Μετάβαση στο περιεχόμενο

Η θέση της Ευρώπης στον κόσμο

Γεωγραφική και σχετική θέση: γιατί οι συντεταγμένες δεν αρκούν για να καταλάβεις έναν τόπο.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Γεωλογία - Γεωγραφία Β΄ Γυμνασίου, 3 ενότητες

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις τη σχετική, την απόλυτη και τη γεωγραφική θέση ενός τόπου.
  2. Να περιγράφεις τη θέση μιας πόλης ή μιας χώρας και με τους δύο τρόπους, με συντεταγμένες και με σημεία αναφοράς.
  3. Να εξηγείς τι μας λέει η σχετική θέση που δεν μας λένε οι συντεταγμένες: κλίμα, δρόμους, γείτονες, δυνατότητες.
  4. Να περιγράφεις τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο και τα πλεονεκτήματα που της δίνει.

Δύο τρόποι να πεις «πού»

Ένας φίλος σου σε ρωτά πού μένεις. Μπορείς να του απαντήσεις με δύο τρόπους:

  • «Οδός Βενιζέλου 6868.»
  • «Το τρίτο σπίτι μετά το φαρμακείο, προς την πλευρά της εκκλησίας, απέναντι από το πάρκο.»

Και οι δύο απαντήσεις είναι σωστές, αλλά λένε διαφορετικά πράγματα. Η πρώτη είναι ακριβής: όποιος έχει χάρτη τη βρίσκει, ακόμα κι αν δεν έχει πάει ποτέ εκεί. Η δεύτερη δεν μπορεί να μπει σε έναν χάρτη έτσι απλά, αλλά λέει τι έχεις γύρω σου.

Η Γεωγραφία δίνει όνομα σε αυτούς τους δύο τρόπους.

Πώς ορίζεταιΠαραδείγματα
Σχετική θέσησε σχέση με κάποιο άλλο στοιχείο του χώρου, το σημείο αναφοράς: «κοντά», «μακριά», «βορειοανατολικά του»«Το Λιτόχωρο είναι χτισμένο στους πρόποδες του Ολύμπου.» «Η Ελλάδα βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης.»
Απόλυτη θέσημε ένα σύστημα αναφοράς που ισχύει για όλους: διευθύνσεις, τετράγωνα χάρτη, συντεταγμένες«Οδός Ιπποκράτους 3636.» «Στο τετράγωνο Β2 του χάρτη.» Ο πύργος στο e4 της σκακιέρας.
Γεωγραφική θέσηη απόλυτη θέση με το σύστημα των γεωγραφικών συντεταγμένων: πλάτος και μήκοςΗ Θεσσαλονίκη είναι στις 40∘38′40^\circ 38' Β και 22∘57′22^\circ 57' Α.

Η γεωγραφική θέση είναι λοιπόν μια ειδική περίπτωση απόλυτης θέσης. Το γεωγραφικό πλάτος και μήκος τα έμαθες στην Α΄ Γυμνασίου: γράφονται σε μοίρες και λεπτά, με Β ή Ν για το πλάτος και Α ή Δ για το μήκος. Σήμερα τα δίνει σε δευτερόλεπτα το δορυφορικό σύστημα εντοπισμού θέσης κάθε κινητού, με ακρίβεια λίγων μέτρων.

Τι λέει ο καθένας, και τι δεν λέει

Πάρε μια πόλη της Θράκης, την Αλεξανδρούπολη.

Η γεωγραφική της θέση: περίπου 40∘51′40^\circ 51' Β, 25∘53′25^\circ 53' Α. Με αυτούς τους δύο αριθμούς τη βρίσκεις σε οποιονδήποτε χάρτη του κόσμου, χωρίς καμία αμφιβολία.

Η σχετική της θέση:

  1. Είναι παραθαλάσσια πόλη στο Θρακικό Πέλαγος, με λιμάνι.
  2. Βρίσκεται στο ανατολικό άκρο της Εγνατίας Οδού, του μεγάλου δρόμου που διασχίζει όλη τη βόρεια Ελλάδα ως την Ηγουμενίτσα.
  3. Είναι πολύ κοντά σε δύο γειτονικές χώρες, τη Βουλγαρία και την Τουρκία.
  4. Είναι λίγο δυτικά από το Δέλτα του Έβρου, έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Ευρώπης.
  5. Έχει κλίμα παρόμοιο με άλλες πόλεις στις ακτές του βόρειου Αιγαίου.
Χάρτης της Ελλάδας με την Αλεξανδρούπολη και τον Έβρο, κοντά στη Βουλγαρία και την Τουρκία.ΑλεξανδρούποληΈβροςΠοτάμια: © OpenStreetMap contributors
Ένας ψηλός πέτρινος φάρος σε μια παραλιακή πλατεία, με δέντρα, φανοστάτες και τη θάλασσα πίσω του.
Ο φάρος της Αλεξανδρούπολης, το σήμα της πόλης, στην παραλία της. Χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα για να οδηγεί τα πλοία στο λιμάνι, που ήταν και τότε, όπως και σήμερα, ο λόγος ύπαρξης της πόλης.Φωτογραφία: Texniths · CC BY-SA 4.0 · Wikimedia Commons

Η σχετική θέση είναι τόσο σημαντική για τους ανθρώπους, που έδωσε όνομα σε πολλά χωριά. Στο Ζαγόρι της Ηπείρου, το Δίλοφο είναι χτισμένο ανάμεσα σε δύο λόφους. Ο χάρτης της Ελλάδας είναι γεμάτος τέτοια ονόματα: Ακρογιάλι, Λιβάδια, Χερσόνησος, Μεσοποταμιά, Ακροποταμιά, Επτάλοφος. Κάθε όνομα είναι μια μικρή περιγραφή της θέσης του.

