Αμερική και Ωκεανία

Δύο «νέοι κόσμοι» — που δεν ήταν νέοι

Για τους Ευρωπαίους του 1492 η Αμερική ήταν ο «Νέος Κόσμος», και η Αυστραλία, αιώνες αργότερα, κάτι ακόμα πιο καινούργιο. Για τους ανθρώπους που ζούσαν ήδη εκεί, δεν ήταν τίποτα καινούργιο: οι Αβορίγινες της Αυστραλίας ζουν στην ήπειρο εδώ και τουλάχιστον $50.000$ χρόνια, και στην Αμερική υπήρχαν πόλεις, αυτοκρατορίες και ημερολόγια πολύ πριν φτάσει ο Κολόμβος.

Αμερική και Ωκεανία έχουν ένα κοινό: σήμερα τις κατοικούν κυρίως απόγονοι ανθρώπων που ήρθαν τα τελευταία πεντακόσια χρόνια — από την Ευρώπη, την Αφρική, την Ασία. Ανάμεσά τους και πολλοί Έλληνες: η Μελβούρνη έχει από τις μεγαλύτερες ελληνικές κοινότητες έξω από την Ελλάδα, και στις ΗΠΑ ζουν πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι ελληνικής καταγωγής.

Η Αμερική: βουνά στα δυτικά, ποτάμια στα ανατολικά

Η Αμερική απλώνεται από τον Αρκτικό Ωκεανό σχεδόν ως την Ανταρκτική, σε περίπου $42$ εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα, με πάνω από ένα δισεκατομμύριο κατοίκους. Χωρίζεται σε Βόρεια, Κεντρική και Νότια Αμερική. Η διώρυγα του Παναμά, από το 1914, ενώνει τον Ατλαντικό με τον Ειρηνικό μέσα από έναν στενό λαιμό ξηράς.

Το ανάγλυφο έχει ένα καθαρό σχέδιο, και στις δύο Αμερικές:

• Στα δυτικά, ψηλές οροσειρές κατά μήκος του Ειρηνικού: τα Βραχώδη Όρη στη Βόρεια Αμερική, οι Άνδεις στη Νότια. Οι Άνδεις είναι η μακρύτερη οροσειρά ξηράς της Γης, περίπου $7.000$ χιλιόμετρα, με ψηλότερη κορυφή το Ακονκάγκουα ($6.961$ m). Εδώ η πλάκα του Ειρηνικού βυθίζεται κάτω από την ήπειρο, όπως η αφρικανική κάτω από το Αιγαίο — γι' αυτό η Χιλή και το Περού έχουν ισχυρούς σεισμούς και ηφαίστεια.
• Στο κέντρο και στα ανατολικά, πεδιάδες και μεγάλες λεκάνες ποταμών: οι Μεγάλες Πεδιάδες και ο Μισισιπής στον βορρά, ο Αμαζόνιος και οι Πάμπας στον νότο.

Αμερική και Αυστραλία από το πλάι

Διάλεξε τομή και μετακίνησε τον δείκτη. Πρόσεξε σε ποια πλευρά κάθε ηπείρου βρίσκονται τα βουνά.

Διάλεξε τομή

Ειρηνικός → Άνδεις → ΑτλαντικόςΠέρθη → Σίδνεϊ

←Εδώ→

Εδώ

Ειρηνικός

Απόσταση από την αρχή

0 km

Υψόμετρο

−200 m

Μια τομή στο ύψος του Σαντιάγο της Χιλής: σχεδόν επτά χιλιόμετρα ανάβαση μέσα σε 150 χιλιόμετρα, και μετά χίλια χιλιόμετρα πεδιάδας ως τον Ατλαντικό. Τα ύψη είναι στρογγυλεμένα.

Ο Αμαζόνιος είναι ο ποταμός με τον μεγαλύτερο όγκο νερού στον κόσμο: περίπου το ένα πέμπτο όλου του γλυκού νερού που χύνουν τα ποτάμια της Γης στους ωκεανούς. Γύρω του απλώνεται το μεγαλύτερο τροπικό δάσος του πλανήτη, κατά το μεγαλύτερο μέρος στη Βραζιλία. Λίγο πιο δυτικά, πίσω από τις Άνδεις, η έρημος Ατακάμα της Χιλής είναι από τα πιο ξερά μέρη της Γης.

Οι λαοί της Αμερικής

Όταν έφτασαν οι Ισπανοί, στο κεντρικό Μεξικό κυριαρχούσαν οι Αζτέκοι, με πρωτεύουσα την Τενοτστιτλάν — πάνω στα ερείπιά της χτίστηκε η σημερινή Πόλη του Μεξικού. Οι Μάγια είχαν χτίσει πόλεις στη χερσόνησο του Γιουκατάν και στη Γουατεμάλα, με γραφή και ακριβές ημερολόγιο. Στις Άνδεις, οι Ίνκας κυβερνούσαν μια αυτοκρατορία χιλιάδων χιλιομέτρων, με δρόμους πάνω στα βουνά και πόλεις όπως το Κούσκο και το Μάτσου Πίτσου.

Μέσα σε λίγες δεκαετίες μετά το 1492, αρρώστιες που έφεραν οι Ευρωπαίοι, όπως η ευλογιά, για τις οποίες οι αυτόχθονες δεν είχαν καμία ανοσία, σκότωσαν ένα πολύ μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Μαζί με τους πολέμους και την καταναγκαστική εργασία, η αποικιοκρατία άλλαξε ριζικά τον χάρτη των λαών. Εκατομμύρια Αφρικανοί μεταφέρθηκαν με τη βία ως σκλάβοι, κυρίως στη Βραζιλία, στην Καραϊβική και στις ΗΠΑ.

Γι' αυτό σήμερα στην Αμερική μιλιούνται κυρίως ισπανικά, αγγλικά και πορτογαλικά (στη Βραζιλία), και γαλλικά στο Κεμπέκ του Καναδά και στην Αϊτή. Οι αυτόχθονες γλώσσες όμως δεν χάθηκαν: τα κέτσουα, η γλώσσα των Ίνκας, τα μιλούν ακόμα εκατομμύρια άνθρωποι στις Άνδεις, και στη Βολιβία και στη Γουατεμάλα οι αυτόχθονες είναι περίπου τέσσερις στους δέκα κατοίκους.

Ωκεανία: μια ήπειρος-νησί και χιλιάδες νησιά

Η Ωκεανία είναι η μικρότερη σε πληθυσμό κατοικημένη ήπειρος: περίπου $45$ εκατομμύρια άνθρωποι. Περιλαμβάνει την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, την Παπούα Νέα Γουινέα και χιλιάδες νησιά του Ειρηνικού.

Η Αυστραλία είναι σχεδόν όσο οι ΗΠΑ χωρίς την Αλάσκα, αλλά έχει μόνο περίπου $27$ εκατομμύρια κατοίκους. Το μεγαλύτερο μέρος της είναι ξερό: έρημοι και ημίξηρες εκτάσεις στο εσωτερικό, το λεγόμενο outback. Οι κάτοικοι είναι μαζεμένοι κυρίως σε λίγες μεγάλες πόλεις στην ακτή, και κυρίως στα ανατολικά και νοτιοανατολικά — Σίδνεϊ, Μελβούρνη, Μπρισμπέιν — όπου το κλίμα είναι ηπιότερο και πέφτει περισσότερη βροχή. Στα ανοιχτά της βορειοανατολικής ακτής απλώνεται ο Μεγάλος Κοραλλιογενής Ύφαλος, μήκους περίπου $2.300$ χιλιομέτρων.

Στη Νέα Ζηλανδία οι Μαορί είναι σχεδόν ένας στους πέντε κατοίκους, και η γλώσσα τους είναι επίσημη γλώσσα της χώρας. Στα μικρά νησιά του Ειρηνικού, όπως το Τουβαλού και το Κιριμπάτι, το έδαφος υψώνεται ελάχιστα μέτρα πάνω από τη θάλασσα, και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας απειλεί την ίδια τους την ύπαρξη.

Ας το δουλέψουμε

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση