Καρδιά και αγγεία

Μια αντλία που δεν σταματά

Βάλε δύο δάχτυλα στο πλάι του λαιμού σου, κάτω από το σαγόνι, και μέτρα τους παλμούς για $15$ δευτερόλεπτα. Πολλαπλασίασε επί $4$. Σε ηρεμία, σε έναν έφηβο, θα βρεις συνήθως κάπου ανάμεσα στο $60$ και στο $100$.

Με περίπου $70$ χτύπους το λεπτό, η καρδιά χτυπά περίπου εκατό χιλιάδες φορές την ημέρα, και σε μια ζωή κάμποσα δισεκατομμύρια φορές — χωρίς διάλειμμα, χωρίς να της το ζητήσεις.

Η καρδιά είναι ένας μυς περίπου στο μέγεθος της γροθιάς σου, και ζυγίζει γύρω στα $300$ g. Βρίσκεται στο κέντρο του θώρακα, ανάμεσα στους δύο πνεύμονες, με τη μύτη της λίγο προς τα αριστερά. Η δουλειά της είναι μία: να σπρώχνει το αίμα μέσα σε ένα κλειστό δίκτυο σωλήνων, τα αιμοφόρα αγγεία.

Τέσσερις κοιλότητες, δύο αντλίες

Η καρδιά είναι στην ουσία δύο αντλίες κολλημένες δίπλα δίπλα, που χωρίζονται από ένα τοίχωμα, το διάφραγμα της καρδιάς. Κάθε αντλία έχει δύο κοιλότητες:

• πάνω έναν κόλπο, που δέχεται το αίμα που επιστρέφει·
• κάτω μια κοιλία, με χοντρό μυϊκό τοίχωμα, που το σπρώχνει έξω.

Το τοίχωμα της αριστερής κοιλίας είναι πολύ παχύτερο από της δεξιάς. Η δεξιά σπρώχνει αίμα μόνο ως τους πνεύμονες, λίγα εκατοστά μακριά· η αριστερή πρέπει να το στείλει ως τα δάχτυλα των ποδιών.

Ανάμεσα σε κάθε κόλπο και κοιλία, και στην έξοδο κάθε κοιλίας, υπάρχουν βαλβίδες: πτερύγια που ανοίγουν προς μία μόνο κατεύθυνση, σαν πόρτες που σπρώχνονται μόνο από τη μία πλευρά. Χάρη σε αυτές το αίμα δεν γυρίζει ποτέ πίσω. Ο γνωστός ήχος της καρδιάς, το «ντουπ-ντουπ» που ακούει ο γιατρός με το στηθοσκόπιο, είναι ο ήχος των βαλβίδων που κλείνουν.

Και η ίδια η καρδιά χρειάζεται αίμα. Δεν το παίρνει από το αίμα που περνά μέσα της, αλλά από δικές της αρτηρίες πάνω στην επιφάνειά της, τις στεφανιαίες αρτηρίες. Όταν μία από αυτές φράξει, ένα κομμάτι του καρδιακού μυός μένει χωρίς οξυγόνο: αυτό είναι το έμφραγμα.

Δύο κυκλοφορίες

Επειδή η καρδιά έχει δύο αντλίες, το αίμα κάνει δύο κύκλους και περνά από την καρδιά δύο φορές σε κάθε πλήρη γύρο:

• Η μικρή ή πνευμονική κυκλοφορία: από τη δεξιά κοιλία στους πνεύμονες και πίσω στον αριστερό κόλπο. Εδώ το αίμα παίρνει οξυγόνο και αφήνει διοξείδιο του άνθρακα.
• Η μεγάλη ή συστηματική κυκλοφορία: από την αριστερή κοιλία σε όλο το σώμα και πίσω στον δεξιό κόλπο. Εδώ το αίμα δίνει οξυγόνο και θρεπτικές ουσίες στους ιστούς και παίρνει τα άχρηστα.

Μικρή και μεγάλη κυκλοφορία

Διάλεξε κυκλοφορία. Κάθε κύκλος ξεκινά από την καρδιά και καταλήγει ξανά σε αυτή.

Διάλεξε κυκλοφορία

Μικρή κυκλοφορίαΜεγάλη κυκλοφορία

Μικρή κυκλοφορία

Δεξιά κοιλία → πνευμονική αρτηρία → τριχοειδή των πνευμόνων → πνευμονικές φλέβες → αριστερός κόλπος. Σύντομη διαδρομή, χαμηλή πίεση. Το αίμα ξεκινά φτωχό σε οξυγόνο και επιστρέφει πλούσιο.

