Το αίμα

Πέντε λίτρα που δεν σταματούν ποτέ

Ένας ενήλικας έχει περίπου πέντε λίτρα αίμα, κάτι λιγότερο από το ένα δέκατο της μάζας του. Αυτά τα πέντε λίτρα κάνουν τον γύρο του σώματος περίπου μία φορά το λεπτό, και κουβαλούν ό,τι χρειάζεται κάθε κύτταρο και ό,τι πρέπει να φύγει από αυτό.

Όταν κόβεις το δάχτυλό σου, το αίμα φαίνεται ένα απλό κόκκινο υγρό. Αν όμως βάλεις λίγο σε έναν δοκιμαστικό σωλήνα, προσθέσεις μια ουσία που το εμποδίζει να πήξει, και το γυρίσεις γρήγορα σε μια φυγόκεντρο, χωρίζεται σε δύο στρώματα:

• από πάνω ένα κιτρινωπό, διαυγές υγρό, περίπου το 55%: το πλάσμα·
• από κάτω ένα σκούρο κόκκινο στρώμα, περίπου το 45%: τα κύτταρα του αίματος, με ένα λεπτό ασπριδερό στρώμα ανάμεσα.

Το αίμα λοιπόν είναι συνδετικός ιστός: κύτταρα μέσα σε ένα υγρό.

Το πλάσμα: το μεταφορικό μέσο

Το πλάσμα είναι περίπου 90% νερό. Μέσα του είναι διαλυμένα ή αιωρούνται:

• θρεπτικές ουσίες από το έντερο: γλυκόζη, αμινοξέα, λιπαρά οξέα, βιταμίνες, άλατα·
• άχρηστες ουσίες από τα κύτταρα, όπως η ουρία, που πηγαίνει στους νεφρούς, και το μεγαλύτερο μέρος του διοξειδίου του άνθρακα·
• ορμόνες, τα χημικά μηνύματα του σώματος·
• πρωτεΐνες του πλάσματος, ανάμεσά τους τα αντισώματα και το ινωδογόνο, που χρειάζεται για την πήξη.

Το πλάσμα μεταφέρει και θερμότητα: από τους μύες και το ήπαρ, που παράγουν πολλή, στο δέρμα, όπου μπορεί να φύγει.

Τα τρία είδη κυττάρων

Όλα φτιάχνονται στον ερυθρό μυελό των οστών, το μαλακό εσωτερικό κυρίως των πλατιών οστών, όπως το στέρνο, τα πλευρά και η λεκάνη.

Ερυθρά αιμοσφαίρια. Είναι μικροί δίσκοι βαθουλωτοί και από τις δύο μεριές — σαν καραμέλα πατημένη στο κέντρο. Το σχήμα τους δίνει μεγάλη επιφάνεια για να μπαίνει και να βγαίνει το οξυγόνο, και τα αφήνει να λυγίζουν μέσα στα στενότερα τριχοειδή. Στον άνθρωπο δεν έχουν πυρήνα: ο χώρος γεμίζει με αιμοσφαιρίνη, μια πρωτεΐνη με σίδηρο που δένει το οξυγόνο στους πνεύμονες και το αφήνει στους ιστούς. Η αιμοσφαιρίνη δίνει στο αίμα το κόκκινο χρώμα του.

Λευκά αιμοσφαίρια. Είναι λιγότερα, μεγαλύτερα, και έχουν πυρήνα. Μερικά μπορούν να βγουν από τα αγγεία και να φτάσουν εκεί όπου υπάρχει μόλυνση. Άλλα καταπίνουν μικρόβια, τα φαγοκύτταρα· άλλα, τα λεμφοκύτταρα, φτιάχνουν αντισώματα. Όταν έχεις λοίμωξη, ο αριθμός τους συνήθως ανεβαίνει. Το ανοσοποιητικό σύστημα θα το δεις αναλυτικά στη Γ΄ Γυμνασίου.

Αιμοπετάλια. Δεν είναι ολόκληρα κύτταρα αλλά μικρά κομμάτια από πολύ μεγάλα κύτταρα του μυελού. Η δουλειά τους είναι μία: να σταματούν την αιμορραγία.

Ποιο συστατικό το κάνει;

Βάλε κάθε δουλειά στο συστατικό του αίματος που την κάνει.

Ποιος το κάνει;

Μεταφέρει οξυγόνο από τους πνεύμονες στους ιστούς

ΠλάσμαΕρυθράΛευκάΑιμοπετάλια

0 / 10

Πώς πήζει το αίμα

Ένα μικρό κόψιμο σταματά να ματώνει μέσα σε λίγα λεπτά. Πίσω από αυτό υπάρχει μια σειρά από βήματα:

1. Το αγγείο στενεύει. Οι μύες του τοιχώματός του συσπώνται και η ροή του αίματος μειώνεται.
2. Τα αιμοπετάλια κολλούν. Εκεί όπου έσπασε το τοίχωμα, τα αιμοπετάλια κολλούν πάνω του και μεταξύ τους, και σχηματίζουν ένα πρώτο «βούλωμα».
3. Φτιάχνεται ένα δίχτυ. Τα αιμοπετάλια και ο τραυματισμένος ιστός ελευθερώνουν ουσίες που ξεκινούν μια αλυσίδα αντιδράσεων στο πλάσμα. Στο τέλος της, το διαλυτό ινωδογόνο μετατρέπεται σε αδιάλυτες ίνες ινικής.
4. Ο θρόμβος. Οι ίνες της ινικής πλέκονται σαν δίχτυ και πιάνουν ερυθρά αιμοσφαίρια. Ο θρόμβος κλείνει την πληγή. Στην επιφάνεια του δέρματος ξεραίνεται και γίνεται κρούστα, ενώ από κάτω ο ιστός επουλώνεται.

Αν λείπει ένας κρίκος της αλυσίδας, το αίμα πήζει πολύ αργά. Αυτό συμβαίνει στην αιμορροφιλία, μια κληρονομική πάθηση όπου λείπει ή δεν λειτουργεί σωστά ένας από τους παράγοντες πήξης. Σήμερα αντιμετωπίζεται με θεραπεία που χορηγεί τον παράγοντα που λείπει.

Η πήξη πρέπει να γίνεται μόνο εκεί που χρειάζεται. Ένας θρόμβος μέσα σε ένα υγιές αγγείο μπορεί να το φράξει, και αυτό είναι επικίνδυνο.

Ομάδες αίματος

Στην επιφάνεια των ερυθρών αιμοσφαιρίων υπάρχουν μόρια, τα αντιγόνα, που διαφέρουν από άνθρωπο σε άνθρωπο. Στο σύστημα ABO υπάρχουν δύο: το A και το B.

Το πλάσμα σου έχει αντισώματα ακριβώς για τα αντιγόνα που δεν έχεις. Αν μπουν στο αίμα σου ερυθρά με ξένο αντιγόνο, τα αντισώματα τα κολλάνε μεταξύ τους σε σβόλους: αυτό είναι συγκόλληση, και σε μια μετάγγιση είναι πολύ επικίνδυνο.

Υπάρχει και ένα δεύτερο σύστημα, ο παράγοντας Rhesus: όποιος έχει το αντιγόνο Rh είναι Rh θετικός, όποιος δεν το έχει Rh αρνητικός. Γι' αυτό στις εξετάσεις γράφεται «A+», «O−» κ.ο.κ.

Ποιος μπορεί να δώσει σε ποιον;

Διάλεξε την ομάδα του ασθενή και μετά την ομάδα του δότη. Κοιτάμε μόνο το σύστημα ABO και τα ερυθρά αιμοσφαίρια του δότη.

Ο ασθενής

Ασθενής ομάδας A: έχει αντισώματα κατά του BΑσθενής ομάδας B: έχει αντισώματα κατά του AΑσθενής ομάδας AB: δεν έχει αντισώματα A ή BΑσθενής ομάδας O: έχει αντισώματα κατά του A και κατά του B

Ο δότης

Δότης AΔότης BΔότης ABΔότης O

ΑσφαλέςΤαιριάζει. Ίδια ομάδα: τα αντιγόνα A του δότη υπάρχουν ήδη στον ασθενή.

Στην πράξη τα νοσοκομεία δίνουν αίμα της ίδιας ομάδας, ABO και Rh, και πριν από κάθε μετάγγιση κάνουν έλεγχο συμβατότητας. Τα ερυθρά O αρνητικά κρατιούνται για τα επείγοντα, όταν δεν υπάρχει χρόνος να βρεθεί η ομάδα του ασθενή. Το αίμα δεν φτιάχνεται σε εργοστάσιο: έρχεται μόνο από εθελοντές αιμοδότες.

Ας το κάνουμε μαζί

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση

Δοκίμασέ το πρώτα. Μετά δες τη λύση.

Δείξε τη λύση