Μετάβαση στο περιεχόμενο

Χημική αντίδραση και χημική εξίσωση

Αντιδρώντα, προϊόντα και διατήρηση των ατόμων: πώς γράφεις και ισοσταθμίζεις μια χημική εξίσωση.

30 λεπτά

Στο σχολικό βιβλίο: Χημεία Β΄ Γυμνασίου, §2.7, 2.11

Θα μάθεις να

  1. Να ξεχωρίζεις ένα χημικό φαινόμενο από ένα φυσικό, και να αναγνωρίζεις αντιδρώντα και προϊόντα.
  2. Να εξηγείς γιατί η μάζα διατηρείται σε μια χημική αντίδραση.
  3. Να γράφεις και να ισοσταθμίζεις απλές χημικές εξισώσεις αλλάζοντας μόνο τους συντελεστές.

Το νερό σπάει στα δύο

Στο εργαστήριο βάζουν δύο ηλεκτρόδια σε νερό με λίγο θειικό οξύ, για να άγει το ρεύμα, και τα συνδέουν με μια πηγή. Σε κάθε ηλεκτρόδιο αρχίζουν να βγαίνουν φυσαλίδες. Αν τις μαζέψεις σε δύο σωλήνες, βλέπεις δύο πράγματα:

  • Ο ένας σωλήνας γεμίζει δύο φορές πιο γρήγορα από τον άλλο.
  • Τα δύο αέρια δεν είναι νερό. Στον γεμάτο σωλήνα υπάρχει υδρογόνο: πλησίασέ του ένα αναμμένο σπίρτο και καίγεται με έναν μικρό κρότο. Στον άλλο υπάρχει οξυγόνο: ένα ξυλάκι που μόλις έσβησε και αχνοκαίει ξαναπαίρνει φλόγα μέσα του.

Αυτή η διάσπαση με ηλεκτρικό ρεύμα λέγεται ηλεκτρόλυση. Από το νερό, μια ένωση, πήραμε δύο στοιχεία με εντελώς άλλες ιδιότητες. Ο διπλάσιος όγκος του υδρογόνου δεν είναι σύμπτωση: στο μόριο H2O\text{H}_2\text{O} κάθε άτομο οξυγόνου έχει δίπλα του δύο άτομα υδρογόνου.

Γυάλινη συσκευή σε σχήμα Η: δύο ψηλοί σωλήνες με βρυσάκια στην κορυφή, ενωμένοι στη βάση, μια γυάλινη σφαιρική χοάνη ψηλά αριστερά, και μπροστά ένα τροφοδοτικό με ψηφιακή ένδειξη.
Η συσκευή του Hofmann για την ηλεκτρόλυση του νερού, σε σχολικό εργαστήριο. Η ετικέτα γράφει ότι μέσα υπάρχει θειικό οξύ, για να άγει το νερό. Τα ηλεκτρόδια είναι στη βάση των δύο σωλήνων και συνδέονται με το τροφοδοτικό· κάθε αέριο μαζεύεται ψηλά, στον δικό του σωλήνα.Φωτογραφία: Valle de Aves · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons

Χημικό ή φυσικό φαινόμενο;

Όταν ο πάγος λιώνει, το νερό μένει νερό. Όταν η ζάχαρη διαλύεται στο τσάι, μένει ζάχαρη. Αυτά είναι φυσικά φαινόμενα: αλλάζει η μορφή ή η κατάσταση, όχι η ουσία.

Όταν όμως το νερό διασπάται, όταν ο σίδηρος σκουριάζει ή το ξύλο καίγεται, φτιάχνονται νέες ουσίες. Αυτό είναι χημικό φαινόμενο ή χημική αντίδραση. Οι ουσίες που υπάρχουν στην αρχή λέγονται αντιδρώντα, οι νέες ουσίες προϊόντα.

Συχνά καταλαβαίνεις ότι έγινε αντίδραση από ενδείξεις: αλλάζει το χρώμα, βγαίνει αέριο, εκλύεται θερμότητα ή φως, ή σχηματίζεται στερεό μέσα σε ένα υγρό. Καμία δεν είναι απόδειξη μόνη της (και το νερό που βράζει βγάζει «αέριο»), αλλά σε βάζουν να ψάξεις αν φτιάχτηκε νέα ουσία.

Τίποτα δεν χάνεται

Πίνακας ζωγραφικής: μια γυναίκα με λευκό φόρεμα ακουμπά στον ώμο ενός άντρα που γράφει σε τραπέζι με κόκκινο τραπεζομάντιλο· πάνω στο τραπέζι και στο πάτωμα υπάρχουν γυάλινα όργανα εργαστηρίου.
Ο Λαβουαζιέ με τη γυναίκα του, Μαρί-Αν Πολζ, σε πίνακα του Ζακ-Λουί Νταβίντ (1788). Πρόσεξε τα γυάλινα δοχεία και τις συσκευές στο τραπέζι και στο πάτωμα: με τέτοια όργανα έκανε τα πειράματα και τις ζυγίσεις του. Η Μαρί-Αν δούλευε μαζί του στο εργαστήριο.Φωτογραφία: Jacques-Louis David · CC0 · Wikimedia Commons

Η χημική εξίσωση

Η χημική εξίσωση γράφει μια αντίδραση με χημικούς τύπους: αριστερά τα αντιδρώντα, δεξιά τα προϊόντα, ανάμεσα ένα βέλος που διαβάζεται «δίνει». Για την ηλεκτρόλυση του νερού:

2H2O→2H2+O22\text{H}_2\text{O} \rightarrow 2\text{H}_2 + \text{O}_2

Οι αριθμοί μπροστά από τους τύπους λέγονται συντελεστές. Λένε πόσα μόρια παίρνουν μέρος. Μπαίνουν ώστε κάθε στοιχείο να έχει τον ίδιο αριθμό ατόμων και στις δύο πλευρές, όπως απαιτεί η διατήρηση των ατόμων. Αυτό λέγεται ισοστάθμιση.

Ισοστάθμισε την καύση του φυσικού αερίου

Το φυσικό αέριο είναι κυρίως μεθάνιο. Καίγεται με οξυγόνο και δίνει διοξείδιο του άνθρακα και νερό. Άλλαξε τους συντελεστές με τα βελάκια μέχρι κάθε στοιχείο να έχει τόσα άτομα δεξιά όσα και αριστερά.

1CH₄+1O₂1CO₂+1H₂O
ΣτοιχείοΑντιδρώνταΠροϊόντα
Ζωντανή ενημέρωση
C11σωστό
H42λάθος
O23λάθος

Δεν ισοσταθμίζεται ακόμα

Παραδείγματα

Παράδειγμα 1

Ισοστάθμισε την εξίσωση H₂O → H₂ + O₂ της ηλεκτρόλυσης του νερού.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 2

Καίγονται 12 g άνθρακα με 32 g οξυγόνο, και σχηματίζεται μόνο διοξείδιο του άνθρακα. Πόση είναι η μάζα του;

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Παράδειγμα 3

Ισοστάθμισε την εξίσωση Na + Cl₂ → NaCl, του σχηματισμού του αλατιού.

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Πολλαπλή επιλογή

Πολλαπλή επιλογήΆσκηση 1 από 7
Ποιο από αυτά είναι χημικό φαινόμενο;

Ασκήσεις

ΒασικήΆσκηση 1 από 5

Το γάλα ξινίζει έξω από το ψυγείο. Είναι φυσικό ή χημικό φαινόμενο;

Τα κατάφερες;

  • Να ξεχωρίζεις ένα χημικό φαινόμενο από ένα φυσικό, και να αναγνωρίζεις αντιδρώντα και προϊόντα.
  • Να εξηγείς γιατί η μάζα διατηρείται σε μια χημική αντίδραση.
  • Να γράφεις και να ισοσταθμίζεις απλές χημικές εξισώσεις αλλάζοντας μόνο τους συντελεστές.

Λύσε τις ασκήσεις πιο πάνω και θα δεις εδώ πού στέκεσαι.

Παιχνίδια

Παίξε εδώ, μέσα στην ενότητα, ή πάτα την κάρτα για να ανοίξει σε δική του σελίδα.

Βρήκες κάποιο λάθος;