Από πού περνά: καρδιά · πνεύμονες

Ένας πλήρης γύρος του αίματος

Ξεκίνα από τον δεξιό κόλπο και πάτα «Το επόμενο στάδιο». Μέτρα πόσες φορές περνάς από την καρδιά σε έναν γύρο.

Διάλεξε στάδιο

Δεξ. κόλποςΔεξ. κοιλίαΠνεύμονεςΑρ. κόλποςΑρ. κοιλίαΙστοί σώματος

Δεξ. κόλποςΦτάνει εδώ το αίμα από όλο το σώμα, με τις κοίλες φλέβες. Είναι φτωχό σε οξυγόνο.

Το επόμενο στάδιο

Αρτηρίες, φλέβες, τριχοειδή

Τα αγγεία δεν ονομάζονται από το αίμα που κουβαλούν αλλά από την κατεύθυνση:

• Οι αρτηρίες πηγαίνουν αίμα από την καρδιά. Δέχονται το αίμα με μεγάλη πίεση, γι' αυτό έχουν παχύ, μυώδες και ελαστικό τοίχωμα, που φουσκώνει σε κάθε χτύπο: αυτό το κύμα είναι ο σφυγμός που ψηλαφείς. Διακλαδίζονται σε όλο και λεπτότερα αρτηρίδια.
• Τα τριχοειδή είναι τα λεπτότερα αγγεία, τόσο στενά που τα ερυθρά περνούν ένα ένα. Το τοίχωμά τους έχει πάχος ενός κυττάρου, και από αυτό γίνεται όλη η ανταλλαγή ουσιών με τους ιστούς. Σχεδόν κανένα κύτταρο του σώματος δεν απέχει πολύ από ένα τριχοειδές.
• Οι φλέβες φέρνουν αίμα προς την καρδιά. Η πίεση σε αυτές είναι χαμηλή, γι' αυτό έχουν λεπτότερο τοίχωμα και φαρδύτερο αυλό. Πολλές, ιδίως στα πόδια, έχουν βαλβίδες που δεν αφήνουν το αίμα να γυρίσει προς τα κάτω. Τις βοηθούν οι σκελετικοί μύες γύρω τους, που όταν συσπώνται τις «στύβουν» και σπρώχνουν το αίμα προς την καρδιά.

Ποιο αγγείο ταιριάζει;

Διάλεξε μια περίπτωση και μετά ένα είδος αγγείου. Ποιο ταιριάζει στην περιγραφή;

Η περίπτωση

Εδώ ο γιατρός μετρά τον σφυγμό, στον καρπό σου.Από εδώ περνά το οξυγόνο από το αίμα σε ένα κύτταρο του μυός.Έχει βαλβίδες, για να μη γυρίζει το αίμα από την κνήμη προς το πόδι.Μεταφέρει αίμα φτωχό σε οξυγόνο από τη δεξιά κοιλία στους πνεύμονες.Από εδώ παίρνουν αίμα για εξέταση, στο εσωτερικό του αγκώνα.

Το αγγείο

ΑρτηρίαΦλέβαΤριχοειδές

ΤαιριάζειΣωστά. Σε κάθε χτύπο της καρδιάς το ελαστικό τοίχωμα της αρτηρίας φουσκώνει, και το κύμα αυτό το νιώθεις με τα δάχτυλα.

Πόσο αίμα αντλεί η καρδιά

Σε κάθε συστολή η κάθε κοιλία στέλνει έξω μια ποσότητα αίματος που λέγεται όγκος παλμού. Σε έναν ενήλικα σε ηρεμία είναι περίπου $70$ mL.

Ο όγκος αίματος που αντλεί η καρδιά σε ένα λεπτό είναι:

όγκος ανά λεπτό = συχνότητα × όγκος παλμού

Όταν τρέχεις, ανεβαίνουν και τα δύο: η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα και πιο δυνατά. Σε έναν αθλητή η ποσότητα μπορεί να φτάσει πέντε ή και έξι φορές την τιμή της ηρεμίας.

Η αρτηριακή πίεση είναι η πίεση του αίματος στις αρτηρίες. Γράφεται με δύο αριθμούς, για παράδειγμα «120 με 80»: ο πρώτος είναι η πίεση τη στιγμή της συστολής, ο δεύτερος στη χαλάρωση. Η τακτική άσκηση, η ισορροπημένη διατροφή με λίγο αλάτι και η αποφυγή του καπνίσματος προστατεύουν την καρδιά και τα αγγεία.

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση