρώτο.

• Φυσική μεταβολή = γεννήσεις − θάνατοι. Αν βγει θετική, λέμε φυσική αύξηση· αν βγει αρνητική, φυσική μείωση.
• Για να συγκρίνουμε χώρες διαφορετικού μεγέθους, τη μετράμε ανά $1.000$ κατοίκους (‰, «τοις χιλίοις»).
• Δείκτης γονιμότητας είναι πόσα παιδιά κάνει κατά μέσο όρο μια γυναίκα στη ζωή της. Για να μένει ο πληθυσμός σταθερός μακροπρόθεσμα χρειάζονται περίπου $2{,}1$ — δύο για να «αντικαταστήσουν» τους γονείς, και λίγο παραπάνω γιατί δεν φτάνουν όλα τα παιδιά στην ενήλικη ζωή.

Η Ελλάδα έχει σήμερα γονιμότητα γύρω στο $1{,}3$. Ο Νίγηρας, στην Αφρική, γύρω στο $6$. Η Νότια Κορέα έχει πέσει κάτω από το $1$ — τη χαμηλότερη του κόσμου.

Πού ζούμε

Οι άνθρωποι δεν είναι σκορπισμένοι ομοιόμορφα. Περίπου έξι στους δέκα ζουν στην Ασία. Η Ινδία πέρασε την Κίνα το 2023 και είναι πλέον η πολυπληθέστερη χώρα, με περίπου $1{,}4$ δισεκατομμύρια η καθεμία.

Πού ζουν οι άνθρωποι: μερίδιο κάθε ηπείρου στον παγκόσμιο πληθυσμό, %

Στρογγυλεμένα νούμερα του 2024. Η Αμερική μετριέται εδώ ολόκληρη. Δες πόσο μεγαλύτερο είναι το μερίδιο της Ασίας από όλες τις άλλες μαζί.

59181391

Ασία−+Αφρική−+Αμερική−+Ευρώπη−+Ωκεανία−+

Το μεγαλύτερο μερίδιο

Ασία

Το μικρότερο μερίδιο

Ωκεανία

Σύνολο (πρέπει να δίνει 100)

100

Διαφορά μεγαλύτερου και μικρότερου

58

Τα αίτια είναι τα γνωστά: οι άνθρωποι μαζεύονται σε πεδιάδες, κοντά σε ποτάμια και ακτές, σε ήπιο κλίμα. Αραιοκατοικημένες μένουν οι έρημοι, τα ψηλά βουνά, τα πολύ κρύα μέρη και τα πυκνά τροπικά δάση.

Η ίδια Αφρική, που σήμερα έχει λιγότερο από το ένα πέμπτο της ανθρωπότητας, είναι η ήπειρος που μεγαλώνει πιο γρήγορα. Μέσα στις επόμενες δεκαετίες το μερίδιό της θα ανέβει αισθητά.

Η πυραμίδα των ηλικιών

Η πυραμίδα ηλικιών είναι ένα διπλό ραβδόγραμμα: άνδρες αριστερά, γυναίκες δεξιά, τα μικρά παιδιά στη βάση και οι ηλικιωμένοι στην κορυφή. Το σχήμα της λέει την ιστορία μιας χώρας με μια ματιά:

Στην Ελλάδα σχεδόν ένας στους τέσσερις κατοίκους είναι πάνω από $65$ ετών. Αυτό σημαίνει λιγότερους εργαζόμενους για κάθε συνταξιούχο, περισσότερες ανάγκες σε υγεία και φροντίδα, και σχολεία που κλείνουν σε χωριά και νησιά επειδή δεν έχουν πια μαθητές.

Ένας νέος πληθυσμός έχει τις δικές του δυσκολίες: χρειάζεται γρήγορα καινούργια σχολεία, νοσοκομεία και, σε λίγα χρόνια, εκατομμύρια νέες θέσεις εργασίας.

Ας το λύσουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση