Η απέκκριση

Ένα φίλτρο που πετάει σχεδόν τίποτα

Μέσα σε μία μέρα, οι δύο νεφροί σου φιλτράρουν περίπου $180$ λίτρα υγρό — όσο χωράει μια μεγάλη μπανιέρα.

Κι όμως, στην τουαλέτα καταλήγουν μόνο $1$ με $2$ λίτρα ούρα.

Πού πάνε τα υπόλοιπα; Γυρίζουν πίσω στο αίμα. Ο νεφρός δεν δουλεύει σαν σκουπιδιάρης που μαζεύει ό,τι βρει. Δουλεύει σαν κάποιος που αδειάζει ολόκληρη την τσάντα του στο τραπέζι και ξαναβάζει μέσα ό,τι χρειάζεται — σχεδόν όλα.

Τι σημαίνει απέκκριση

Κάθε κύτταρο του σώματός σου, όσο ζει, παράγει ουσίες που δεν του χρειάζονται και που, αν μαζευτούν, γίνονται βλαβερές. Η απομάκρυνσή τους από τον οργανισμό λέγεται απέκκριση.

Οι τρεις σημαντικότερες άχρηστες ουσίες:

• Διοξείδιο του άνθρακα, από την κυτταρική αναπνοή. Το είδες στο αναπνευστικό σύστημα: φεύγει από τους πνεύμονες με την εκπνοή.
• Ουρία, από τη διάσπαση των πρωτεϊνών. Όταν το σώμα χρησιμοποιεί αμινοξέα, περισσεύει άζωτο. Το ήπαρ το μετατρέπει σε ουρία, η οποία περνάει στο αίμα και φτάνει στους νεφρούς.
• Περίσσεια νερού και αλάτων, που μπαίνουν με την τροφή και το ποτό.

Γι' αυτό η απέκκριση δεν είναι δουλειά ενός μόνο οργάνου. Οι νεφροί είναι τα κύρια όργανα, αλλά βοηθούν και οι πνεύμονες, το δέρμα με τον ιδρώτα, και το ήπαρ, που στέλνει ορισμένες ουσίες στη χολή.

Από πού φεύγει;

Διάλεξε μια άχρηστη ουσία και μετά ένα όργανο. Θα δεις αν είναι ο δρόμος που παίρνει — κάποιες έχουν περισσότερους από έναν.

Άχρηστη ουσία

ΟυρίαΔιοξείδιο του άνθρακαΠερίσσεια αλατιούΧολερυθρίνη (από γερασμένα ερυθρά)

Όργανο

ΝεφροίΠνεύμονεςΔέρμαΉπαρ

Ναι, από εκείΝαι, κυρίως. Σχεδόν όλη η ουρία φεύγει με τα ούρα.

Το ουροποιητικό σύστημα

Οι νεφροί είναι δύο, σε σχήμα φασολιού, περίπου στο μέγεθος μιας γροθιάς. Βρίσκονται στο πίσω μέρος της κοιλιάς, δεξιά και αριστερά από τη σπονδυλική στήλη, λίγο πάνω από τη μέση.

Η διαδρομή των ούρων είναι ένας μονόδρομος:

Το αίμα φτάνει σε κάθε νεφρό από τη νεφρική αρτηρία και φεύγει καθαρό από τη νεφρική φλέβα. Η ροή είναι μεγάλη: περίπου το ένα πέμπτο του αίματος που βγάζει η καρδιά σε κάθε παλμό πηγαίνει στους νεφρούς.

Ο νεφρώνας: ένα φίλτρο σε τρία βήματα

Κάθε νεφρός αποτελείται από περίπου ένα εκατομμύριο μικροσκοπικές μονάδες, τους νεφρώνες. Ο καθένας είναι ένα ολόκληρο εργοστάσιο ούρων.

Ο νεφρώνας έχει δύο μέρη:

• ένα κουβάρι από τριχοειδή αγγεία, το σπείραμα, που το αγκαλιάζει μια κούπα, η κάψα του Bowman·
• ένα μακρύ, στριφογυριστό σωληνάκι, το ουροφόρο σωληνάριο, που τυλίγεται από άλλα τριχοειδή.