Σχετική, απόλυτη ή γεωγραφική θέση;

Κάθε κάρτα περιγράφει πού βρίσκεται κάτι. Με ποιον τρόπο;

Ποιος τρόπος;

Η Φλώρινα βρίσκεται βορειοδυτικά της Θεσσαλονίκης

0 από 7

Η Ελλάδα και η Ευρώπη στον χάρτη

Η Ελλάδα εκτείνεται περίπου από 34∘48′34^\circ 48' ως 41∘45′41^\circ 45' βόρειο πλάτος και από 19∘23′19^\circ 23' ως 29∘39′29^\circ 39' ανατολικό μήκος. Αυτή είναι η γεωγραφική της θέση. Η σχετική της θέση λέει περισσότερα:

  • Είναι στη νότια Ευρώπη: χώρα ευρωπαϊκή.
  • Απέχει περίπου εξίσου από τον Ισημερινό και τον Βόρειο Πόλο, άρα έχει εύκρατο κλίμα.
  • Είναι πολύ κοντά στην Ασία και στην Αφρική, άρα έχει μεγάλη σημασία για όλη την περιοχή.
  • Βρέχεται από τη Μεσόγειο, άρα έχει εμπόριο και πολιτιστικές ανταλλαγές με τις άλλες μεσογειακές χώρες.
  • Από τα πελάγη της περνούν οι θαλάσσιοι δρόμοι που ενώνουν τη Μεσόγειο με τον Εύξεινο Πόντο.

Η Ευρώπη, η ήπειρος όπου ζούμε, εκτείνεται στην ηπειρωτική της έκταση περίπου από τις 36∘36^\circ ως τις 71∘71^\circ βόρειο πλάτος και από τις 9∘9^\circ δυτικό ως τις 66∘66^\circ ανατολικό μήκος. Βρίσκεται λοιπόν ολόκληρη στο βόρειο ημισφαίριο, και κυρίως στο ανατολικό. Η σχετική της θέση:

Σε σχέση μεΗ Ευρώπη…
την Ασίαείναι η δυτική συνέχειά της, χωρίς θάλασσα ανάμεσα: όριο είναι τα Ουράλια, η Κασπία, ο Καύκασος, ο Εύξεινος Πόντος και τα Στενά
την Αφρικήβρίσκεται βόρεια και πολύ κοντά της: τις χωρίζει η Μεσόγειος, και στο Γιβραλτάρ μόνο περίπου 1414 km θάλασσας
την Αμερικήείναι απέναντι, πέρα από τον Ατλαντικό, σε σχετικά μικρή απόσταση
τον Ισημερινό και τον Πόλοτο μεγαλύτερο μέρος της απέχει αρκετά και από τους δύο: βρίσκεται κυρίως στην εύκρατη ζώνη, ένα μικρό κομμάτι στην πολική, και κανένα στην τροπική
τη θάλασσαβρέχεται από πολλές θάλασσες, με τον Ατλαντικό στα δυτικά· και τα πιο απομακρυσμένα σημεία της απέχουν από τη θάλασσα λιγότερο από περίπου 1.0001.000 km

Η Ευρώπη βρίσκεται λοιπόν ανάμεσα στην Αμερική, την Ασία και την Αφρική: είναι ένα σταυροδρόμι ηπείρων.

Η Κωνσταντινούπολη από το διάστημα, τη νύχτα: δύο φωτισμένες στεριές χωρίζονται από ένα στενό σκοτεινό κανάλι θάλασσας.
Η Κωνσταντινούπολη τη νύχτα, φωτογραφημένη από τον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό. Το σκοτεινό κανάλι στη μέση είναι ο Βόσπορος: η πόλη απλώνεται και στις δύο πλευρές του, στην Ευρώπη και στην Ασία.Φωτογραφία: NASA · κοινό κτήμα · Wikimedia Commons

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Δύο αγγελίες για το ίδιο σπίτι στη Χαλκιδική. Α: «Νέα Φώκαια, οδός Αιγαίου 36, μονοκατοικία 150 τ.μ.» Β: «Νέα Φώκαια, μονοκατοικία 150 τ.μ., όλα τα δωμάτια ανατολικά, 100 m από τη θάλασσα, κοντά στον κεντρικό δρόμο.» Ποια βοηθά περισσότερο έναν αγοραστή;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 2

Η Αθήνα είναι περίπου στις 38° Β και η Μόσχα περίπου στις 56° Β. Τι μπορείς να πεις για το κλίμα τους μόνο από τις συντεταγμένες, και τι χρειάζεσαι ακόμα;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Παράδειγμα 3

Από όσα ξέρεις για τη θέση της Ευρώπης, ποια πλεονεκτήματα είχε για τους κατοίκους της;

Σκέψου το πρώτα. Μετά δες την απάντηση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 8
«Το Λιτόχωρο είναι χτισμένο στους πρόποδες του Ολύμπου.» Τι θέση περιγράφει η πρόταση;

Ασκήσεις

ΘυμάμαιΆσκηση 1 από 4

Πώς λέγεται η απόλυτη θέση ενός τόπου όταν δίνεται με γεωγραφικό πλάτος και μήκος;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις τη σχετική, την απόλυτη και τη γεωγραφική θέση ενός τόπου.
  • Να περιγράφεις τη θέση μιας πόλης ή μιας χώρας και με τους δύο τρόπους, με συντεταγμένες και με σημεία αναφοράς.
  • Να εξηγείς τι μας λέει η σχετική θέση που δεν μας λένε οι συντεταγμένες: κλίμα, δρόμους, γείτονες, δυνατότητες.
  • Να περιγράφεις τη θέση της Ευρώπης στον κόσμο και τα πλεονεκτήματα που της δίνει.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Βρήκες κάποιο λάθος;