Μέσα του γίνονται τρία πράγματα, με αυτή τη σειρά.

1. Διήθηση. Στο σπείραμα η πίεση του αίματος είναι υψηλή. Σπρώχνει νερό και ό,τι μικρό είναι διαλυμένο σε αυτό — γλυκόζη, αμινοξέα, άλατα, ουρία — μέσα στην κάψα. Τα κύτταρα του αίματος και οι πρωτεΐνες του πλάσματος είναι πολύ μεγάλα και μένουν πίσω. Το υγρό που περνάει λέγεται πρόουρο.

2. Επαναρρόφηση. Καθώς το πρόουρο κυλάει στο σωληνάριο, τα κύτταρα του τοιχώματος παίρνουν πίσω ό,τι χρήσιμο: όλη τη γλυκόζη και τα αμινοξέα, τα περισσότερα άλατα και σχεδόν όλο το νερό. Όλα αυτά γυρίζουν στα τριχοειδή και στο αίμα.

3. Έκκριση. Κάποιες ουσίες που ξέφυγαν από τη διήθηση — ορισμένα φάρμακα, περίσσεια ιόντων — τα κύτταρα του σωληναρίου τις μεταφέρουν ενεργά από το αίμα μέσα στο σωληνάριο.

Ό,τι μένει στο τέλος είναι τα ούρα: νερό, ουρία, άλατα που περίσσευαν, και ίχνη άλλων ουσιών.

Τι απογίνεται στον νεφρώνα;

Βάλε κάθε συστατικό του αίματος στην τύχη που έχει στον νεφρό ενός υγιούς ανθρώπου.

Τι απογίνεται;

Ερυθρά αιμοσφαίρια

Δεν περνάει το φίλτροΠερνάει και γυρίζει όλο πίσωΦεύγει (και) με τα ούρα

0 / 8

Οι νεφροί ως ρυθμιστές

Η απέκκριση είναι η μισή δουλειά των νεφρών. Η άλλη μισή είναι η ομοιόσταση που γνώρισες στην αρχή της χρονιάς: να κρατούν σταθερό το περιβάλλον μέσα στο οποίο ζουν τα κύτταρα.

Ήπιες πολύ νερό; Οι νεφροί επαναρροφούν λιγότερο, και βγάζεις πολλά, ανοιχτόχρωμα ούρα.

Ίδρωσες πολύ ή δεν ήπιες όλη μέρα; Επαναρροφούν όσο νερό μπορούν, και τα ούρα γίνονται λίγα και σκούρα. Το σήμα που τους το λέει είναι μια ορμόνη, η αντιδιουρητική ορμόνη (ADH), που θα τη συναντήσεις στους ενδοκρινείς αδένες.

Με τον ίδιο τρόπο ρυθμίζουν την ποσότητα των αλάτων και την οξύτητα του αίματος.

Όταν οι νεφροί δεν δουλεύουν

Ένας άνθρωπος μπορεί να ζήσει κανονικά με έναν υγιή νεφρό — ο ένας αρκεί για τη δουλειά και των δύο. Γι' αυτό είναι δυνατή η δωρεά νεφρού από ζωντανό δότη.

Αν όμως χαλάσουν και οι δύο, η ουρία και τα άλατα συσσωρεύονται στο αίμα. Τότε υπάρχουν δύο λύσεις:

• Αιμοκάθαρση. Το αίμα περνάει από ένα μηχάνημα με μια λεπτή μεμβράνη, που κάνει τη διήθηση στη θέση του νεφρού. Χρειάζονται συνήθως τρεις συνεδρίες την εβδομάδα, από τέσσερις περίπου ώρες η καθεμία.
• Μεταμόσχευση νεφρού από δότη.

Συχνές αιτίες βλάβης είναι ο αρρύθμιστος διαβήτης και η υψηλή πίεση, που καταστρέφουν σιγά σιγά τα τριχοειδή του σπειράματος.

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση